Ж.Оюунцэцэг: Хөхний хорт хавдрын ард гарсан. Амьдрал үнэхээр гоё

Сайхан амьдрах
санааных

\”Гэнэт хорт хавдартай болсноо мэдвэл та…
хэнд хэлэх вэ? Яаж хэлэх вэ? Хөөрхөн үрдээ юу гэж тайлбарлах вэ?
Японд жил бүр 18 хүртэлх насны хүүхэдтэй 56 мянган аав,
ээж хавдраар өвчилдөг гэсэн статистик байдаг. Тэдний үр хүүхэд 87 мянга. Ээж,
аавыгаа хавдраар өвчлөн, өвчинтэйгөө тэмцэж байхыг харж өсөх хүүхдийн тоо жил
бүр 87 мянгаар нэмэгдэж байна гэсэн үг юм” гэж Японы нэгэн
телевизэд найруулагчаар ажилладаг монгол эмэгтэй өнгөрсөн аравдугаар сарын
эхээр цахим хуудастаа бичиж байсныг өнөөдрийг хүртэл би бодсоор л явна. Та
бүхэнтэй уулзуулах гэж байгаа бүсгүй маань ийм нэгэн эмгэнэлт түүхийн гэрч
болсон учраас би ч гэсэн хэсэгтээ хэрхэн ярилцахаа мэдэхгүй удтал бодолхийлэн
явсан. Тэртээ тэргүй, надтай, надгүй шаналж байгаа түүний эмзэг зүрхийг урчих
\”тэнэг” асуулт асуухгүй юм шүү гэж хичээнэ. Өглөө бид
уулзаж ярилцлаа. Хөхний хорт хавдрын эцсийн шатандаа орсон эмэгтэйг би дотроо
өөрөөр төсөөлж өрөвдөж, шаналж байсансан. Гэтэл тэр  миний бодсоноос эсрэг дүр төрхтэй, дэндүү
цогилог бүсгүй байв. Сэтгэл цэлмээд л явчихлаа. Өдөр бүр өөдрөгөөр амьдралыг
харж, хүссэнээрээ сайхан амьдарч байгаа Жанчивдоржийн Оюунцэцэгтэй ярилцлаа.

-Сайн уу Оюунаа. Бие нь яаж байна даа? 

-Сайн. Миний бие дэндүү сайн байгаа.

-Та анх яаж хавдартайгаа мэдэв, хэзээ оношлогдов.
Магадгүй уншигчид маань ч гэсэн сургамж аваг гэсэн үүднээс тодруулж асуулаа?

-Миний зүүн хөхний доод хэсэгт хатуувтар,
жаахан бондгор юм хэзээ бий болсныг мэдэхгүй. Нэг л мэдэхэд бондойсон байсан.
Усанд ороход гарт тэмтрэгдээд л. 3 жилийн өмнө ээжээсээ \”Энд нэг юм бондойгоод
л байна, юу юм бол” гэж асууж байсан. Ээж \”чи хүнээс горьдоод ч юм уу, сүү орж
хөхөө сайн арчлахгүй болохоор бэрсүү үүссэн юм болов уу” гэж тааварласан. Бид
онц ач холбогдол өгөөгүй. Эмнэлгээр огт явдаггүй байлаа.

-Дунд сургуульд байхад биед чинь бондгор
зүйл мэдэгдээгүй юу?

-7-8 дугаар ангид байхад суганы маань нэг булчирхай
цочоод хааяаа бондойно. Заримдаа алга болчихдог байсан. Тухайн үед Сүрьеэгийн
эмнэлэгт үзүүлээд эм ууж, эмчилгээ хийлэгсэн. Ямар нэг зовиургүй байсан. Өнгөрсөн
хавраас бие нэг л сульдаад, ядраад байгаагаа мэдсэн. Би сүүлийн 3 жил эрүүл,
зөв хоололтын хэв маягтай болж, иогоор хүртэл хичээллэж байгаа. Амьдралын
хэвшил маань бүгд зөв болсон. Гэсэн хэрнээ л нэг л цаанаасаа ядраад иогоо хийж
чадахгүй сульдаад байгаагаа мэдэрсэн. Хөхний доогуур хааяаа гэнэт час, час хийн
хатгана. 

