АН-ын ерөнхийлөгчид санаархагч этгээдүүдээс хамгийн ноцтой асуудалтай нүүр тулгарсан хүн бол Х.Баттулга. Мань хүн мэдэхгүй дээ төмөр замын асуудалд орсон уу, эсвэл мань хүнийг Ц.Элбэгдоржийн эзэмшил гэгдэх \”шударга бусын хонгилд” хүчээр оруулах гэж байна уу, эс бөгөөс толгой баячуудын нэг маань мөнгөнд шунаж МТЗ-ын ирээдүйгээр тоглож орхисон уу гэх үл ойлгогдох асуудалд Женко ороод байгаа. Нарийн цариг, өргөн царигаас эхэлсэн маргаан эцэстээ аль ч цариггүй, зарсан нүүрс, олсон ашиггүй, хэдэн овоолсон шороо болж үлдсэн нь нүднээ илхэн. Түүний ерөнхийлөгчид нэр дэвших гэж буйг олон хүн янз бүрээр харж байна. Зарим нь Х.Баттулга шиг эх оронч ерөнхийлөгч болох ёстой гэх бол зарим нь луйварчин хэрэггүй гэж, зарим нь зүгээр л хийсэн хэргээсээ зугтааж орогнол хайн ерөнхийлөгч болохоор зүтгэж байна гэж хүртэл дүгнэв.
Төмөр зам, Тавантолгой, MCS гээд хийсэн хэрэг, гацаасан төсөл, өс зангидсан этгээдүүд Х.Баттулгад олон бий. Төмөр замын бодлогын алдаануудыг \”Монголын төмөр замын инженерүүдийн холбоо”-ны тэргүүн гэх Л.Пүрэвбаатар гэх хүн цариг, геополитик, геоэкономи, төмөр замын онцлог, технологи талаасаа маш олон алдаатай хэмээн 2013 оны нэгэн нийтлэлдээ бичжээ. Түүний нийтлэлд \”Нарийн өргөн царигтай байхын зовлонг шийдэж чадахгүй байгаа нэг жишээ манай Замын-Үүдэд бий. Өргөн царигийн вагон Эрээнрүү ороод хоосон буцаж орж ирдэг бол урдаас нарийн царигийн вагон Замын-Үүдрүү ороод хоосон гардаг. Манай хоёр улсын хооронд байгаа өргөн, нарийн царигийн хоёр том зам 50-н хувийн ашиглалттай байна гэсэн үг. Гэтэл галт тэрэг ачаа буулгасан газраасаа дахиад өөр ачаа ачиж байдаг алтан дүрэмтэй” гэжээ. Ашигт малтмалын түүхий эд бүтээгдэхүүн зөөвөрлөх гэж байгаа юм бол шууд худалдан авагчдаа төвөг чирэгдэлгүй очих хэрэгтэй. Төвөг чирэгдэлгүй асар хурдан. Австралиас бид ганцхан давуу талтай, тэр нь зах зээлтэйгээ хил залгаа байдал. Гэтэл өөрсдөө энэ давуу талаа хүндрэл болгох гээд байгаа юм. Шилжүүлэн ачна гэдэг бол хүндрэл. Шилжүүлэн ачна гэдэг бол зардал. Зардал нэмэгдлээ гээд нэмүү өртөг шингэсэн үнээр хятадууд авах сонирхол бага. Өргөн царигч этгээдүүдийн ярьж байгаа шиг хятад нүүрсний хэрэглээгээ өсгөх гээд байгаа юм биш, харин ч бодлогоор нүүрсийг халах гээд байна. Шилжүүлэн ачилт техникийн болоод бодлогын хувьд яаж хийгдэх нь төрөөс баримтлах төмөр замын бодлогодоо огт тусаагүй. Төрөөс баримтлах төмөр замын бодлого анхнаасаа тахир дутуу гарсан нь ч Х.Баттулгын нэр сүрд муугаар нөлөөлсөн байх мөн идэж уусан бол тэр боломжийг нь олгосон биз. Дээр нь төмөр замын ТЭЗҮ байна. Энэ ТЭЗҮ-тэй өнөөх л Х.