Нар, салхи, усан гэсэн сэргээгдэх эрчим хүчээр улсынхаа хэрэгцээг бүрэн хангаж, цаашлаад эрчим хүч экспортлох зорилт төр, засгаас тавьж байгаа. Түүний зэрэгцээ V цахилгаан станц барих гэж олон жил ярьж буй ч өдий хүртэл ажил хэрэг болгож чадаагүй л яваа. Монгол Улсын эрчим хүчний өнөөгийн хэрэгцээг орос ах нарын барьж өгсөн II, III, IV цахилгаан станц хангасаар байна.
Хамгийн гол эх үүсвэр болсон Дулааны IV цахилгаан станц төвийн бүсийн цахилгаан эрчим хүчний 71.2, Улаанбаатар хотын дулааны эрчим хүчний хэрэглээний 52.1 хувийг дангаар хангадаг, манай хамгийн том эх үүсвэр юм. 2001 оны наймдугаар сараас төрийн өмчит хувьцаат компани болон ажиллаж буй эл станцад байнга үйлдвэрлэл явагдаж, их хэмжээний хөрөнгө мөнгө эргэлдэж байдаг.
2000-аад ажилчин, албан хаагчтай энэ станцын хөрөнгөөс завшиж, төрөөс тэрбумтан төрж буйг хууль сахиулах байгууллагынхан, тэр дундаа АТГ-ынхан огт анхаарахгүй байгаа нь хачирхалтай. Чихрийн цуглуулга, дарс бэлгэнд авсан эмч, багш нарыг АТГ-ынхан маш нарийн шалгаж, шүүх, прокурорт шилжүүлэн шийтгүүлдэг.
Гэтэл ТӨХК-ийн хөрөнгөөс завшин ашиг олж, чанаргүй бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлд хүлээн авч буй явдлыг огт хайхрахгүй байгаа нь хууль сахиулагчид өөрсдөө үүнд орооцолдоод байгаа юм биш биз гэсэн хардлага төрүүлж буй юм. Олныг үл нуршин \”ДЦС-IV”-өөс зарласан хэд хэдэн сонгон шалгаруулалтын үр дүнг доор өгүүлье.
ХЭЗЭЭ Ч НУРЖ МЭДЭХ \”ШИЛДЭГ БҮТЭЭН БАЙГУУЛАЛТ”
\”ДЦС-IV” ТӨХК-ийн суурилагдсан хүчин чадлыг \”Чингис” бондын 70 сая ам.долларын хөрөнгөөр одоогоос гурван жилийн өмнө 123 мВт-аар нэмэгдүүлсэн. Ингэснээр тус станцын нийт хүчин чадал 703 мВт болоод буй. Уг төслийн хүрээнд шинээр цахилгаан, дулаан үйлдвэрлэх турбогенератор суурилуулсан ч өдгөө түүнийгээ бүрэн ашиглаж чадахгүйд хүрчээ.
Шинээр суурилуулсан турбогенератор
Шалтгаан нь уг турбогенераторыг хөргөж байх ёстой хөргүүр нь чанарын шаардлага хангахгүйд байгаа аж. Тус станц Хөргөх цамхаг- 4-ийг уг генераторыг ашиглахад зориулан бариулсан юм байна. БНХАУ-ын компанийнхан тус станцын Судалгаа, хөгжлийн албаны дарга Г.Галбадрахтай гэрээ байгуулан 2011-2012 онд барьж, дуусгажээ.
Гүйцэтгэгч талд \”ДЦС- IV”-өөс 3.8 сая ам.доллар буюу өчигдрийн ханшаар 9.5 тэрбум төгрөг төлсөн байна. Гэтэл хятадуудын хийсэн ажил дутуу дулимаг болж, хөргөх цамхагт технологийн алдаа гаргажээ. Шаардлага хангахгүй байгууламжийг Улсын комисс өнөөг хүртэл хүлээж аваагүй бөгөөд ашиглалтад орсноос хойш таван жил болоход ердөө 11 сар л ажилласан гэнэ.