/Зөвлөх Гэрэлээ багштайгаа/

Зөвлөх багшдаа энэ тухайгаа хэллээ. Гэрэлээ багш маань \”Хүүе эртхэн шиг
хавдарт үзүүлээрэй. Би хэдэн жилийн өмнө бас ингэж өвдөөд хөхний жижигхэн хавдар авхуулж
байсан шүү” гэсэн. Өрхийн эмнэлэгтээ үзүүлтэл дүүргийнхээ хавдрын кабинет рүү яваад шинжилгээ өгөөрэй гэсэн. Эмч хөхийг маань дарж үзээд л хавдар бололтой. ХСҮТ-д очоод шинжилгээ өгөөд ир гэсэн. 

 -Гэрийнхэндээ энэ тухайгаа та яаж хэлэв. Хүүхдүүд чинь яаж хүлээж авсан бэ?

-Би хавдартай гэж гэрийнхэндээ ерөөсөө
хэлээгүй. Энэ бол миний л үйлийн үр. Бусад хүн сонслоо гээд миний энэ өвчин
эдгэж алга болохгүй харин ч олон хүний сэтгэл шанална шүү дээ. Гэрлээ багш
маань надад дэм болж, сэтгэл санааны дэмжлэг үзүүлж, \”юу ч тохиолдсон даваад
гарна шүү Оюунаа минь” гэж анхнаасаа анхааруулж байсан.

Эмч маань бас миний хөхийг дарж үзээд л \”Хавдар
байна. Биохимийн шинжилгээ өгч хортой эсэхийг тодруулж, баталгаажуул. 98000
төгрөгийн үнэтэй зүү бий. Тэрийг аваад ороод ир гэсэн. Хөх рүү маань 6 удаа
хатгасан. 14-21 хоногийн дараа шинжилгээний хариу гарахаар ирээрэй гэсэн. 14
хоногийн дараа эмч намайг дуудлаа.

-Тэр үед танд \”Юу гэх бол” гэсэн айдас
байсан уу. Манай эмч нар хавдрын талаар өвчтөндөө яаж хэлж дуулгадаг юм бол?

-Эмч нар шинжилгээний хариугаа хараад л
үнэнийг шууд хэлдэг юм байна лээ. Шинжилгээ өгсний дараа эмч хортой юу, хоргүй
юу гэдгийг баталгаажуулан тодруулах гэж байна гэсэн. Энэ бол миний л өвчин юм
чинь би хэндээ гомдох билээ. Гэрэлээ Багшийн хэлдгээр үнэхээр \”Даваад л гарах
даваа” гэж бодож зүрхээ чангалсан. Гэтэл манай хүргэн миний байдлыг ажаад мэдсэн
байна лээ. Нэг өдөр гэнэт дүү маань \”Таныг манай нөхөр нэг л ядрангуй орж
ирэхээрээ унтаад л. Нэг л их цагаан цаас бариад л гадуур явах юм. Хавдар гэсэн
бичиг харагдах шиг болсон. Юу болоод байна эгч” гэсэн. Ээж, аав хоёрт бас
хэлчихжээ. Харьтал ээж маань \”Чи ийм айхтар өвчин тусчихаад биднээс нуугаад
байхдаа яахав дээ. Ганцаараа шаналаад юунд хүрэх юм бэ. Яасан бөх зүрхтэй хүүхэд
вэ. Чимээгүй явж байгаад гэнэт үхвэл би яах болж байна” гэсэн. Бид жаал уйлсан.

-Шинжилгээний хариугаа сонсоод \”эцсийн шат” гэдгийг дуулаад таны хувьд үнэхээр хэцүү
байсан байх даа?

-Таамаглаж байсан хэдий ч яг цаг нь
тулахаар сэтгэл санаа үнэхээр хүнд болдог шүү. Тэр гэж хэлэхийн тэмдэггүй
болдог юм байна лээ. \”Хөхний хорт хавдрын эцсийн шатандаа оржээ. Яаралтай
хагалгаанд оруулна” гэсэн. …Би чинь дөнгөж 40 нас өнгрөөд явж
байгаа. Цэл залуугаараа үхэх гэж үү. 2 хүүхэд маань яана даа. Зулзгуудынхаа
төлөө би эдгэрч, амьдрах ёстой гэсэн бодол тэр үед л хүчтэй орж ирдэг юм билээ.