Баттулга, Б.Батзаяа, Л.Гансүх нарын нэр холбогдоно. МТЗ ТӨХК анхнаасаа тендер зарлалгүй \”Маккинсей энд Компани”-тай зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх гэрээг үсэглэсэн байдаг. Энэ нь Төрийн өмчийн хорооны 2/254 тоот удирдамжийг үндэслэн \”Монголын төмөр зам\” ТӨХК-ийн Төлөөлөн удирдах зөвлөл, Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, бүтээгдэхүүн худалдан авах тухай хуулийн 34.1.5 дахь заалтын дагуу тендер шалгаруулах доод хугацааг мөрдөх боломжгүй байгаа шалтгаанаар \”McKinsey & Company\”-иар ахлуулсан зөвлөх багийг ТУЗ-ийн хурлын тогтоолоор сонгосон гээд байгаа юм. Хартай Монголчууд бол \”Өөе хө чи зориуд мөнгө унагах гэж энэ компаниар ТЭЗҮ хийлгэсэн юм биш үү?” гээд асуумаар санагдах анхны шалтаг нь энэ. Гэтэл бүр гайтай нь Төрийн болон орон нутгийн хөрөнгөөр бараа, бүтээгдэхүүн худалдан авах тухай хуулийн 34.1.5 \”гэнэтийн болон давагдашгүй хүчний шинжтэй онцгой нөхцөл байдлын улмаас нээлттэй буюу хязгаарлагдмал тендер шалгаруулалтын журмын дагуу тендер хүлээн авах доод хугацааг мөрдөх боломжгүй бол\” гэрээ шууд байгуулах аргыг хэрэглэж болно гэсэн заалт болж хувирсан. Тухайн гэрээ байгуулах үед гэнэтийн болон давагдашгүй хүчин зүйлс лав болоогүй нь ойлгомжтой. Тэгэхээр гэнэтийн хүчин зүйл гэгчийг нь \”Их мөнгөний шунал яаруу зантай” хэмээн хардаж бас болно. Нөгөө талаас дэлхийд туршлага, ур чадвараараа үнэлэгддэг \”Маккинсей” энэ ТЭЗҮ-г хийгээгүй гэх хардлага их яригддаг. ТЭЗҮ-г маш муу, үндэслэлгүй, чанаргүй болсон гэж үздэг хүмүүс ихэвчлэн ингэж харддаг. Хардах ч үндэслэлтэй Учир нь http://www.mckinsey.com/ сайтад энэ байгууллага Монголд хийсэн зөвлөх үйлчилгээний тухай сохор өгүүлбэр ч оруулаагүй байгаа нь сэжиг төрүүлдэг. Уг нь эднийх олон нийтийн байгууллага тул хаана, ямар ажил гүйцэтгэсэн нь олон нийтэд ил тод тайлагнадаг. \”Бостонконсалтинг” гэдэг компани Монгол улсын төмөр замын стратегийг хийсэн байдаг. Тэд өөрсдийнхөө нэр хаягаар хийсэн байгаа бол \”Маккинсей”-н хийсэн ажилд нэр хаяг байхгүй. Энэ ТЭЗҮ-нь Монголын 1800 шахам км төмөр замын баримт болох чадамжгүй. Дээр нь энэ ТЭЗҮ-ийг нууцалж нэг үзсэн байдаг. Нууцалсан шалтгаан нь хулхи болохоор гэсэн хардлага аанай л төрүүлнэ. \”Бостон консалтинг”-ийн хийсэн ажлын хуулан бичлэг, гүүгл хайлтын системийн илэрц зэргээс бүтсэн ТЭЗҮ-г Монголчууд зургаан сая ам.