А.Энхбаатар: Аюулын зэргийн үнэлгээ дундаас дээш гарвал хүүхдийг тусгаарлана

Өнгөрсөн 2017 онд гэр бүлийн
хүчирхийлэлтэй холбоотой 757 гэмт хэрэг гарчээ. Энэ нь өмнөх оны мөн үеэс 137
нэгжээр буюу 17 хувиар буурсан үзүүлэлттэй байна. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй
холбоотой хэрэг нийслэл хотын хэмжээнд гарсан 36151 зөрчлийн 0.6 хувийг эзэлж
байгаа юм байна. Ингээд бага насны хүүхдийн хүчирхийлэл болон бусад асуудлаар
Гэр бүл, хүүхэд залуучуудын газрын хуулийн албаны дарга А.Энхбаатартай ярилцлаа.

-Бага насны хүүхдүүд
хүчирхийлэлд нэлээд ихээр өртөж байна. Танайхаас хүүхдийг хүчирхийллээс
хамгаалах ямар ажлууд хийж байна вэ. Энэ талаар яриагаа эхэлье?

-Гэр бүл хүүхэд залуучуудын хөгжлийн
газар 2016 онд анх байгуулагдсан. Өнгөрсөн 2016 оноос Хүүхэд хамгааллын тухай
хууль, Хүүхдийн эрхийн тухай хууль хүчин төгөлдөр үйлчилж эхэлсэн. Хүүхэд
хамгааллын тухай хуулийн 10 дугаар зүйлд заасан хариу үйлчилгээ гэдэг эрх зүйн
нэр томъёо анх бий болж, 2016 оны есдүгээр сарын 1-ний өдрөөс хүчин төгөлдөр үйлчилж
эхэлсэн байгаа. Энэ зүйл заалт үйлчилж эхэлсэнтэй холбоотойгоор төрөл бүрийн
хүчирхийлэл, асуудал түгээмэл ирдэг болсон. Иймд манай байгууллагаас хүүхдийн
108 гэдэг утсыг бий болгосон. Мөн хүүхэд хамгаалах байр болон хариу үйлчилгээ
үзүүлэх төвийг нээсэн байгаа. Энэхүү төвийн үйл ажиллагаа 2017 оны нэгдүгээр
сарын 1-нээс эхэлсэн.

– Өнгөрсөн хугацаанд 108 утсанд ямар
төрлийн дуудлага мэдээлэл их ирж байна вэ?

-Улирлын шинж чанараас хамаарч
ялгаатай. Зуны улиралд харьцангуй бага. Харин өвлийн улиралд харьцангуй өндөр
болдог. Өнгөрсөн жилийн байдлаар 147849 дуудлага ирсэн. Хүүхдийн эрх хамгаалалтай
холбоотой шаардлагатай дуудлага мэдээллийн 98 хувь нь 108 утсаар дамжиж бидэнд
ирдэг. Зорилтод бүлгийн дуудлага 45 хувийг эзэлдэг. Бусад нь зөвлөгөө, санал
хэлэх гэсэн чиглэлийн дуудлага байна. Гомдол мэдээлэл ирсэн тохиолдолд хамгийн
түрүүнд очиж нөхцөл байдлын үнэлгээ хийдэг. Нөхцөл байдлын үнэлгээг хоёр янзаар
хийж байгаа. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй холбоотой дуудлага мэдээлэл байвал орон
нутгийн засаг захиргааны нэгжийн хамтарсан баг очиж хийнэ. Харин энэ
төрлийн мэдээлэл Эрүүгийн хуулийн тусгай ангид зааснаар гэмт хэргийн шинжтэй
мэдээлэл байвал бид шууд цагдаагийн байгууллагад холбон зуучилдаг. Гэр бүлийн
хүчирхийлэл гээд манай байгууллага дангаараа очих гэхээс илүүтэй аль болох
хамтарсан багаар ажиллахаар хичээж байгаа. Мөн Хүүхдийн эрхийн тухай хуульд
заачихсан заалтын дагуу Монгол Улс Ази тивдээ анх удаа хүүхдийн эрхийн улсын
байцаагчидтай болж байгаа. Энэ байцаагчид шалган шийдвэрлэх тухай хуулийн дагуу
ажиллана.