 

 /Миний зулзага/

-Танай жаалууд овоо том болсон уу?

-Манай том хүү 22 настай, Сэрүүлэг дээд
сургуульд сурдаг, одоо 3 дугаар курсын оюутан. Бага охин маань 12 настай 24
дүгээр сургуулийн сурагч. Дээр нь би өрх толгойлсон эмэгтэй. Олигтой хань,
ижилгүй хүн чинь тэдний төлөө зоволгүй яах вэ. Тиймээс нэг ч гэсэн өдрийг
алдалгүй шууд хагалгаандаа яаралтай ормоор байна гэсэн. Эмч маань \”7 хоногийн
дараа ирээд хагалгаанд ороорой. Сэтгэл санаагаа бэлд, шоокийн байдлаасаа гарчихаад
ир” гэсэн. Би 7 хоног хугацаа алдалгүй эртхэн энэ муухай хавдрыг авхуулая гэсэн
бодолтой байсан. Доошоо буугаад Оюунцэцэг эмчтэй уулзтал, \”Ямар ч арга алга”
гэсэн. Тэгээд таньдаг хүнээр эмч нар луугаа яриуллаа. Гэртээ байж байтал эмч
хагалгаандаа ороорой, ирж уулз гээд ярьсан. Ходоодны хорт хавдартай өвчтөний
хагалгааг хойшлуулаад чамайг оруулахаар эмч нарын зөвлөлөөр ярилцлаа. \”Яасан том
арын хаалгатай хүн бэ” гэж надаар бас тоглоод авсан. Амралтын 2 өдөр хэвтэж
сувилуулаад даваа гаригт хагалгаанд орохоор бэлдсэн.

-\”Арын хаалга” гэдэг үгийг сонсоод хавдраар
өвчлөгсөд их байна уу гэсэн бодол төрлөө. Хагалгаанд орох шаардлагатай хүмүүс дугаарлаад
байж байдаг уу?

-Үнэхээр хавдрын эмнэлгээр дүүрэн өвчтэй
хүмүүс байдаг юм байна. Хавдрын шалтгаан нь их олон янз. Удамшил, хэрэглэж
байгаа хоол, хүнс, агаарын бохирдол, амьдралын буруу хэвшил гэх мэтээр олон
шалтгаанаас болдог гэнэ лээ.

-Хагалгаанд орохдоо та ямархуу байв. Хүмүүсийн
бие тун тааруу ордог. Гарч ирээд хэвтрийн байдалтай хэцүүхэн байдаг гэж дуулсан
юм байна?

-Би өвчнөөсөө салах гэж байгаа гэж болохоор
их баяртай байсан. Сэтгэл санаа өөдрөгөөр \”Түр баяртай” манайхаан гээд л орсон.
Эмч нар маань бүүр гайхсан. Ямар цогилог өвчтөн бэ, ийм хагалгаанд орох гэж
байгаа хүмүүс их хэцүүхэн болсон байдаг. Чамайг харсан чинь ажиллах урам орчлоо
гэж зарим нь хэлж байсан шүү. 1:30-д хагалгаанд ороод 19:30-д гарсан. Хоёр
хүүхдийнхээ төлөө би амьдрах ёстой гэхээс өөр муу зүйл бодож, сэтгэлээр
унаагүй. Мэс заслын дараа химийн эмчилгээ рүү шилждэг юм байна лээ. Судсаар маань
гуурсаар баруун гарт химийн тариа хийдэг юм байна. Өнгөрсөн тавдугаар сарын
эхээр би хагалгаанд орсон. Химийн эмчилгээний дараа үс өөрөө уначихдаг юм
билээ. Шууд халзкаа болдог юм байна. Тиймээс хүмүүс хусахаас өөр яах вэ.
Сормуус, хөмсөг, биеийн үс гээд үстэй бүхэн гуужиж унадаг юм билээ. 21 хоногийн
давтамжтай зургаан удаагийн химийн эмчилгээнд ор гэсэн. Бусад хүнийг харж
байхад 25-30 удаа химийн эмчилгээ хийлгэдэг юм байна. Миний биеийн байдал,
сэтгэл санаа тун өөдрөг байсан болоод ч тэрүү дараа нь шинжилгээний хариу
маягтай сайн гарсан. Намайг 15 удаа химийн эмчилгээ хийлгээрэй гэсэн, эмч маань.

