Осол гэмтлийн үед хамгийн элбэг тохиолдох эмгэг бол
няцралт. Яс хугараагүй бол яамай гээд эмнэлэгийнхэн ч , иргэд ч өөрсдөө нэг их
тоохгүй байх нь цөөнгүй. Уг нь ном ёсоороо бол зөөлөн эдийн гэмтэл ясны
хугарлаас удаан эдгэдэг, бас бүрэн сайн эдгээхгүй бол мэдрэл судас дарагдан
хаагдаж, буглахаас эхлээд үений хөдөлгөөн хязгаарлагдах, мэдрэлийн гаралтай
өвдөлт үе үе өгдөг болох гээд урхаг үлдээдэг. Оношлоход түвэггүй. Хатуу мохоо
зүйлээр цохигдсон, дарагдсаны дараа тухайн хэсэгт өвдөж, хавдаж, хөхөрдөг. Үе
мөчөө өвчтэй хөндүүр ч гэсэн өөрөө хөдөлгөж чадаж байвал яс гэмтээгүй байна гэж
үздэг боловч рентген зураг авхуулж байж гэмтлийг тогтоох нь зүйтэй. Түүнээс
гадна хөхрөлт, няцралтын улмаас судас гэмтэж, далд цус алдах нь цөөнгүй байх
тул түүнийг заавал магадлах хэрэгтэй. Учир нь булчингийн завсар, гүнд цус
алдсан бол цус бүлэгнэн алдалт зогссон байлаа ч хуралдан үлдсэн нөж хувилж
буглах эрсдэл өндөрт тооцогддог. Гэмтлийн хэлбэр, хүнд хөнгөн зэргээс хамааран
зөвхөн булчин, шөрмөс няцраад зогсохгүй, гаднаа ил гэмтэл харагдахгүй ч дотор
эрхтнүүд, тэр тусмаа элэг, бөөр, дэлүү, уушиг, тархи зэрэг цул эрхтнүүд няцрах
нь бий. Жишээ нь тархи доргилтын дараах хүнд хэлбэр нь тархины зөөлөн эдийн
няцралт байдаг.
Мэдээж хөл, гар, гуя зэрэг гэмтэлд амархан өртөмтгий газарт
бага зэрэг хөхрөлт үүсэх төдий няцралтыг заавал эмч, эмнэлэг гэлтгүй тухайн
хэсэгт нь хүйтэн жин тавих, өвчин намдаах эм уух, гэмтсэн хэсэг нь хөл гарт бол
тухайн мөчийг бага зэрэг өндөр байрлалд сойх юм уу, хэвтэх үед нь зөөлөвч ивж
өгөх зэргээр 3-4 хоноход аяндаа илааршина. Харин дотор эрхтэн няцарсан байх
магадлалтай бол заавал эмнэлэгт үзүүлж оношоо тодруулахгүй бол дотуур цус
алдалтаас эхлээд амь насанд аюул учруулж болзошгүйг анхаар. Зарим тохиолдолд,
тухайлбал хэвлий хэсгээрээ юманд цохиулсан, дарагдсан үед нарийн бүдүүн гэдэс,
сэмж няцарч болно. Эхэн үедээ онцын зовиур анзаарагдалгүй байсаар 2-3 магадгүй
түүнээс ч олон хоногийн дараа хэвлийгээр огцом өвдөж, гэдэс дүүрэн цанхайх,
халуурах, огиулж бөөлжих зэргээр гэдэс түгжрэлийн, эсвэл хэвлийн гялтангийн
идээт үрэвслийн шинж өгч илрэх нь цөөн биш. Тэрчлэн шороо, барилгын нурагид
дарагдсан үед зөвхөн няцарч гэмтээд зогсохгүй дарагдалтын гэж нэрлэгдэх өвөрмөц
хүндрэл дагалддаг. Удаан дарагдалтын хам шинж гэж эмнэлгийн хэлээр оношлодог.
Шороонд
дарагдсан хүнийг гаргаж авсны дараа ямар нэгэн шинж тэмдэг, зовиур
анзаарагдахгүй байж болох авч хүндрэл арай хожим гадаг болохоор тийм тохиолдолд
заавал авах арга хэмжээнүүд байдаг юм. Шороо нурангид дарагдаад хичнээн хугацаа
өнгөрснөөс хожим үүсэх хүндрэлийн хүнд хөнгөн хамаарна. Тухайлбал дарагдаад нэг
цагаас дээш хугацаа өнгөрсөн бол дараагийн хүндрэл гарах магадлалтай гэж үздэг.
Тухайн дарагдсан эрхтний цус боогдон, тэжээлгүй болох учир хамгийн түрүүнд
гарах хүндрэл нь арьс, зөөлөн эдийн үхжил байдаг. Үүнтэй зэрэгцээд хаагдаж
зогсонгишсон орчимд шимэгдэж амжилгүй үлдсэн хортой бодис тэр орчмоо улам
хурдан хордуулж, ялзруулдаг гэсэн үг. Ийнхүү ялгарсан хорын нөлөөгөөр бөөрний
үйл ажиллагаа доголдож, дутагдалд орох аюултай. Дарагдсан хүнийг аль болох
хурдан гаргаж авах нь чухал, Тэгээд дарагдсан мөчөөс ялгарсан хорт бодис бусад
эд эрхтэнд тархахаас сэргийлэн тухайн хэсгийн дээгүүр чангалуур боолт хийдэг.
Боолт хийх боломжгүй биеийн ихэнх хэсэг дарагдсан бол ерөнхий арга хэмжээ буюу
дулаан хучих, архи юм уу, вино балгуулах, халуун кофе өгөх зэргээр биеийн
эсэргүүцлийг дээшлүүлэх анхны тусламж үзүүлдэг. Үе мөчинд нь хүйтэн жин тавих
нь тархины болон төвийн хэсэг дэх цусан хангамжийг сайжруулах зорилготой.
Гэмтэгчийг ухаан алдахаас сэргийлж, аль болохоор унтуулахгүй байх нь зүйтэй.
Боломжтой бол өвчин намдаах эм, зүрх судасны үйл ажиллагааг дэмжих эм тариа
хийж болно. Яаралтай эмнэлэгт хүргэж чадвал хүндрэлээс аварч чадна.
Олхонууд ШААБАР