-Нөхцөл байдлын үнэлгээг хоёр янзаар хийдэг гэж байна. Энэ
талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөхгүй юу?

-Манайд хүүхэдтэй холбоотой мэдээлэл дээр
нөхцөл байдлын үнэлгээг хийдэг. Хүүхдийн эрүүл мэнд амь насанд их хохиролтой
байхын бол цагдаагийн ажилтан аюулын зэргийн үнэлгээг давхар хийж байгаа.
Аюулын зэргийн үнэлгээ дундаас дээш гарсан тохиолдолд хүүхдийг тусгаарлах арга
хэмжээ авна. Энэ тусгаарлах арга хэмжээг авахдаа эцэг эхээс асуух шаардлага
байхгүй. Цагдаагийн ажилтан өөрөө шууд тогтоолоо гаргаад тусгаарлах арга хэмжээ
авдаг. Тусгаарлагдаж буй хүүхдүүдийг түр хамгаалах байранд оруулдаг.

-Ер нь бага насны
хүүхдүүд гэмт хэрэгт өртсөн тохиолдолд өмгөөллийн туслалцаа хомс байдаг. Бараг
байдаггүй гэж хэлж болно. Хүчирхийлэлд өртөж, гэмт хэргийн золиос болж байгаа хүүхдүүдэд
хууль зүйн туслалцаа болон өмгөөллийн үйлчилгээг танай байгууллагаас үзүүлж
байна уу?

-Хүүхдийн эрхийн тухай хууль, хүүхэд
хамгааллын тухай хууль тогтоомжууд өнгөрсөн 2016 оны хоёрдугаар сард батлагдаж,
есдүгээр сараас хэрэгжиж эхэлсэн. Харин хамгааллын тухай хууль хүүхдийн хуулиар
тогтоосон хэм хэмжээ зөрчигдсөн тохиолдолд түүнд үйлчилгээ үзүүлэхдээ холбоотой
харилцааг зохицуулж өгсөн хууль юм. Хүүхдийн эрх зөрчигдсөн, төрийн хамгаалалт
зайлшгүй болсон тохиолдол бид чиг үүрэг хамгааллын хариу үйлчилгээг үзүүлэх
ёстой. Энэ тухай хүүхдийн хамгааллын тухай хуулийн 10.1 дээр заачихсан байгаа.
Бид хууль эрх зүйтэй холбоотой мэдээлэл авч байгаа. Тухайлбал, гэр бүл цуцлах гэж
байна хаана хандах уу, манай ангийн хүүхэд газ үнэрлээд байна би хэнд хандах уу
гэх мэт олон төрлийн мэдээлэлтэй холбоотой туслалцаа авч байна. Өөрөөр
хэлбэл, хүүхдийн эрх хамгаалалтай холбоотой хууль эрх зүй сүүлийн үед нэлээд
нарийсч байгаа. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулиар гэр бүлд хүүхдийн хүчирхийлэл
явагдаж байгааг мэдсэн тохиолдолд иргэн, албан тушаалтан, хэн ч байсан
мэдээлээгүй байх юм бол хуулийн хариуцлага хүлээнэ.

-Танай байгууллага төрийн бус
байгууллагатай хамтарч ажиллаж байна уу?

-Хүүхдийн эрхийн тухай хуулийн 14.1.8 заалтаар
хүүхэд гишүүнчлэлтэй эрсдэл нөхцлөөс урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагааг
хэрэгжүүлэх хуулийн этгээдийн үйл ажиллагааг төрөөс дэмжиж байр танхимаар
хангах эрхийг манай төвд олгосон байдаг. Иймээс хүүхэдтэй холбоотой төрийн бус
байгууллагатай хамтарч ажиллаж, өөрсдөө байр танхимаар хангаж байна. Энэ ондоо
төрийн болон төрийн бус байгууллагатай хамтарч ажиллахаар төлөвлөсөн байгаа.

