УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хороогоор “Ноорог”-ийн контент бүтээгчдийг шөнө саатуулан байцаасан асуудлыг хэлэлцэв.
УИХ-ын гишүүн Г.Уянгахишиг “Ноорог”-ийн залуусын ажлаа хийх, уран бүтээлээ туурвих эрхийг та бүхэн хаасан уу? Учир нь тэдний ажлын багаж хэрэгслийг хураасан. Хэрэг шалгаж болно. Гэхдээ хэнийг ч эрүүдэн шүүж болохгүй. Шөнө байцаасан нь эрүүдэн шүүлт мөн.
ЦЕГ-ын Хуулийн хэлтсийн дарга Б.Батзориг “Хоёр тусдаа хэрэг бүртгэсэн. нэг нь цахим мөрийтэй тоглоом зохион байгуулсан. Нөгөө нь бусдыг амиа хорлоход хүргэсэн гэх хэрэг юм. Би прокурорын зөвшөөрлөөр та бүхэнд мэдээлэл өгч байна. Харьяа дүүргийн прокурорын хяналт дор бид ажилласан. Би тэр өдөр гадуур явж байгаад ирээд эхний мэдээллийг авч, тэр дагуу ярьсан. Андуурагдсан зүйл байж болзошгүй. Цаашид бид үүнд анхаарна.
Тэдний компьютер, эд хэрэгслийг эзнийг нь байлцууулан шалгах үүрэгтэй. Иймд тэр шөнө саатуулах ажиллагаа удааширсан.
ХЗДХ-ийн сайд О.Алтангэрэл “Ноорог”-ийн залуусыг анх саатуулсан үндэслэлийг одоогоор тогтоогоогүй байна. Үүнд хугацаа хэрэгтэй.
Өнөөдөр ХЭҮК-ийн гишүүн Г.Нарантуяа хэвлэлийн хурал хийсэн. Тэ энэ үеэр ХЗДХ-ийн сайдын нотлогдсон мэдээлэл гэж буруу ярьсан. Та хариуцлагатай ажил хийдэг тул үгээ анхаараарай. Таны лайв бий шүү. Байгууллагыг огт шалгаагүй.
Худал мэдээллийг олон нийтэд түгээсэн гэх 460 хэргийг шалгасан. Үүний 54 нь л сэтгүүлчид, хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй холбоотой байжээ. Худал мэдээлэл түгээсэн гэх Эрүүгийн хуулийн 13.14 дэх заалтыг шууд хэвлэн нийтлэх эрхтэй холбогдуулан үзэж болохгүй. Баривчилгаа биш. Учир нь прокурор баривчлахыг зөвшөөрөөгүй. Баривчлах үйл ажиллагаа огт болоогүй. Цагдан хорьсон.
Би ХЭҮК-ийн дүгнэлтийг хүндэтгэнэ. Тэр дүгнэлт шүүхэд очих ёстой. Би айхгүй, бултахгүй. Хэний ч гэм бурууг нотлоогүй, батлаагүй байна.
УИХ-ын гишүүн Х.Баасанжаргал: Цагдаа эхлээд худал мэдээлэл түгээсэн хэрэгт холбогдуулан шалгаж байна гэсэн.
Хүний эрхэд яагаад ийм хөнгөн гоомой хандав аа сайд аа? Таны хандлага буруу байна. Та нар уучлал гуйж, залруулга хийгээрэй. Манайхан уучлал гуйхгүй л дээ. Өмгөөлөгч нь манай үйлчлүүлэгчийг худал мэдээлэл түгээх буюу 13.14-өөр шалгаж байна гэж анх мэдээлсэн. Үүнийг бүгд сонссон. Гэтэл өдөр өнгөрөх тусам цагдаа өөр өөр мэдээлэл өгч, иргэдийг төөрөгдүүлж байна. Та нар сэтгүүлчдийн тоног төхөөрөмжийг хураан авсан. Тэнд нууц материалууд байсан бол яах вэ? Та нар нууцлалыг нь хангаж чадсан уу?