Бусад үед нь уг хөргүүрийг барьсан хятадууд засах нэрийдлээр будаг түрхэж цаг хугацаа авсаар өдий хүрснийг тус станцад ажилладаг олон хүн харамсан ярьж байна. Цаашид энэ цамхгийг ашиглах юм бол 2-3 жилийн дараа нурж унах нь тодорхой болжээ. Гадна тал нь барьсных нь дараа 1-2 жилд шар өнгөтэй байсан бол өдгөө саарал өнгөөр будчихаад буй аж.
Энэ нь нөгөө хятадуудын сайжруулж зассан болж харагдуулах арга гэнэ. Гэвч хятадуудын зассан байгууламж нь өнөөдрийг хүртэл цемент нь унаж, хүн цохиж алахгүй юм аа гэхэд гэмтээчих гээд байгаа учраас хамгаалалтын бүс тогтоож, хашаа барьж ажилчдаа ойртуулахгүй байгаа гэдгийг станцад ажилладаг олон хүн бидэнд мэдээллээ.
Уг байгууламжийн дотор тал ямар ч хэрэгцээгүй болсон гэдгийг харсан үзсэн хүмүүс нь хэлж байх юм. Мөн ашиглаж болохгүй гэсэн дүгнэлтийг ч мэргэжлийн хүмүүс тус станцын удирдах албан тушаалтнуудад удаа дараа танилцуулсан гэнэ. Хэрэв түүнийг ашиглах юм бол 2-3 жилийн дараа нурж унан \”ДЦС-IV”-ийн ажилчдад аюул учруулаад тогтохгүй улс орны цахилгааны эх үүсвэр доголдох магадлалтайг холбогдох албан тушаалтнуудад сануулжээ.
Дулааны цахилгаан станцын хөргөх цамхаг нурсан тохиолдлыг холоос хайх шаардлагагүй, хаяанд орших хоёр улсад тохиолдсоныг нь цахим хуудаснуудад бичсэн нь бий. Тухайлбал, ОХУ-ын Иванова хотын \”ДЦС-3”-ын хөргөх цамхаг 2015 оны нэгдүгээр сарын 7 буюу өвлийн ид оргил ачааллынхаа үеэр нурж унасан юм. Технологийн горим зөрчиж барьснаас ийн нурсан гэх мэдээлэл байдаг юм билээ.
Өмнөд хөршийн Жянси мужид өнгөрсөн жилийн арваннэгдүгээр сарын 25-нд мөн л барьж байсан хөргөх цамхаг нурж, 70-аад хүний амь үрэгдэж, 20 гаруй хүн гэмтжээ. Бас л технологийн горим алдагдсан байх магадлалтай талаар хэвлэлд бичсэн юм. Хэрэв \”ДЦС-IV”-ийн Хөргөх цамхаг-4-ийг ашиглавал манайд хэдхэн жилийн дараа хоёр хөршид болсон шиг осол гарч болзошгүй.
Ашиглах боломжгүй энэ цамхгийг 2011-2012 онд үндэсний шилдэг бүтээн байгуулалтын нэг хэмээн өргөмжилж байсан санагдана. Төрийн гэрэгэ Ерөнхийлөгчөөс хүртсэн, улс оронд хэрэгтэй турбогенераторыг ийнхүү ашиглаж чадахгүй байгаа нь тус станцад удирдах албан тушаал хашиж байсан эрхмүүд, тэдний гар хөл болсон нөхдийн төрийн өмчийн хөрөнгөөс хумсалж, баяжих аргаа болгосонтой ч холбоотой байх магадлалтай тул хууль хяналтын байгууллагынхан шалгах биз ээ.
2018 ОНД ДҮҮРНЭ ГЭЖ ТӨЛӨВЛӨСӨН ҮНСЭН САН ХАЛИХАД ОЙРХОН БАЙНА
\”ДЦС-IV” компаниас гарч буй үнсийг устай холин 3-20 км алслагдсан, үнс хадгалах санд хүргэж булдаг. Тус станцаас баруун зүгт гурван км орчим зайд хуучин үнсэн сан байдаг аж. 2014 онд зургадугаар үнсэн сан байгуулахаар болсон бөгөөд ямар нэг сонгон шалгаруулалт зарласан, эсэх нь тодорхойгүй БНХАУ-ын нэг компанитай гэрээ байгуулжээ.
