УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнээс Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд тавьсан асуулга

 

УИХ-ын гишүүн
С.Эрдэнэ Монгол Улсын Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүхэд хандан Оюутолгойн компанийн үйл
ажиллагаа, үр өгөөж болон хөрөнгө оруулалтын гэрээний биелэлтийн нөхцөл байдал,
цаашид Засгийн газраас авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар асуулга тавьжээ.
Уг асуулгын эхэнд Оюутолгой ордын ерөнхий мэдээллээс гадна мөн хөрөнгө
оруулалтын гэрээ, хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ, Дубайн гэрээтэй холбоотой
асуудлуудыг дурджээ.

Асуулгад:

1.
2013
оноос хойш өнгөрсөн таван жилийн турш зэс, алт, мөнгө зэргээс бүрдсэн 10 орчим
тэрбум ам.долларын баялаг гадагшаа гарсан ба удахгүй далд уурхай бүрэн
хэмжээгээр ажиллаж эхлэх үед жилд 10 тэрбум ам.доллар болж өсөх мэдээлэл
байдаг. Өнгөрсөн хугацаанд Монгол улсын төсөвт хэдэн тонн хүдэр, баяжмал,
баялаг олборлодог, гадагшаа хэдэн тонн нь гарсан зэрэг статистик үзүүлэлт,
Оюутолгойн борлуулалтын орлого хаана төвлөрч, хэрхэн, ямар зориулалтаар ашиглаж
байгаа талаарх мэдээлэл, тооцоог гаргаж танилцуулах

2.
Оюутолгой
компани”Рио Тинто” компаниас 8 тэрбум ам.долларын зээл авсан учраас жилд 560
сая ам.доллар, өдөрт 1.5 сая ам.доллар төлдөг, уурхайн орлого өдөрт 5.4 сая
ам.доллар байдаг боловч урсгал зардал, удирдлагын болон бусад зохиомол зардал
асар их байдаг гэх мэдээллийг тодруулах

3.
Монгол
услын эдийн засгийн хямралын үндсэн шалтгаан болох валютын нөөцийн хомсдолыг
арилгахын тулд Монголын баялгийн орлогыг Монголоор дамжуулах ёстой. Гэтэл ОУВС
нэг компанийн эрх ашгийг Монгол улсын эрх ашгаас дээгүүрт тавьсан алхам хийсний
учрыг тодруулах. Энэ асуудалд Засгийн газрын байр сууринаас та хэрхэн хандаж
байгаа талаар

4.
Дэлхий
дээр зэсийн нөөц ховордож байхад манай улсын роялти ердөө таван хувь байна.
Нэмэгдсэн өртгийн болон гаалийн зэрэг татваруудыг Оюутолгойн гэрээгээр 30 жил
царцаасан. \”Оюутолгой” компани Монгол улсын нутаг дэвсгэр дээр мөрдөгдөж буй
хууль тогтоомжийн дагуу бусад аж ахуйн нэгжийн адил татвараа төлсөн тохиолдолд
Монгол улсын эдийн засагт нэмэгдэх орлогын дүн мэдээний талаар

5.
Оюутолгойгоос
жилд ойролцоогоор 25 тонн алт гаргах тооцоо бий. Энэхүү алтыг Монгол бие даасан
захиран зарцуулах эрхтэйгээр гэрээний нөхцөлд оруулсан. Аливаа улсад алт тухайн
улсын валютын сангийн эх үүсвэр гэдэг утгаараа эрдэнэсийн сангийн хөрөнгөд
бүртгэлтэй байх ёстой. Оюутолгой жилд 780 мянган тонн баяжмалыг экспортолж
байгаа. Хөрөнгө оруулалтын гэрээнд Монголд зэс хайлуулах үйлдвэр барих асуудлыг
судална гэсэн утгатай заалт байдаг. Хэрвээ зэс хайлуулах үйлдвэр барьчихвал баяжмалаас
алтыг нь ялгаад Монголбанкинд байршуулж, валютын эх үүсвэрээ өргөтгөх,
арвижуулах боломж бий. Оюутолгойн хүдэрт зэс, алт, мөнгө, молибден бусад
дагалдаг \”үнэт” металлууд агуулагдаж буйг шалгадаг мэргэжлийн лаборатори
өнөөдрийг хүртэл байхгүй байна. Зэсийн хүдэрт агуулагддаг кобальт, селен, рени,
теллур, хүнцэл зэрэг ховор металлуудын үнэ дэлхийн зах зээл дээр өсч байгаа.
Тухайлбал, зөвхөн нэг кг рени 2600 ам.доллар, кобальт 20 ам.доллар, селен 100
орчим ам.доллар, теллур 110 ам.доллараас дээш үнээр худалдаалагдаж байна.
Эдгээрийг сайжруулсан бат бөх ган үйлдвэрлэхэд ашигладаг тул машин техникийн
салбарт онцгой эрэлттэй байдаг. Энэ асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар

6.
Австрийн
компани усны нөөц судлаад 15 жилийн нөөцтэй гэж тогтоосон. Говь нутагт усны
асуудал маш хурцаар тавигддаг. Монголын говьд гүний усыг нөхөн сэргээх
боломжгүй. Усны нөөц төрийн мэдэлд байх ёстой. Гэтэл Усны тухай хуульд \”тухайн
хайж олсон эзэн нь гүний усыг захиран зарцуулах эрхтэй” байх заалт оруулж \”Айвеньхоу
Майнз” компани 30 жил усны нөөцийг эзэмшихээр болсон. Энэ нь Монгол улсын
үндсэн хуультай харшилж байгаа тул энэ асуудлыг хэрхэн шийдвэрлэх талаар

