Амьсгалын замын өвчний нэг бөгөөд амьсгал дамжуулах гол үүрэг бүхий цагаан мөгөөрсөг хоолой тэлэгдэж, улмаар үндсэн үүргээ хэвийн гүйцэтгэхэд түвэгтэй болох эмгэгийг гуурсан хоолой тэлэгдэх өвчин гэнэ. Үүсэх хэд хэдэн шалтгаан байдаг ба төрөлхийн эсвэл олдмол хоёр үндсэн хэлбэрт ангилдаг. Судлаачид төрөлхийн тэлэгдэх эмгэг ховор талдаа гэж үздэг. Тохиолдвол бусад төрөлхийн эмгэгтэй хавсарсан байх талтай. Олдмол нь голдуу амьсгалын замын архаг хууч өвчин, халдвартай ханиад томуу, бөгшүүлэх ханиад буюу архаг бронхит, хатгалгаа зэргээр удаан өвчилсөн, хүндрэл өгсөн тохиолдолд уушиг тэлэгдэх эрсдэл дагуулна.
Тэрчлэн уул уурхайн салбарт, тэр дотроо газрын гүнд болон түүнтэй төстэй орчинд ажилладаг хүмүүс хамгаалах хэрэгсэл, маск тогтмол зүүдэггүй, хордлогоос сэргийлэх эм, хүнс хэрэглэдэггүй байсан зэрэг шалтгаанаар сликоз гэж уушиг хатуурах өвчнөөр өвчлөх нь цөөнгүй. Тэдгээр хүмүүс сайн эмчлүүлэхгүй явсаар эцэстээ уушиг тэлэгдэх эмгэгээр хүндрэх нь бий. Цагаан мөгөөрсөн хоолой тэлэгдэхийн хэрээр дотор хананд нь байх намираа хучаас эд зарим хэсэгт устан мөлгөр болдог. Бас зарим хэсэгтээ намираа хучаас эдийн хөдөлгөөн хязгаарлагдаж, гаднаас орж ирэх нян болон хортой бодисыг хөөж гаргах үйлдэл нь багасна. Үүнээс болоод амсгалын зам үрэвсэх, идээлэх таатай орчин бий болдог. Эдгээрээс гадна багадаа улаан бурхан, бүгшүүл ханиад буюу коклюшээр хүнд өвчилсөн тохиолдолд хожим уушиг тэлэгдэх байдлаар хүндрэх магадлалтай.
Сүрье өвчний улмаас байнга ханиадаг хүмүүст ч ийм эмгэг илэрч болно. Цагаан мөгөөрсөн хоолойн багтраа буюу архаг бронхийн астм өвчний нэг хүндрэл нь уушиг тэлэгдэлт мөн. Шинж тэмдэг нь байнга ханиах байдлаар илэрнэ. Аажимдаа ханиах тоолонд цэр их ялгарах ба амархан үрэвсэл үүсэх учир халуурах, бие сулрах, толгой өвдөх шинжүүд гарна. Ханиах цэр гарах нь голдуу өглөөгүүр илүү ажиглагдана. Өвчин хүндэрсэн үед ханиад нэмэгдэхийн зэрэгцээ ялгарах цэрний хэмжээ ч ихсэнэ. Зарим хүнд үед удаанаар үргэлжлүүлэн ханиах ба ялгарсан цэр нь бараг литр хүрэх ч удаатай. Ийнхүү байнга ханиаж, хагас дутуу амьсгалах ба ойр ойрхон хатгаа, амьсгалын замын өвчнөөр өвчлөх тул зүрх, судасны бусад эмгэгээр хүндрэх магадлал өндөр. Уушиг тэлэгдэх өвчин гэнэт илрэхгүй, аажим явцтай байх ба нэгэнт тэлэгдсэн цагаан мөгөөрсөн хоолой дахин агшиж хэвийн байдалдаа орох нь бараг үгүй. Тиймээс амьсгалын замын өвчнийг хөнгөн гэлтгүй сайн эмчилж, даарч хөрөхгүй байх, шим тэжээл сайтай хоол хүнс хэрэглэх, амьсгалын дасгал, бие чийрэгжүүлэх хөдөлгөөнөөр урьдчилан сэргийлдэг.
Уушиг тэлэгдсэн хүмүүсийн цагаан мөгөөрсөн хоолойд цэр, шүүс байнга хуримтлагдан үлдэх учир эвгүй үнэр орж, амьсгалах, ярих болгонд амнаас нь уг үнэр мэдрэгдэж байдаг. Өвчтэй хүн өөрөө энэ үнэртээ дасах хандлагатай байх нь цөөнгүй. Асран хамгаалагч нь энэ тохиолдолд цэрийг нь байнга гадагшлуулах, соруулах, амыг тогтмол угаалгаж, ариутгалын бодис бүхий уусмалаар амыг нь ойр ойрхон зайлуулж байх хэрэгтэй. Ер нь ийм өвчтэй хүмүүст рашаан, сувилал, эрүүл агаар, хөнгөн дасгал хөдөлгөөн, амин дэм эмчилгээ их шаардлагатай болдог. Өвчин улам хүндэрч амь насанд эрсдэл учруулахаар тохиолдолд мэс заслын эмчилгээ хийдэг. Гэхдээ өвчтөний биеийн байдал, бусад өвчний хавсралт үгүй зэрэг тохиолдолд эмч нар мэс заслын эмчилгээг эрт үед нь сонгох нь бий. Сүүлийн үед нийслэлийн иргэд утаа, хог хаягдлаас үүдэлтэй амьсгалын замын өвчнөөр өвдөх нь мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн. Ялангуяа архаг бронхиттой, харшлын шалтгаант хий ханиад, багтраатай хүмүүсийн тоо ч олширсон. Энэ нь хэдэн жилийн дараа уушиг тэлэгдэх өвчин байдлаар илрэх эрсдэл дагуулахыг үгүйсгэхгүй. Тиймээс хотын иргэд, ялангуяа бага насны хүүхдийг амралтын үеэр нь эрүүл агаарт гаргах нь урьдчилан сэргийлэх үндсэн арга болно
Олхонууд ШААБАР
