Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын газрын даргын үүргийг түр орлон гүйцэтгэгч С.Даваасүрэнтэй ярилцлаа.
-Нийслэлийн мэргэжлийн хяналтын газарт хэдэн байцаагч ажилладаг вэ?
-Манайх 520 гаруй албан хаагчтай. Үүнээс барилгын, хүнсний зэрэг 27 чиглэлээр 300 гаруй байцаагч ажиллаж, хяналт шалгалт хийж байна.
-Цар тахлаас улбаалан ажлын ачаалал хэрхэн нэмэгдэв?
-Байцаагчдын өглөөний ажил 03:40 цагт эхлэх үе бий. Энэ хүмүүс “Ковид-19” халдварын улмаас бурхан бологсдын буяны ажлын ариутгал халдваргүйтгэлийг хариуцан ажиллана. Мөн Алтанбулаг авто замын боомтоор орж ирж буй ачаа тээврийн автомашины бараа бүтээгдэхүүнийг хилийн хяналт шалгалтад хамруулан чөлөөлж, талбайд халдваргүйжүүлэлт хийлгүүлэн халдвар хамгааллын дэглэмийг мөрдүүлэн ажилладаг байцаагчид үүрийн 05.00 цагт гэртээ харьж, өглөө 11.00 цагт ажил руугаа явах ч тохиолдол байгаа. Цар тахал дэгдсэн энэ үед мэргэжлийн хяналтын байгууллагын ажилчид цаг наргүй ажиллаж байна даа.
НИЙСЛЭЛД ЖИЖИГ ДЭЛГҮҮР АЖИЛЛУУЛАХАД 29 ХУУЛЬ, ДҮРЭМ БИЕЛҮҮЛЭХ ЁСТОЙ
-Танай байцаагчидтай холбоотой гомдол, шүүмжлэл нийгмийн сүлжээнд өрнөх болжээ. Үүнээс улбаалан мэргэжлийн хяналтынхан хаадаг, хорьдог л ажил хийдэг мэт ойлголт төрөх нь?
–Сүүлийн үед цахим сүлжээгээр мэргэжлийн хяналтын байцаагч нартай холбоотой эзэнгүй мэдээлэл их тархаж байна. Гэтэл авилга авсан, албан тушаалаа урвуулан ашигласан тухай баримттай, бодитой мэдээлэл бидэнд одоогоор ирээгүй. Харин байцаагчийн ёсзүй, харилцаатай холбоотой гомдол ирдэг. Үүнд сахилгын болон цалингийн шийтгэл, сануулах арга хэмжээ авч байна. Ирсэн гомдлыг барагдуулах болон учир шалтгааныг тодруулах үүднээс дүн шинжилгээ хийлээ.
Хоёр жил амралтгүй ажилласан байцаагчид маань уур бухимдалтай байгаа нь ажиглагдсан.
Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд манай байцаагчид амраагүй. Түүхий нүүрснээс шахмал түлшний хэрэглээнд шилжсэн 2019 онд “Энэ ажлыг цэгцрэхээр амраарай” гээд маш олон удаа илүү цагаар ажилласан. Гэтэл амарч амжаагүй байхад нь үргэлжлүүлээд 2020 онд “Ковид-19” халдвар тархсан. “Халдвар хагас жилийн хугацаанд намдах байх, тэр үед амраарай” гээд мөн л илүү цагаар ажиллуулсаар байлаа. Баяр ёслолын үеэр ч үйлчилгээнд хяналт тавиад амардаггүй. Ингээд 1-2 жил амралтгүй ажилласан болохоор байцаагчид маань уур бухимдалтай байгаа нь ажиглагдсан. Гэхдээ энэ бол манай дотоод асуудал. Нөгөө тал аж ахуйн нэгжүүд маш олон хуулийн зохицуулалттай тулгарч энэ нь дарамт болж байна. Дарамтаас үүдэлтэй дургүйцлээ төрд илэрхийлэхдээ төрийг төлөөлж очиж байгаа мэргэжлийн хяналтын байцаагчид гаргаж тэднийг л биелэхгүй, бүтэшгүй шаардлага тавьдаг гэж ойлгодог.