Гэрээ байгуулсан хүн нь дээр дурдсан Судалгаа хөгжлийн албаны дарга Г.Галбадрах. Тус станцад ажилладаг эх сурвалжууд \”Шинээр барих нэрийдлээр хуучин үнсэн сангийн суурин дээр хятадуудтай шууд гэрээ байгуулж, 5.6 тэрбум төгрөгөөр гүйцэтгүүлсэн” хэмээв.
160-170 мянган шоо метр талбайтай байхаар төлөвлөсөн уг сан нь 35 мянга орчим шоо метрээр дутсан гэдгийг \”ДЦС-IV”- ийн мэргэжлийн албад нь хэмжиж судлаад тогтоосон бөгөөд хөндлөнгийн шинжилгээний байгууллагынхан нь ч төлөвлөснөөсөө 34 мянган шоо метрээр дутуу байна гэсэн дүгнэлт гаргажээ. Үүнээс хамгийн багадаа 140 сая төгрөг завшсан байж болзошгүй гэдгийг учир мэдэх зарим мэргэжилтэн өгүүлэв.
Гэтэл Судалгаа, хөгжлийн албаны дарга Г.Галбадрах үнсэн сангийн талбай бүрэн гүйцэд байна гэсэн дүгнэлтийг өөр нэг байгууллагаар гаргуулаад, хятадуудад 5.6 тэрбум төгрөг шилжүүлчихсэн аж. Үнсэн сангийн ажлыг гүйцэтгэсэн өмнөд хөршийн компанийн тоног төхөөрөмж, техник хэрэгсэл хангалтгүй байсан бололтой, \”ДЦС- IV”-өөс нэг трактор актлуулаад, шилжүүлэн авч үнс хаях санг дагтаршуулсан байдаг юм билээ.
Уг нь тус станцын хэтийн төлөвт дурдсанаар шинээр байгуулсан үнсэн санг 2018 он дуустал ашиглахаар тусгасан аж. Гэтэл хугацаанаасаа өмнө дүүрчих гээд тус станцын удирдлагуудын толгойны өвчин болж буй сурагтай.
Тус станцын Судалгаа, хөгжлийн алба нь үндсэн үйл ажиллагааны чиглэлээр гүйцэтгэх ёстой судалгааны ажлаа өөрсдөө боловсруулан хийдэггүй гэнэ. Инженер, техникийн 200 гаруй ажилтантай энэ станцынхан гаднын байгууллагаар судалгааны ажил, үйлчилгээгээ хийлгэдэг гэхээр санаанд буухгүй нь.
Бидний авсан мэдээллээр тус станцын 2016-2020 оны дунд хугацааны стратеги төлөвлөгөөг боловсруулах арга хэмжээний зардалд 125 сая төгрөг төлөвлөн, гаднын байгууллагаар гүйцэтгүүлсэн гэсэн мэдээлэл байна. 200 инженерээсээ 10-аадхан хүн сонгоод уг төлөвлөгөөг боловсруулах боломж, чадал монгол инженерүүдэд бий байлтай. Магадгүй ТӨХК-ийн хөрөнгөөс завших нэг арга нь ч юм бил үү. Үүнийг холбогдох яам, хууль сахиулах байгууллагынхан анхааралдаа аваад шалгачихад гэмгүй болов уу.
350 САЯ ТӨГРӨГӨӨР ХИЙХ АЖЛЫГ 1.8 ТЭРБУМААР ХИЙЛГЭЖЭЭ
\”ДЦС-IV” ТӨХК-ийг түшсэн олон аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаа явуулдаг бөгөөд станцад засвар үйлчилгээний ажил гарахыг отоод сууж байдаг гэхэд хилсдэхгүй. Тус станц Сүлжээний усны халуун коллектор шугамаа 210 мВт-ын дэд станцтай холбох 1000 мм-ийн шугамын угсралтын ажил хийхээр 2016 онд тендер зарлажээ.
Үргэлжлэлийг энд дарж үзнэ үү