-Ямарваа хүндхэн \”ажлын ард” гарсны дараа
\”Үнэхээр ийм амархан байж дээ” гэсэн бодол төрдөг. Таны хувьд хорт хавдрын
хагалгааны дараа юу бодогдож байв?

-Хүмүүс аймаар зүйл их ярьдаг юм. Хагалгаанаас
гараад 7 хоног хэвтэрт шахам байж, туяа эмчилгээний хордлогоос болоод бие
үнэхээр хэцүүхэн байдаг гэсэн. Дүү маань намайг сахиж байсан. Эгч одоо та нэг хөтэй болсон. Битгий санаа зовоорой гэсэн. Би хөхөө биш хорт хавдрыг авхуулж байгаа болохоор ямар нэг харамсал төрөөгүй. Би бүгдийг мэдэж, хүлээн үөвшөөрч байгаа гэсэн.  

Харин миний хувь эсрэгээрээ. Нэг ч өдөр орондоо шургаж хэвтээгүй. Хагалгааны маргаашаас босоод гадуур, дотуур амжуулах ажлаа
хөөцөлдөөд л өмнө нь амьдарч байсан хэмнэлээрээ явж эхэлсэн. Мэдээж бие сульдах,
дотор муухайрах зэрэг сөрөг тал гарч байсан. Эрүүл, зөв хоололт маань миний
амьдралыг аварсан байх гэж боддог юм. Иогоор хичээллэдэг маань ч тус болсон байх. Бас би христэд итгэгч. Сүмд явж хамт
олон, найз нөхдийнхөө дэмжлэгээр би үнэхээр сэтгэл амар, сайхан байна. Хүний
хамгийн чухал зүйл бол сэтгэлээрээ амгалан бас баян байх явдал. Дээр нь гэр
бүлийнхэн, найз нөхөд, хамаатан садантайгаа эвтэй, бусдад дэм тустай, найртай
байвал аяндаа л олны хүрээлэл дунд орчихдг юм байна. Би өнгөрсөн аравдугаар
сарын сүүлчээр химийн 6 дахь эмчилгээндээ орсон, айдас жихүүдэс аль хэдийнэ ард
үлдсэн. Эмч нар маань надаас илүү их баярлаж байгаа. Нэг хүн ч гэсэн өөрөө,
өөртөө гэрэл гэгээ оруулж амьдралаа өөрчилж болдгийг харах, хагалгааны дараа
эерэг үр дүнг дуулах үнэхээр их урам гэцгээж байсан. Олон хүн надад хандаж, яаж
хавдрыг ялсан түүх, хэрхэн зөв амьдрах талаар асуудаг болсон. Утас маань
дуугараастай. Чатаар хүмүүс зөвлөгөө авая гээд л бичдэг болсон. Зарим газраас
бүр сургалт явуулж өгөөч гэсэн хүсэлт ирсэн. Би амьдралын нугачаанд бүдрэхгүйг
хичээн, өвчин, зовлонтойгоо сэтгэлийн тэнхээгээрээ л тэмцээд явж байна. Монголчууд
маань зөв зүйл, сайхан мэдээллийг үнэхээр их хүсдэг болжээ.

-Та тэдэн жилийн настай гээд хэлчихдэг юм
биш үү. Таны хувьд ямар үг дуулсан бэ?

-Эмч нар \”та хэр удаан амьдрах нь өөрөөс
чинь шалтгаална шүү. Хавдрын дараа манай эмнэлгийн эмчилгээнд 20 хувь найдаж
болно. Үлдсэн нь өвчтөний сэтгэл санаа, амьдралын хандлагаас шалтгаална шүү дээ”
гэсэн. 