-Хамгаалах байрын
хувьд ямар байна вэ?

-Дэлхийн нийтийн жишиг бол хүүхдийн тусламжийн
утас үйлчилгээ үзүүлдэг цогц байдлаар нэг байх ёстой байдаг. Хүүхдийн тусламж
108 утсыг 2017 оны 55-р тогтоолоор манай агентлагийн дэргэд харьяалан байгуулсан.
Үүний дараа Дэлхийн жишгийн чиг хандлагад нийцүүлж \”төв\” болгож өргөжүүлсэн. Түр
хамгаалах байрыг бий болгосон. Түр хамгаалах байраа ажиллуулаад эхэлсэн, ахиад
нэг хүндрэлтэй асуудал гарсан. Энэ нь хүүхдүүдийг түр хамгаалж байх хоорондоо
гэр бүлийн байдалд нөхцөл байдлын үнэлгээ хийхээр хүүхдүүд нь гурван жил гудамжаар хараа
хяналтгүй явсан байдаг. Эсвэл аав, ээж нь архины хамааралтай болчихсон хүмүүс байдаг.
Хүүхдийг хамгаалах байранд байлгаж байгаад аваад очихоор нөхцөл байдал ахиад
давтагдана. Хүүхдүүдийн хувьд зан харилцаа, ур чадвар, боловсролоос хоцрогдсон
байдаг. Энэ байдлыг засахын тулд дараагийн үйлчилгээг хэрхэн шийдэх вэ гэдэг
асуудал гарч ирнэ. Бид үүнийг шийдвэрлэхийн тулд Багахангай дүүрэгт \”Нарт хангай\” хүүхдийн хөгжлийн сургалтын төв байгуулсан. Энэ төвд хүүхдийн хүмүүжилд нөлөөлөх
үйлчилгээг хамруулсан. Мөн хүүхдүүд нийгэмд орох харилцааны талаар
үйлчилгээг үзүүлж байгаа. Үүний хажуугаар гэр бүлтэй нь ажиллаж, нийгмийн
халамжийн үйлчилгээнд хамруулж байна.

-Танайх бага насны хүүхдийн хүчирхийлэлтэй холбоотой
асуудлаар 2018 онд ямар ажлууд хийхээр төлөвлөн ажиллаж байна вэ?

-Хүчирхийлэлд өртөж байгаа бага насны хүүхдүүдэд үйлчилгээ
үзүүлэхэд туйлын хүнд байна. Бид хараа хяналтгүй хүүхдүүдэд үйлчилгээ үзүүлэхэд
бидэнд бэлэн загвар байсан. Харин одоо бэлгийн хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдүүдэд үйлчилгээ үзүүлэх загварыг томьёолж байна. Бэлгийн хүчирхийллээс гадна сэтгэл
санаа нь эмгэгтэй болох тохиолдол байдаг. Бид энэ онд энэ төрлийн үйлчилгээ
үзүүлдэг байгууллага байхаар төлөвлөсөн. Иймээс гадаад орны туршлага судлаж, энэ чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллагатай хамтарч ажиллаж
байгаа. Ирэх онуудад цогц үйлчилгээ үзүүлэх төвтэй болохоор ажиллаж байна. Гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөн хүүхдэд хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх журам байдаг. Энэ
журамд гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөн хүүхэд хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх холбоотой
зохицуулалттай. Гэр бүлээс гадна хүрээнд хүчирхийлэлд өртсөн хүүхэд эрх зүйн
туслалцаа үзүүлэх хуулийн зохицуулалт одоогоор боловсронгуй болсон зүйл байхгүй
байна. Гэхдээ чиг үүргийн хувьд манайх шаардлагатай хуулийн тусалцааг үзүүлж
байгаа.

-Мэдээлэл өгч ярилцсан танд баярлалаа.

Н.Алтанцэцэг