Саатуулах нөхцөл бүрдээгүй байхад та нар саатуулжээ. Бид саяхан л ямар нөхцөлд хэдэн цагаар саатуулах заалтыг хуульд оруулсан шүү дээ.
УИХ-ын гишүүн Г.Дамдинням: УИХ-ын 126 гишүүний нэг нь ямар нэг асуудалд холбогдвол биднийг бүгдийг нь саатуулах юм уу? Хууль зүйн сайд та 9 тэрбум төгрөгийн гүйлгээний мэдээллийг цагдаагаас түрүүлж мэдээлсэн. Та энэ мэдээллийг хаанаас авав? ХЭҮК хууль зөрчлөө гээд дүгнэчихлээ. Их их ноцтой шүү дээ. Яагаад 8 хүнийг бүгдийг нь шөнөжин байцаав? Нэг нь л хэрэгт холбогдсон юм байна. Хууль зүйн сайд та хариуцлага хүлээнэ гэсэн. Энэ хариуцлагаа хүлээх үү? Явж явж хэдэн цагдаа л хариуцлага хүлээгээд өнгөрөх вий дээ. 2025 оны улсын төсөв дээр та хамгийн их мөнгө тавиулсан, орон тоогоо хамгийн их нэмэгдүүлсэн шүү дээ.
Монголчууд эрх чөлөөтэй байх уу гэдэг нь л энэ асуудлын цаана бий. Залуучууд нэгнээ их сайн хамгааллаа. Цагдаа дотор муу хүн цөөн бий. Муу удирдлагын нөлөөгөөр цагдаагийн нэр хүнд сэвтдэг тул та нар дотроо хариуцлага заавал ярих ёстой. Бид ардчиллын төлөө л энд байна. Ноорогийн хэрэг гэж цаашид яригдах болов уу. Энэ ганц байгууллагын асуудал биш. Би ардчилалд итгэдэг, ардчиллын үнэт зүйлд хайртай учраас Хууль зүйн байнгын хорооны гишүүн биш ч энд сууж байна.
Хүн нь байвал ял нь олдоно гэж байж болохгүй. Бүлэглэлийг эсэргүүцнэ. Гэмт хэргийн материал задардгийг болиулмаар байна. Б.Энхбаяр сайд хэрэг задлахгүй гэсэн ч өнөөдөр юу болов? Процессын хуульд алдаа байгаа бол бид засах үүрэгтэй. Залууст хандаж хэлэхэд ардчилалд хайртай байгаарай, биз биеэ өмөөрөөрэй.
УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуяг: Монголчууд нийтээрээ оньсого таалаа шүү дээ. Энэ залуус хэрэг хийсэн ч юм шиг, үгүй ч юм шиг. О.Алтангэрэл сайдыг их зөв ажиллах болов уу гэж найдсан. Гэтэл нэг л буруу явчихлаа. Хэний гомдлоор саатуулав? Оройн 22.00 цагаас өглөөний 07.00 хүртэл байцаасан нь эрүүдэн шүүлт мөн. Айдсаар удирдах гэж хичээлээ. Одоо хэдэн хүнийг хорьсон байна вэ? Энэ бүхэнд хэн буруутайг заавал тогтоох ёстой.
Би ХЭҮК-ийн мэдээллийг анхааралтай сонссон. Их талархаж байна. ИХ аятайхан дүгнэлт гаргажээ. О.Алтангэрэл сайд хүлээн зөвшөөрөхгүй гэж байгаа бол та нар маргах хэрэгтэй. Залуусыг хэлмэгдүүлчихлээ шүү дээ. Хэн нэг хүн хэлмэгдмээргүй байна.
Та нар надад хууль унших хэрэггүй. Би наад хуулийг чинь бичилцсэн. Та нар хуулийг яаж ойлгож, хэрэгжүүлж байна вэ гэж би асууж байна.
Хойшлуулшгүй тохиолдол гэж юу вэ? гэдгийг Цагдаагийн удирдлага танилцуулав:
Эрүүгийн хуулийн 1.26-д зааснаар “хойшлуулшгүй тохиолдол” гэж хүний амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөд ноцтой хохирол учрах, сэжигтэн, яллагдагч оргон зайлах, хэргийн ул мөр, эд мөрийн баримт устах, зөөвөрлөх, нуун далдлах, үрэгдэх бодит аюул байгааг хэлнэ.