/Намайг ямагт дэмждэг зөв тэмүүлэлтэй найзууд маань/

Эмчийнхээ үгийг сонсоод би \”хөл дээрээ босно. Эрүүл болно” гэж шууд сэтгэлдээ
шийдсэн. Хагалгааны дараа 14 хоноод боолт хийлгэхгүй сайхан эдгэрсэн. 5 сарын
16-наас химийн эмчилгээнд орсон. 21 хоногийн давтамжтайгаар эмчилгээгээ цаг
алдалгүй хийлэгсэн. Энэ олон мундаг эмч нар миний төлөө чадлаараа ажиллаад
намайг өвчнөөс салгаж байхад би өөрөө эрүүл, эрч хүчтэй байх ёстой гэж боддог
юм. Эмчийнхээ хэлснээр усаар яаж хагалгаатай хэсгээ угаах вэ, хоолны ямархуу
дэглэм барих вэ гэх мэтээр мэргэжлийн эмч нарын үгнээс огт зөрөөгүй. Дээр нь ямарваа
хүн илүүдэл жинтэй байх дэмий шүү. Хүн гэнэт хавдар нь илрээд эмнэлэгт ирэхэд
илүүдэл жинтэй хүмүүс их хэцүү байдаг. Эмч нар жингээ хас, илүүдэл жин биеийн
эсэргүүцлийг бууруулдаг, өвчний эдгэх явцыг удаашруулдаг хоолны дэглэм барт
гэдэг. Мэдээж тарган хүн олон сөрөг талтай гэж анхааруулдаг юм байна. Хүн
сэтгэлээр ариун байна гэдэг бас их том давуу тал юм. Одоо намайг 3 сар тутам
ирж үзүүлж байгаарай гэсэн. Миний хувьд эмнэлэг баяртай болсон. Гэхдээ би
хэлсэн хугацаандаа байнга очиж байна. Сэрэмж илүүдэхгүй. Би бараг л эрүүл
болсон. Шинжилгээний хариунууд маань дандаа сайн гардаг. Надаас илүү эмч нар
маань баярлаж байгааг харах үнэхээр сайхан гээч. Тэр хүмүүсийн ажлын үр дүн
өвчтөнөө аврах явдал амьдрал, ажилд нь бас урам өгч байгааг харах гоё юм байна.

-Шинжилгээний хариу сайн гарахаар эмч
нартаа баярлаж, талархсан уу?

-Эмч нартаа байнга л \”Намайг хорт хавдраас салгаж амийг минь аварсанд баярлалаа” гэж хэлдэг юм. Эмч маань \”Чи өөрөө өөртөө л баярлаж яв.
Өөрийнхөө амьдралыг чи өөрөө л аварсан. Чи өөрөө гэрэл байхгүй юу” гэдэг. Бас
даруухан улс байгаа биз, манай эмч нар. Сайхан үг сонсох ямар ч эмнээс илүү, ид
шидтэй мэт санагддаг болсон. Дээр нь \”Бетон тосгон” христийн чуулганд
найзуудаараа  явдаг юм. Миний эрүүл, эрч
хүчтэй байгаагийн бас нэг шалтгаан бурханд итгэж бусдыг хайрлаж, бусдын бурууд гомдоод явалгүй уучлахыг
сурсан явдал гэж боддог юм.

Нэг өдөр манай ангийн охин утсаар ярьж
болох уу гээд залгаж байна. Ярь, ярь гэсэн. Чи утсаар хамаагүй ярьж болж байна уу.
Ийм чанга дуугаар ярьж болж байгаа юм уу, хэвтэрт орсон уу гэчихсэн ярьсан. Энэ
бол монголчуудын хавдрын тухай ойлголтын бас нэг буруу хэлбэр юм. Миний хувьд
аюулт өвчнийг ялахын төлөө чадлаараа тэмцэж байгаа, сэтгэл эрүүл бол бие эрүүл
гээд л өөдрөг явдаг юм.

-Хавдар судлалын төвийн эмчилгээ, үйлчилгээ
танд ямар санагдав, үйлчлүүлэгчийн хувьд?

-Хавдрын эмнэлэг маань ямар ч үнэ
төлбөргүй, үнэхээр сайхан үйлчилгээг иргэдэд үзүүлдэг юм билээ. Эмч үнэхээр шаардлагатай
гэсэн эм, тариаг гаднаас авахад өндөр үнэтэй байдаг. Ойролцоогоор 800 орчим
мянган төгрөгийн эм, тариа би худалдаж авсан. Би өмнө нь дэлгүүрийн худалдагч
хийдэг байлаа. Янз бүрийн л худалдааны ажил хийж ирлээ. Бага ангийн багш
болохоор их сургуульд сурч байгаад үр дүнг нь үзээгүй төгсөнгөө алдаад
сургуулиа орхичихсон. 

