\”Цаг нөхцөөж байгаад цалингаа авна\” гэж бүү бод

 

 

Монгол банкны нэрэмжит \”Монгол улс цаашид хэр өндөр түвшний хөгжилд хүрэх нь зөв бэ? Тэрхүү зорилгод хүрэхэд иргэд ямар нийтлэг үнэлэмж, зорилготой байх хэрэгтэй вэ? Иргэн хүн ямар хувь нэмэр оруулах ёстой вэ?”зэрэг асуудлын хүрээнд гэсэн сэдэв доор зохиогдсон эссэ бичлэгийн уралдааны тэргүүн байрын эссэг хүргэж байна. 

 

 

Б.Ганбат (Увс аймгийн нэгдүгээр сургуулийн сурагч)

Монгол Улс зөв хөгжиж, одоогийнхоосоо илүү сайхан хөгжилд хүрэх ёстой гэж би бодож байна. Би \”Зөв бас сайхан” гэснээс биш \”Өндөр эсвэл эрчимтэй” хөгжил ярихгүй байгаа юм шүү. Нэг талаас зөв, эрүүл нөгөө талаас өндөр, эрчимтэй хөгжлүүдийн ялгаа юм. Яагаад нэгийг нь хүсч нөгөөг нь хүсэмгүй байгаагаа өөрийн бодлоор тайлбарлахаасаа өмнө өнөөдөр Монгол Улс ямар байдалд, ямар хөгжлийн түвшинд байгааг мөн л өөрийн бодлоор дүгнэе.

Өнөөдөр манай ангид англи хэлний хичээл орсон. Англи хэлний, математикийн, газарзүйн хичээл орохоор би өөрийн эрхгүй сэтгэлээр унадаг. Ингэж бичсэнийг минь уншаад Та намайг \”муу сурдаг товарищ байна даа” гэж бодож байна уу? Яаран бүү дүгнэлт хийгээрэй. Би ямар ч гэсэн аймгийн математикийн олимпиадын хошой алтан медальтай, гоц гойд биш ч муу эсвэл дунд сурдаг хүүхэд биш шүү.

Ярьж байснаа үргэлжлүүлье. Яагаад тэдгээр хичээл орохоор миний урам хугардаг вэ гэхээр анги дүүрэн хүмүүс зүгээр л цаг нөхцөөдөг учраас. Би энэ суманд, сургуульд шилжиж ирээд удаагүй байгаа юм л даа. Гэтэл эндхийн багш нь ч тэр сурагчид нь ч тэр ямар ч хичээл заах, сурах сонирхолгүй. Багш нь цаг нөхцөөх гэж тестний номон дээрээс хэдэн тест хийхийг зөвлөдөг, сурагчид нь цаг нөхцөөх гэж хийж байгаа дүр үзүүлэн ямар нэгэн аргаар өөр анхаарах зүйл олсон байдаг. Ингээд 40 минутын хичээл дуусахад ямар ч үр дүн байхгүй.

Та намайг \”Өөрийнхөө сурлагыг муудах вий л гэж хямраад байгаа юм байна” гэж бодож байж магадгүй юм. Гэхдээ бас л үгүй. Энэ байдалд хямраад байгаа учир нь би Монгол Улс хөгжих, бидэнд гэрэлт ирээдүйг бий болгоход хамгийн чухал нь иргэд бидний өөрсдийн хичээл зүтгэл, өөр өөрсдийнхөө өмнөх ажлыг чанартай сайн хийж, өөр өөрсдийнхөөрөө үр дүнтэй байх гэж боддогт л байгаа юм.

Гэтэл манай сургуульд л гэхэд өөрийнхөө үүргийг ухамсарлахгүй байгаа хүмүүс хүүхдүүд өч төчнөөрөө байхад би маргаашийн ирээдүйнхээ төлөө, улс орныхоо хөгжлийн төлөө хямрахгүй байж чадна гэж үү!

 

Бас нэг зүйл байна. Би дээр энэ суманд шилжиж ирсэн гэж бичсэнийг Та анзаарсан байх. Тэгвэл урьд нь байсан газраа өөрийнхөө хэмжээнд амжилттай сурч байсан би яагаад шилжих болсноо хэлье. \”Манай аймгийнхан арай дэндүү намсаг, нэг нам гараад л өчнөөн хүн ажилгүй болж, төчнөөн хүн шинээр ажилд орно. Ингэж байхад яаж ажил явах юм бэ” гээд л томчууд ярьж байхыг олонтоо сонсож байлаа.