долларт авсан болж таарч байна. Хуудас нэг бүрээр нь тооцвол нэг хуудас 87 мянган ам долларын үнэтэй. \”McKinsey & Company\” стратегийн түншээр тодруулж. Харин зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх гэрээг байгуулахдаа \”Либерти Партнерс\”, \”Пиллсбүри\” болон \”Би Эн Пи Па рибас\” компаниудыг нэмж оруулжээ. Туршлагагүй \”Либерти Партнерс” магадгүй энэ хуурамч ТЭЗҮ-г хийгээд \”Маккинсей”-гийн нэрийг ашигласан байх. Ер нь дөрвөн сарын дотор 1800 км төмөр замын ТЭЗҮ-г хийх гэж хүлээн авах олон улсын байгууллага огт байхгүй. Нэр хүндээ алдаж амиа хорлохтой ижил ойлголт л доо. Дээр нь энэ ТЭЗҮ-гийн техникийн үзүүлэлтүүд нь маш ойлгомжгүй. Энэ бол ТЭЗҮ-г ээр мөнгө угаах бизнесийн хамгийн том төгс жишиг болон үлдэнэ. Зургаан тэрбумаар гүүглээс хайлт хийж, 55 сая ам.долларын далан ухаж, мөнгөөр наадсан эрхмүүдийн түрийвч зузаарсан байх. Тэгэх ёстой. Харин ашиг сонирхол нь гээгдсэн ард түмэн хардах эрхтэйгээ л үлдсэн. Түмний түрийвч нимгэрсэн үү гэхээс зузаараагүй. Мордохын хазгай гэдэгчлэн анхнаасаа асуудал дагуулсан энэ төмөр замын асуудал Монголын төрд сайд хийж үзсэн Х.Баттулга гэх эрхмийг, түүний тойрон хүрээлэгчдийг шоронд хийхүйц нөхцөлд хүргэж Монгол улсын ашгийг таг гацааж орхисон. Ингэж орхисон хэрэгтээ эвгүйтэж эхлээд буй Х.Баттулга ерөнхийлөгчид үзэхээр тэмүүлэн байна. Хэрэв мань эр ерөнхийлөгч болдог юм аа гэхэд тэр нь MCS болон Ц.Элбэгдорж нарын хувьд хар дарсан зүүд нь болж хувирах болно. Загалмайлсан эцэг кинонд шимтэж, компаниа ч энэ кинонд гардаг нэрээр нэрлэсэн Х.Баттулга яг л италийн мафи мэт өс санан суугаа. Тэр ерөнхийлөгч болох аваас АТГ-ын баривчилгаанууд Ц.Элбэгдоржийн тойрон хүрээлэгсэд өөд чиглэж, MCS-ийн бизнес улс төрийн хавчлага шахаанд орно. Хэтэрхий геополитик ярьдаг мань хүн хөрш орнуудтай ч харилцах харилцаанд ч сэв суулгаж мэдэх юм. Гэхдээ нам дотроосоо өрсөлдөх эрхээ олж авна гэдэг, эргээд өрсөлдөөд М.Энхболд тэргүүтэй МАН-ыг ялж гарна гэдэг бүтэшгүй даваа. УИХ-ын сонгуульд ялагдсан Х.Баттулга яаж ийж байгаад ерөнхийлөгч болж МТЗ гэх муу нэрээс түр ч болтугай холдохыг л хүсэж, бодит байдлыг ч үл тоон нэр дэвшихээр санаархаж байна. Мэдээж удахгүй Херо энтертайнмент ямар нэгэн чухал сэдэв, ямар нэгэн зуун хүний тухай нэвтрүүлгээр Х.Баттулга гэх эрхмийн магтуу хийж, ард түмний төлөө амьдаараа үхэн буй эх орончын дүрээр тархи угааж эхэлнэ биз. Гэвч түүнийг АН-ын гишүүд ерөнхийлөгч болгохоор илгээхгүй байхаа сайн мэднэ. МоАХ фракц нь ч энэ тал дээр хүчин мөхөстөнө. УИХ-ын гишүүний халдашгүй бүрэн эрх гэгч хамгаалалтаас мултраад өөр аврал хайгаад ч хэрэггүй биз дээ. Ард түмэн ардчилалд хайртай ч ардчилал ярьж толгойг нь угаах нэгэнд дургүй.
![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2017-04/1493094659_undesten.jpg "\\"\\"")
С.Амаржаргал