-Хөл хорионы улмаас олон бизнес хумигдсан. Саяхнаас УОК-ын шийдвэрээр үйл ажиллагаагаа явуулах боломж нээгдээд байгаа. Гэтэл мэргэжлийн хяналтаас элдэв шаардлага тавьж буй бэрхшээлийг хувийн хэвшлийнхэн хэлж байа.
-Бидэнд ч торгууль ногдуулах хүндрэлтэй санагддаг. Гэтэл өнөөдөр үйлчилж байгаа Зөрчлийн тухай хуулийн заалт нь хатуу. Манай байцаагчид прокурорын хяналт дор арга хэмжээ тооцдог. Хоолны газар ийм зөрчил гаргалаа гээд прокурорт мэдэгдэхэд Зөрчлийн тухай хуулийн энэ заалтаар торгуулийн арга хэмжээ ав гэдэг. Байцаагч үүнийг ихэсгэж, багасгах боломжгүй шүү дээ. Өөрөөр хэлбэл мэргэжлийн хяналтын байцаагч хоолны газрын эзэнтэй маргалдсанаараа өндөр, тал зассан болохоор нь бага торгох боломж байхгүй. Аж ахуй нэгжүүд санаандгүйгээс, мэддэггүйгээс зөрчил гаргадаг. Энэ тохиолдолд ААН-үүд торгох бус хугацаатай албан шаардлага тавихыг хүсдэг. Гэтэл Зөрчлийн хуулиар зайлшгүй торгох шаардлага гарна. Манайд заавал төсөв бүрдүүлэх гэж байгаа мэт торгох шаардлага байхгүй. Зөрчлийн тухай хуулиар “торго” гэдэг хатуу зохицуулалт байгаа учраас аж ахуйн нэгжүүдийн уур бухимдлыг хүргээд байгаа юм. Үүнд УИХ-ын намрын чуулганаар өөрчлөлт оруулж зарим зөрчилд торгохоос өөрөөр хугацаатай албан шаардлага өгдөг болох байх гэсэн хүлээлт байна.
Мөн бизнес эрхлэгчдэд төрөөс тавьж буй хуулийн зохицуулалт их. Жишээ нь 10 сая төгрөгийн эргэлтийн хөрөнгөтэй иргэн, танайхаас тавьж байгаа шаардлагыг биелүүлэхийн тулд 7 сая төгрөгийг нь зарцуулах нь гэдэг зүйлийг хэлдэг. Улмаар ийм амьдралгүй шаардлага битгий тавь гээд мэргэжлийн хяналтын байцаагчид бухимдлаа гаргадаг. Гэтэл байцаагчид үүнийг биелүүл, түүнийг боль гэх эрх байхгүй. Ингээд хоорондын зөрчил үүсдэг. Мэргэжлийн хяналтын байцаагч нарын тавьж байгаа шаардлага маш их байна гэдэг шүүмжлэлийг зохицуулахын тулд хэрхэх вэ гэхээр төрөөс бизнес эрхлэгчдэд тавьдаг хуулийн олон шаардлагыг багасгах хэрэгтэй. Энэ боломжийг хайн ажлын хэсэг байгуулан судалж байна.
БИЗНЕС ЭРХЛЭГЧДЭЭС НЭХДЭГ ЭЛДЭВ ХУУЛЬ, ДҮРМИЙГ БАГАСГАНА
-Шаардлагагүй, хасах боломжтой зохицуулалт байгаа юу?
-Байгаа. Нийслэлд үйлчилгээ явуулахын тулд хэдэн хууль, дүрэм биелүүлэх ёстой вэ гэдгийг бид нэг бүрчлэн, чиглэл бүрээр нь нарийн шүүж байна. Тухайлбал архи, согтууруулах ундаагаар үйлчилдэг нэг жижиг хүнсний дэлгүүр ажиллуулбал Монгол Улсад мөрдөгдөж байгаа 29 хууль дүрэм биелүүлэх ёстой. Үүнд хууль 17, стандарт 8, дүрэм журам 4. Эдгээрийг шалгахаар мэргэжлийн хяналтын байцаагч ААН-д очоод энэ хуулийг биелүүлээгүй, тэр ч стандартад нийцээгүй гэдэг шаардлага тавихаар дургүйцэлгүй яах вэ. Учир нь тэдэнд энэ олон дүрэм, журмыг байцаагч зохиосон мэт санагддаг.