Нөгөө өөрчлөлт шинэчлэлт хийдэг жил нь энэ жил байж л дээ. Аав маань нам бус болохоор хэзээд буурдаг ч үгүй, дэвшдэг ч үгүй ажлаа хийсэн болоод л байдаг юм. Гэтэл олон хавар нэгэндээ гэгчээр энэ жил аавын ажилладаг байгууллагын дарга нь өөрчлөгдөөд аавын маань мэдлэг мэргэжил тэнцэхгүй байна гээд халчихдаг юм байна. Ингээд л ажил хайж байгаад энэ суманд ажил олдоод, \”сумандаа сайхан амьдаръя” гээд бид гурав энд ирсэн дээ.

 

Би юу хэлэх гээд долоон булчирхайгаа тоочоод байна вэ гэхээр улс орон минь хөгжихөд хэн хэнээс илүүтэй иргэдийн оролцоо чухал. Иргэд бид яаж оролцох вэ гэхээр өөр өөрийнхөө хийж чаддаг зүйлийг бусдад хийж байгаа гэж бодож биш, цаг нөхцөөж байгаад цалингаа авна гэж бодож биш өөрийнхөө болон үр хүүхдийнхээ маргаашийн төлөө гэж чанартай, шударга хийхэд л болж байгаа юм шүү дээ.

За одоо, өөрийнхөө мөрөөдөөд байгаа зөв бас сайхан хөгжлийн талаар бичье. Яагаад өндөр бас эрчимтэй хөгжил биш гэж? Уг нь өндөр хөгжил, эрчимтэй хөгжил гэдэг үг нь өөрөө тийм дургуй хүрэм үг биш л дээ. Ганцхан, Монголчууд бид тэрөндөр хөгжилд хүрэх гэж улайран мацаж байгаа нь уулын орой дээр гарах хүсэл байв ч яаж гарахаа мэдэхгүй төөрөгдөж явсаар тамираа барж байгаа туяхан янзага шиг, эрчимтэй хурдан хөгжиж байгаа нь гэж хөгжингүй орны санаачилсныг хэрэгжүүлж, улсаа хөгжүүлсэн гадаадуудын бүтээсэн зүйлийг хэрэглэн тансаглажөөрсдөө сэтгэхгүй, санаачлахгүй, хийж бүтээхгүй байгаа нь бусдын хийж өгснийг сорчилж идэж өмссөөр байгаад өөрөө ч хийж чадахгүй, хэр баргийн зүйл санаанд нь нийцдэггүй болчихсон хоосон ихэмсэг ямбатнуудын үлгэрийг санагдуулаад байгаад л учир байгаа юм.

Ийм л учраас миний хувьд өндөр, эрчимтэй хөгжил гэдэг үгнээс бага зэрэг жийрхээд өөрсдөө сэтгэдэг, санаачилдаг, хийж бүтээдэг, хийж бүтээснээрээ амьдарч чаддаг тийм зөв хөгжлийг хүсч, хожим нь \”хэлж, зорьж” хэлснээ хийж зорьсондоо хүрч чаддаг,  Монголчууд биднийх л байх тийм сайхан хөгжлийг мөрөөдөөд байгаа юм шүү дээ.

Удаан байж болно, хамгийн гол нь зөвөөр л хөгжицгөөе. Ингэхдээ иргэн бүр өөрсдийнхөө өмнөх ажлаа чанартай, шударга хийе. Та бусдын хийхийг зүгээр харж суугаад цаг нөгцөөвөл бидний хөгжил удааширна. Та хийх ажлаа буруугаар, шударга бусаар, аль нэг нам, бүлэг, танил тал амин хувийг харж хийвэл бидний хөгжил буруутна. Учир нь бидний нэг үйлдэл араасаа яг тийм л үйлдлийг дагуулж байдаг. Эцэстээ тэдгээр үйлдлүүд нь нийлж улсын хөгжил болдог. Яг л нэг нь нөгөөгөөгийнхөө эргэсэн зүгээс хамааран тасралтгүй үргэлжлэн эргэлдэх араанууд мэт.

 

Монголбанк