Одоо гурван хүнийг шүүгчийн захирамжаар цагдан хорьж таслан сэргийлсэн.
ХЭҮК-ын гишүүн Г.Нарантуяа:
-Гурван тохиолдолд хойшлуулшгүй ажиллагааг цагдаа нар авдаг. Үүнийг хийх ёстой. Гэхдээ “Ноорог”-ийн залуус ямар хэрэгт холбогдож байгаагаа мэдээгүй байсан тул тэдний эрхийг зөрчсөн гэж дүгнэсэн.
УИХ-ын гишүүн Ч.Лодойсамбуу:
-Төр юмыг тойруулдаг, бөөрөнхийлдөг, аргалдаг нь та нарын хариултаас илт байна. Ноорогийн 3 биш нэг л хүнийг хорьсон шүү дээ. Гэтэл та нар гурав гээд яагаад буруу мэдээлэл өгөөд байгаа юм бэ? Юу болсныг би сэтгүүлчээр ажилласны хувьд хэлье. Үзэл бодлоо илэрхийлсний төлөө би ч саатуулагдаж байв. Юу болсон бэ гэхээр энэ залуусын хийсэн видеог олж үзэх гэсэн. Тэгээд тэдний компьютерыг хураасан. Гэтэл олон нийт хүчтэй эсэргүүцсэн. Ноорог ийм алдартай гэж цагдаа нар ч мэдээгүй, бодоогүй. Тэд Ерөнхий сайдын гэр бүлийн даалгаврыг л биелүүлэх гэж оролдсон. Тэгтэл нэг гишүүн нь цахим мөрийтэй тоглоомд холбогдсон байж таарлаа.
ХЗДХ-ийн сайд О.Алтангэрэл хэвлэлийн эрх чөлөөнд халдаж байгаа мэтээр мэдээлэл түгээж байна. Тийм биш, өмнө нь ч ий л байсан.
Х.Нямбаатар ХЗДХ-ийн сайд байхдаа самбар дээр зурж байгаад саатуулдаг байв. Б.Энхбаяр сайдын үед ч энэ “уламжлал” хадгалагдсан. Одоогийн сайд үүнийг халах уу? 5 хоночихлоо, яагаад тоног төхөөрөмжийг нь өгөхгүй байгаа юм?
Хэд хоног хуулах гэсэн юм бэ?
Өнөөдөр энэ хэлэлцүүлгийг зохион байгуулсан Д.Цогтбаатар даргад маш их баярлалаа. Хэн биднийг талцуулж байгааг бид маш сайн мэднэ. Цахим сүлжээг давж харахаа больсон. Тэнд юу байгаагаар нийгмээ хардаг болчихсон. Биднийг тэр хүмүүс удирддаг. Цагдаагийн даргыг хэн томилдог вэ? Ерөнхий сайдын санал болгосноор УИХ томилсон биз дээ. Өчигдөр нэг залуу лайв хийв. 9 тэрбум төгрөг нэг дансаар оржээ. Цагдаагийн алба хаагч сар бүр 75 сая төгрөг авдаг байсан гэж ярив. Энэ мөрийг мөшгөж, илрүүлэх ёстой. Хууль хүчний дэмжлэггүйгээр ийм том хэрэг гарахгүй шүү.
ХЗДХ-ийн сайд О.Алтангэрэл: 14 терабайт мэдээлэл байгаа гэдгийг би одоо л сонсож байна. Би дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгвөл хэрэг ярьсан болох гээд байна. Ардчилсан намын сайд байж мэдээлэл өгөөч гэсэн шүүмжлэл ирсэн тул би мэдээлэл өгсөн.