Хуульд давхцалтай, шаардлагагүй зохицуулалтыг багасгана.
Цаашлаад мэргэжлийн хяналтын байцаагч авилга авахын тулд ирж элдэв шаардлага, дааж давшгүй стандарт нэхээд байна гэдэг. Тэгэхээр ААН-үүдийн дургүйцлийг хүргэж буй шалтгааныг тогтоохоор дүрэм журам, стандартуудыг шүүж байна. Үр дүнд нь хуульд давхцалтай, шаардлагагүй зохицуулалтыг багасгана. Үүнийг ганцхан мэргэжлийн хяналтын байгууллага хийхгүй. Бизнес эрхлэгчид, холбоод, Худалдаа аж үйлдвэрлэлийн танхимтай хамтран ажиллана. Аль болох бизнес эрхлэх хуулийн орчныг цомхон болгохоор ярьж байна.
-Засгийн газраас, УОК-оос тушаал, шийдвэр гардаг. Гэтэл хөрсөн дээр буухгүй, дагаж мөрдөх боломжгүй нөхцөл цар тахлын үед илүүтэй ажиглагдаж байна.
-Нэг жишээ байна. Өрхийн эрүүл мэндийн төвүүдэд багцын эм тариаг тусгайлсан өрөөнд хийнэ гэдэг Эрүүл мэндийн сайдын тушаал хүрсэн байгаа. Очоод үзэхэд тийм өрөө байдаггүй. Мөн ариутгал халдваргүйжүүлэлтийг өдөрт 2 цаг тутамд хийх журамтай. Байцаагч очоод асуухаар Сангийн яам төсөв батлаагүй боломжгүй гээд сууж байдаг. Энэ мэтчилэн журам, тушаалаа баталчхаад түүнийгээ биелүүлэх боломжийг бүрдүүлж өгдөггүй тохиолдол байна. Гэтэл мэргэжлийн хяналтын байгууллагын чиг үүрэгт боломжид нь суурилж хяналт тавиарай гэдэггүй. Зөвхөн гаргасан шийдвэрийн биелэлтэд хяналт тавихыг үүрэгддэг.
АМЬ ДҮЙСЭН БИЗНЕС ЭРХЭЛЖ БОЛОХГҮЙ
-Агаарын дүүжин рестораны үйл ажиллагааг зогсоосон шийдвэр мөн л асуудал дагууллаа?
-Аливаа бизнес эрхлэхэд нэгдүгээрт, байгаль орчинд хор хөнөөлгүй байх ёстой. Хоёрдугаарт, хөдөлмөрийн аюулгүй байдлыг хангасан байх ёстой. Гуравдугаарт бараа үйлчилгээ чанартай байх ёстой. Агаарын дүүжин рестораны аюулгүй байдалд хяналт, шалгалт тавихаар явах байцаагч нартаа би аль болох дэмжих талаас нь хараарай гэж зөвлөсөн. Гэтэл нөхцөл байдал дээрээ троссын бат бэх, салхины савлагаанд даах эсэх нь тодорхойгүй байсан. Ядаж троссоо баталгаажуулах хэрэгтэй шүү дээ. Ийм төрлийн бизнес олон улсад байдаг гэдэг төсөөллөөр эхлүүлснээс биш хөдөлмөр хамгаалал, үйлчлүүлэх хүмүүсийн аюулгүй байдлыг бодолцоогүй.
Бизнес эрхлэгчид хуулийн хүрээнд хэрхэн ажиллах тухай мэдээлэл судалгаагүй эхэлдэг. Зөвхөн борлуулалт, бүтээгдэхүүний чанарт голчлон анхаарна.
Шинэ юм орж ирэлгүй яах вэ, дэмжинэ. Гэхдээ амь дүйсэн бизнес эрхэлж болохгүй. Тухайн дүүжин рестораныг энгийн гудамж талбайн хоол үйлчилгээний газартай зүйрлэшгүй эрсдэлтэй. Ер нь бизнес эрхлэгчид маань хуулийн хүрээнд хэрхэн ажиллах тухай ойлголт, мэдээлэл судалгаагүй эхэлдэг. Зөвхөн борлуулалт, бүтээгдэхүүний чанарт голчлон анхаарна. Ингээд нэгэнт эхэлсэн хойно нь мэргэжлийн хяналтаас шаардлага, дүрэм журам, стандарт хангуулах гэхээр биелэхгүй зүйл нэхлээ, мөнгө авах гээд байна гэж худал таамаг дэвшүүлдэг.