7.
Таван
Толгойн цахилгаан станцыг анхны хөрөнгө оруулалтын гэрээ хийх үеэр тав, зургаан
жилийн дотор барина гэсэн үүргийг Монголын тал хүлээж байсан. Гэтэл өнөөг
хүртэл эхлээгүй учраас Оюутолгой Хятад руу 200 км цахилгаан шугам татжээ.
Иймээс бид эрчим хүчээ өндөр үнээр худалдан авч хэрэглэдэг. Сард цахилгааны
төлбөр 7-8 сая ам.доллар гадагшаа урсгаж байгаа асуудлыг шийдвэрлэх боломж бий
эсэх талаар

8.
Оюутолгой
орд газар бол Монгол улсын түүхэн дэх хамгийн том уул уурхайн төсөл. Тийм ч
учраас УИХ тус ордын тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч \”Оюутолгой” ХХК-д төрийн
эзэмшлийн доод хэмжээ 34 хувь байна хэмээн шийдвэрлэж, Засгийн газарт хөрөнгө
оруулагчтай гэрээ хийх эрх олгосон билээ. Сү.Батболдын Засгийн газар, хөрөнгө
оруулагчдын хэлэлцээрээр Оюутолгой ордын ашиглалтыг хоёр тусдаа буюу \”Хөрөнгө
оруулалтын гэрээ”, \”Хувь нийлүүлэгчдийн гэрээ”-гээр Монгол улсын Засгийн газар
болон \”Айвеньхоу Майнз” компанийн хооронд Оюутолгой төсөлд эзэмших хувь болон
орлого ашиг хуваарилах учир битүүлэг \”нууц” ангилалд багтах гэрээг хийсэн.

Тус хувь нийлүүлэгчдийн гэрээнд
маш ноцтой заалт багтсан нь \”Оюутолгой” ХХК-ийн давуу эрхийн хувьцаатай
холбоотой заалт юм. Өөрөөр хэлбэл, Монголын тал \”Оюутолгой” ХХК-ийн зөвхөн
ЭНГИЙН хувьцааны 34 хувийг эзэмших эрхтэй ба тус компани давуу эрхийн хувьцаа
гаргасан тохиолдолд Монголын тал түүнийг худалдаж авах ЭРХГҮЙ байх заалт орсон
байв. \”Айвеньхоу Майнз” компани давуу эрхийн хувьцаа гаргах шийдвэрийг бие даан
гаргах эрхтэй бөгөөд энэ асуудалд Монгол улсын Засгийн газар оролцох эрхгүй
байсан. Тус гэрээний үндсэн дээр \”Оюутолгой” ХХК нь 2010-2011 оны бүх хөрөнгө
оруулалтыг давуу эрхийн хувьцаа гаргах замаар санхүүжүүлэх төлөвлөгөөтэй
ажиллаж байсан бөгөөд энэ гэрээ хэрэгжсэн тохиолдолд, \”Айвеньхоу Майнз” компани
80 хувийн давуу эрхийн хувьцаа гаргаснаар энгийн хувьцааны нийт жин 20 хувьд
хүрч, энгийн хувьцааны 34 хувийг эзэмшигч Монголын талын эзэмшлийн хувь хэмжээ
6.8 хувь хүртлээ буурах \”Нууц гэрээ” байгуулж байсныг УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэ
миний бие хэсэг гишүүдийн хамт илрүүлж хүчингүшй болгуулж байсан билээ.

Монгол улсад маш хохиролтой,
өөрсдийн халаасыг зузаалах зорилготой, \”Нууц” тодотголтой хөрөнгө оруулалтын
дээрх гэрээг байгуулахаар санаархаж байсан этгээдүүд хэн байсан хийгээд, тэдэнд
ямар хариуцлага тооцсон талаар

9.
2018
оны нэгдүгээр сарын 8-ны өдөр УУХҮ-ийн дэд сайд Д.Загджав \”Рио Тинто”-той
холбоотой асуудлаар хийсэн мэдээлэлдээ \”Саяхан \”Рио Тинто” компани Оюутолгойд
түшиглэж, манай улсын нэрийг ашиглаж 5.4 тэрбум ам.доллар босгосон. Үүнээс нэг
тэрбум ам.долларыг Оюутолгой төсөлд оруулаад, үлдсэн 4.4 тэрбум ам.долларыг Монголоос
бусад хувьцаа эзэмшигчиддээ бүгдэд нь тарааж өгсөн” гэж мэдэгдсэн. Энэ
мэдээллийн талаар болон Оюутолгойн төслийн хувьд цаашид авч хэрэгжүүлэх арга
хэмжээний талаар тавьсан асуулгад тодорхой хариу ирүүлнэ үү.” гэжээ.

Асуулгын хариуг
УИХ-ын тухай хуулийн 33 дугаар зүйлийн 33.3 дахь хэсэгт заасан хугцаанд бичгээр
ирүүлж, УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд сонсгохыг хүсчээ.