УИХ-ын гишүүн С.Цэнгүүн: Энэ залуус Засгийн газрын үйл ажиллагааг баримттай дүрсжүүлсэн гэдгээ зарлаад хэдхэн хоноод л хойшлуулшгүй ажиллагаа боллоо. Иймд эдгээр залуусыг бид хамгаалах үүрэгтэй. Тэд органикаараа дэмжигчид, үзэгчидтэй болжээ. Бид тэрхүү киног нь үзэх үү? Монголчууд үзэх үү? Тэд асуудлыг зоригтойгоор хөндөж чаджээ. Гэвч бүх материалыг нь ил гаргах уу гэдэгт би эргэлзэж байна. Тэдний зориг зүрхийг мохоочихсон уу?
ХЗДХ-ийн сайд О.Алтангэрэл: УИХ-ын гишүүдийн санаа зовж байгааг би ойлгож байна. Тэр кино ямар агуулгатайг би мэдэхгүй. Гэхдээ нотлох баримтууд алга болох ёсгүй. Эрүүгийн хуулийг хянан хэрэгжүүлэх ажиллагааг хуулийн дагуу, дүрсжүүлж хийдэг. Болохгүй бүтэхгүй зүйл сонгуулийн үеэр болсон бол тэд нь ил гараасай гэж сонгуульд өрсөлдсөн би ч хүсэж байна. Хэргийг мөрдөн шалгаж байгаа тул нууцлалыг хадгалах ёстой.
ХЗДХ-ийн сайд Д.Цогтбаатар: Өнөөдрийн хэлэлцүүлгээр хэн нэгнийг буруутай эсэхийг бид тогтоохгүй. Зарим гишүүн хэт нарийн зүйл асууж байна. УИХ-ын гишүүний асуулт бүрд хариулах үүрэг Цагдаад байхгүй тул та бүхэн энэ тайлбараа хэлээрэй. Олон нийт итгэхгүй байна. Энэ хэргийн мөрдөн байцаалтад туслах нь бидний зорилго.
Хүний эрх гэсэн ерөнхий, том утгаар нь бид ярилаа. Иймээс би УИХ-ын даргын дэргэдэх зөвлөлд санал хэлж, зохион байгуулж байна. Үндсэн хуулиар Монгол Улсын иргэн дархан эрхтэй. Зөвхөн УИХ-ын гишүүн дархан эрх эдэлдэггүй. Хойшлуулшгүй ажиллагааг ямар нөхцөлд хийхийг хуульд заасан. Зорилго чинь хэвлэлийг айлгах байв уу? Зорилго бүхнийг шийднэ. Цагдаа ямар зорилгоор саатуулсанд иргэд итгэхгүй байна. Иргэдийн төрд итгэх итгэлгүйгээр бид хол явахгүй.
ХЭҮК-ийг мөрдөн шалгах ажиллагаанд оролцуулах уу гэх мэт асуултууд урган гарлаа. Бид хэрэг бүр дээр ажиллаж чадахгүй. Ноорогийнх шиг хэрэг дахин гарч болзошгүй юм. Тэдний компьютерээс нэг ч баримт алдагдах ёсгүй. Цагдаа нар үүнд хатуу хяналт тавиарай. Дараа нь тэд баримт алдагдсан, засварласан гэх вий.
Бид өнөөдөр цагдаагийн байгууллагаас дуудаагүй. ХЗДХ-ийн сайд өөрөө цагдаагаас хүн байлгах нь зөв гэж үзсэн юм юм шүү. Төгсгөлд нь би сэтгүүлчид хэнээс ч айлгүй ярьж, бичиж, ажлаа хийх ёстой гэж хэлье.
УИХ-ын гишүүн О.Цогтгэрэл: Манай улсын ардчиллын индекст сүүлийн хэдэн парламентын турш уналаа, муудлаа. Төрийн албан хаагчид байсгээд л хэрэгт холбогддог. ТЭСО жагсаал санхүүжүүлэх гэж байна гэдэг худал мэдээллийг өнгөрсөн нэгдүгээр сард цахим сүлжээгээр нэр бүхий хүмүүс түгээсэн. Нэртэй, зурагтайгаа хүмүүс байсан. Жагсаад ТЭСО-гоос мөнгө авлаа гэж бас бичсэн. Би хуулийн байгууллагад энэ асуудлаар гомдол гаргасан ч өнөөдрийг хүртэл таг чиг. Цагдаа нарын ур чадвар хүрээгүй гэж би бодохгүй байна.