/Сайхан амьдрах гэдэг хүний сэтгэл, санааны л хэрэг/

 Гэхдээ л ямартай би өнөөдрийг хүртэл сайхан амьдарч
байна. Сайхан амьдрах гэдэг хүний сэтгэл, санааны л хэрэг юм. Хүн эрүүл
байх нь хамгийн том аз жаргал, баялаг юм гэдгийг сүүлийн үед их ойлгож, мэдрээд
байгаа. Өрх толгойлсон ч гэсэн хоёр идэхгүй, хоосон хонохгүй хоёр хүүхэдтэйгээ сайхан
амьдарч байна. Насаараа л орон сууцанд амьдарч байгаад бага дүү маань хүнтэй
сууж гал голомтаа үалгамжлана гэсэн. Би гэр хороололд Дарь-Эхэд амьдрах болсон.
Гал түлж, үнс авч, ус зөөж юм юмыг л хийж сурлаа. Магадгүй энэ амьдралаасаа бас
би шинийг сурч, бэрхшээлийн өмнө сөхрөхгүй аливаад бэлтгэлтэй байхыг сурсан
байх. Аав, ээж хоёр маань манайхтай ойрхон байдаг болохоор их дэмтэй шүү.

-Танд залууст хандаж эрүүл мэндийн талаар хэлэх
зөвлөгөө байгаа биз дээ?

-Та хэн ч байсан гэсэн жил, улирал, зургаан
сардаа эмчид өөрийгөө үзүүлж, хавдрын шинжилгээ хийлгэж байгаарай. Ялангуяа
охид, эмэгтэйчүүд маань өвдсөнийхөө дараа эмнэлэг орох биш наана нь ямархуу
байна гээд тандаж байгаарай. Эмнэлэг дээр 30-аас дээш насныхан хавдартай гээд
их таарах юм. Хавдар хүний насыг ялгахгүй байгааг нүдээрээ харлаа. Жаахан хүүхдэд
хүртэл энэ аюул тохиолдсон байна. 80, 90 хүрчлээ гэж эцэг, эхээ битгий гаргуунд
нь хаяаарай. Настай хүмүүс ч гэсэн хавдартай гээд явж байхтай олонтаа таарсан. 

/хагалгааны дараа гадуур, дотуур ажлаа амжуулаад явдаг байлаа/

Хүн
нэг сар, нэг жилийн нас үлдсэн ч хамаагүй амьдрахын төлөө л явдаг юм билээ. Би
одоо өглөө хурдан болоосой, ургах улаан нарыг харахсан гэж тэмүүлж шинэ өглөөтэй
золгох болсон. Өглөө сэрээд алтан нарыг харах, хөх тэнгэрийг ширтэх знэхээр
жаргал юм байна. Цэнгэг сэрүүн агаараар амьсгалахад үгээр хэлэхийн аргагүй гайхалтай
мэдрэмжийг авдаг болсон. Үхтэл үр харам гэж үг ёстой үнэн. Би өрөөсөн хөхтэй
байсан ч хамаагүй. Хоёр үрдээ юугаар ч сольшгүй эрдэнэ нь, би. Тиймээс амьдрал
намайг сорьжил байг. Би хавдартайгаа тэмцсээр байх болно. Азаар миний хавдар ясандаа
ороогүй байсан. Одоогоор шинжилгээний маань хариунууд сайн гараад явж байгаа.

            …Шинэ өглөөг хүлээж, уулзсан хүн
бүхэнд талархаж, эрүүл, зөв амьдралыг эрхэмлэж байгаа энэ бүсгүй шиг хүн бүр
амьдралд эерэгээр ханддаг болоосой. Тэгвэл монголын хавдраар өвчилсөн хүн бүр тйим ч хурдан тэнгэрт дэвшихгүй болов уу. Хүний амьдрал үнэхээр ахархан. Энэ нийгэмд хүн хүнээ гэсэн сэтгэлийг өнгөлж, амьдралд шударгаар тэмцэж, тэмүүлж байгаа зөв хүн бүхрийг ямар ч шалтгаангүйгээр бүгдээрээ дэмжицгээе.   

  Ярилцсан Д.Мягмар