-Хоол үйлдвэрлэлийн салбартай холбоотой гомдол нэлээдгүй дуулдах болсон. Хүнсний аюулгүй байдалд хэрхэн хяналт тавьж байна вэ?
-Мэргэжлийн хяналтын байгууллага стандартын шаардлага хангасан бүтээгдэхүүнийг биш зөрчлийг л ярьдаг. Тийм учраас Монголд байгаа бүх бүтээгдэхүүний хүнсний аюулгүй байдал алдагдсан мэт ойлголт төрөх нь бий. Гэтэл нийт шинжилсэн бүтээгдэхүүний нэг хувь хүрэхгүй шахуу нь шаардлага хангадаггүй. Технологийн горим зөрчсөн асуудал бараг үгүй. Хоол үйлдвэрлэлийн салбарт голчлон хувь хүнтэй холбоотой асуудал гардаг. Танай байцаагч хүрч ирээд нэг цаас нэхээд байхгүй болохоор торголоо гэдэг. Тэр цаас нь юу вэ гэхээр тогоочийн эрүүл мэндийн үзлэгийн бичиг. Хэдэн жилийн өмнө сүлжээ ресторанаас ийм зөрчил илэрсэн. Тогооч нь эрүүл мэндийн үзлэгт ороогүй. Ингээд хордлого авснаа мэдэхгүй, халуураад байсан ч Монгол хүний гүжир зангаар ажлаа хийж явсаар олныг хамарсан хордлого гарсан тохиолдол бий. Тэгэхээр харахад энгийн нэг цаас юм шиг ч цаанаа үр дагавар нь асар өндөр байдаг.
-Энэ жилээс “Үдийн хоол” хөтөлбөр хэрэгжиж эхэлнэ. Тогооноос эхлээд л чанар, стандартын асуудал яригдах байх?
-Нийслэлийн 1000 гаруй сургуулийн 1-5 дугаар ангид “Үдийн хоол” хөтөлбөр хэрэгжинэ. Хүүхдийн хүнсний аюулгүй байдлын хангамж дээр мэргэжлийн хяналтын байгууллага ямар ч муу хоч зүүсэн хатуу хяналтаа тавина. Хуулиараа сургуулийн цайны газрыг түрээслэхгүй “Үдийн хоол” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх ёстой. Өөрөөр хэлбэл тухайн сургуулийн бүтцэд тогооч, бэлтгэгч, үйлчлүүлэгчийн орон тоо нэмэгдэнэ гэсэн үг. Эхний ээлжид нийслэлийн 21 сургуульд үүнийг хэрэгжүүлэхээр бэлтгэж Нийслэлийн боловсролын газартай хамтран хяналт шалгалт хийж байна.
-Сэрүүний улирал хаяанд ирлээ. Угаарын хийн аюулаас урьдчилан сэргийлэх хяналт, шалгалт эхэлсэн үү?
-Хичээлийн шинэ жил эхлэхтэй холбогдуулан маш том давлагаа Улаанбаатар хотыг чиглэж байна. Энэ их хөдөлгөөнтэй залгуулан өвлийн улирал хаяанд ирлээ. Барилга байгууламжийн дулаалга, утааны асуудал хөндөгдөнө. Иргэддээ анхааруулж хэлэхэд сайжруулсан түлшний угаараас хамгаалах нэг л арга байна. Тэр нь угаар мэдрэгч. Таны амь насыг мэдрэгч л хамгаална. Анх удаа нэвтрүүлсэн гэдэг утгаар айл өрхүүдийг нэг удаа утаа мэдрэгчээр хангасан. Үүнээс хойш угаар мэдрэгчийг өөрсдөө худалдан авч, өөрөө зайгаа солих хэрэгтэй. Манай байгууллагаас шахмал түлш түлсэн бүх айлыг мэдрэгчтэй байх саналыг хүргүүлж байгаа. Харин хэн нь халамжаас, хэн нь халааснаасаа худалдан авах вэ гэдгийг зохих байгууллагууд шийднэ.
-Ярилцсанд баярлалаа.