Тухайн үед манай ар гэрт уй гашуу тохиолдсон байв.
УИХ-ын гишүүн О.Номинчимэг: УИХ-ын гишүүд өнөөдөр энд хэлж байгаа үгэндээ их анхааралтай байх ёстой. Учир нь бид нэг хэргийг ярьж байна. УИХ хэрэгт хөндлөнгөөс оролцох ёсгүй. ХЭҮК-ийн дүгнэлтийг сонслоо. Процессын алдаа гарсан гэж дүгнэлээ. ХЗДХ-ийн сайд албан хаагчдаа сургах хэрэгтэй байна. Бид үүнээс ямар сургамж авах ёстой вэ? Хуулиа яаж өөрчилж, сайжруулах вэ гэж л бид илүү анхаарах нь зөв. Кино байгаа бол бид ч үзмээр байна. Зөвхөн АН-ын гишүүд үүнд санаа зовоогүй юм шүү. УИХ-ын гишүүд мэргэжлийн хандаасай.
УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг: Нэг хэрэг гарангуут төрийн байгууллага дагаж ханарах нь их буруу. Цагдаагийн байгууллагын удирдлага энд ирээд, би буруу зүйл ярьжээ гээд байх нь их буруу. О.Алтангэрэл сайдыг АН томилоогүй. Таныг Ерөнхий сайд томилсон. Та төрийг төлөөлнө. МАН, АН, ХҮН бүгд нэг завин дээр суусан атлаа ийм зүйл битгий ярь. ХЗДХ-ийн сайд та бүлэглэлийн гар хөл битгий болоорой. Цагдаад итгэдэггүй тул би гарч ирж мэдээлэл өглөө гэж та хэлсэн. Ийм байж болохгүй.
Та Женкогийн хүн гэдэг нь үнэн шүү дээ, баавартай байгаа юм аа. Хаанаас үүрэг чиглэл ирдэг нь үнэн шүү дээ. Намайг ч хятадаас 180 мянган ажилтан оруулж ирэх нь гээд л гүтгээд байна. Би цагдаад өргөдлөө гаргана. Та нар битгий царай хараарай.
УИХ-ын гишүүн Д.Ганбат: Монгол Улсыг автократ улс гээд гаднын байгууллагууд дүгнэчихлээ. Энэ залуусын зүйл анги хэдэн удаа өөрчлөгдөв. Залуус их өөр болжээ. Тэд л Монголыг өнгөтэй, өөдтэй харагдуулж байна. Үг хэлэх, үзэл бодлоо илэрхийлэх нь хүний жам ёсны эрх юм шүү. Юунаас айгаад байгаа юм бэ? ХЗДХ-ийн сайд та яагаад үүнд оролцоод байгаа юм бэ? Кибер гэмт хэрэгтэй тэмцэх газрын даргыг түдгэлзүүлж байгаад энэ хэргийг шалгах хэрэгтэй. Та нарын нэр хүнд шалаар нэг боллоо.
УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнэболд: Энд байр сууриа илэрхийлсэн гишүүн рүү бусад нь дайрч болохгүй. Бид иргэдийг төлөөлөх тул бидний үгийг цензурдах боломжгүй. Үндсэн хуулийг зөрчсөн байж болзошгүй нөхцөл байдал үүссэн. Залууст айдас бий олгох нь Үзэл бодлоо илэрхийлэнгүүт хувийн амьдралыг нь ухдаг, төнхдөг, муухай харагдуулдаг боллоо.
Энэ асуудлын талаар үгээ хэлсэн гишүүдийн зургийг эвлүүлж, түгээсэн. Зохион байгуулалттайгаар, хаагуур түгээснийг бид маш сайн мэднэ. Хүний эрхий асуудлаар бид улс төржиж, хуваагдаж болохгүй. Бидний дундын эрхийг зөрчиж байна. Иргэдийг Цагдаа нар өөрсдөө талцуулсан. Та нар гарч ирээд л хэвлэлийн хурал хийгээд байгаа биз дээ.
Байнгын хорооны хэлэлцүүлгээр хүний эрхийн асуудлыг хэлэлцэж дуусав.
