Зөрчлийн хуулиас зарим зөрчлийг сугалъя

 

Монгол Улсад жилд дунджаар 27 мянга орчим гэмт хэрэг үйлдэгддэгээс
хулгайлах гэмт хэрэг 38,2 хувийг эзэлж
байна. Өмнөх оны мөн үеэс 34 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байгаа. Энэ үзүүлэлтийг
сүүлийн арван жилийн судалгаатай харьцуулаад үзэхээр 2017 онд огцом өссөн
байна. Харин УИХ-ын
чуулганаар нэмэлт, өөрчлөлт оруулж баталсан Зөрчлийн тухай хууль өнгөрсөн 2017 оны долдугаар сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн гэхээр танд ямар нэгэн сэжүүр,
ойлголтыг өгч байна уу? Уг төсөлд шүлсээ хаях, хог хаях, биедээ хутга
авч явах, хүний биед хохирол учруулахгүйгээр халдах, олон нийтийн сүлжээгээр
гүтгэх, орон сууцанд бусдын амгалан тайван байдлыг алдагдуулах, төмөр замын
гарамгүй газраар гарах, дархлаажуулалтад хамрагдахгүй байх, автомашин жолоодож
байхдаа огцом тоормослох, иргэний үнэмлэхээ барьцаалах гээд иргэдийн өдөр
тутмын амьдралд гардаг зөрчилд торгууль ногдуулахаар хуульчилсан юм. 

Энэ оны эхний хагас жилийг өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад хулгайн
гэмт хэрэг 17 хувиар буурсан ч
эхний 10 сарын байдлаар 26 хувиар өсчээ. Тэгэхээр
шалтгаан нөхцлийн хувьд Зөрчлийн
хууль шинэчлэгдэн мэндэлсэнтэй холбон тайлбарлахад буруудахгүй л болов уу. Учир нь хохирлын хэмжээ 300 мянган төгрөг хүрэхгүй бол гэмт хэрэг биш, зөрчил гэж үзнэ гэхээр жижиг гарын хулгайчдын хэрэг буурах
үндэслэл энд огт алга.

Тус хуулийн 8.6 зүйлд хулгайлах зөрчлийг заасан бөгөөд \”Албадан сургалтад хамруулах, 7-30
хоног баривчилна\” гэсэн заалт
бий. Зөрчлийн хуулийн заалт
учраас \”хулгайлах зөрчил” хэмээн тодотголоо. Тэгэхээр хулгайч нар 300
мянган төгрөгөөс доош үнэ бүхий эд зүйл хулгайлаад 7-30
хоног баривчлуулаад өнгөрнө гэсэн үг. Зөрчлийн
хуулинд хулгайн хэргийг багтаан оруулсан нь тун учир дутагдалтай. Гудамжид
нус, цэрээ хаях, олон нийтийн газар тамхи татах, хог хаях зэрэг нь зөрчил мөн. Ийм үйлдэлтэй
хулгайн хэргийг эн зэрэгцүүлэн үзэж байгаа нь хэр шударга вэ гэсэн асуудал
урган гарч ирээд байна. Ялангуяа энэ нь халаасны хулгайг өөгшүүлж байна. Хүн халаасандаа
300 мянган төгрөгөөс дээш үнэ бүхий зүйл болон мөнгийг бэлэн авч явах нь юу л
бол. Гэтэл гудамжинд явж байгаад хулгайн эд зүйл худалдаж авах юм бол
зургаан сараас нэг жил хүртэл хорих ялаар шийтгүүлнэ гэсэн хуулийн заалт бас байна. Хулгайч, худалдан авагчийн энэ хариуцлагын ялгаа хэр шударга болсон бэ гэдэгт иргэд үнэлэлт, дүгнэлт,
шүүмжлэлийг хэлэлцэх болж.

Мөн Зөрчлийн
хууль нь бас нэг гэмт үйлдлийн гаралтыг нэмэгдүүлэх шалтгаан болж мэдэхээр
байна. Амар хялбар аргаар мөнгө олох гэж биеэ үнэлж байгаа тохиолдол манайд их бий. Охид эмэгтэйчүүд саун,
массаж нэрийн дор биеэ үнэлж байсныг цагдаагийн байгууллагаас тогтоон шалгалт хийж байгаа. Энэ нь Зөрчлийн
тухай хуулийн 6.18 заалтыг
зөрчсөн үйлдэл юм. 6.18 дугаар зүйлд \”Садар самуун
явдалтай тэмцэх тухай хууль зөрчих”-д ногдуулах хариуцлагыг заасан байгаа. Өмнө
нь Эрүүгийн хуулиар ял хүлээлгэж, гэм буруутай эсхийг шалгаж, саатуулдаг байсан. Харин одоо
шинэ хуулиар биеэ үнэлсэн бол 50
мянган төгрөгөөр торгох арга хэмжээ авдаг болж. Гэхдээ сард
нэг удаа торгосон иргэнийг дахин торгох боломж байдаггүй гэдгийг албаныхан тайлбарлаж байна. Тиймээс биеэ үнэлэх гэмт хэргийн тоо
буурах эсэх нь эргэлзээтэй болоод ирлээ. Хэрэв өөрийн эзэмшлийн байр, газарт
биеэ үнэлэхийг зохион байгуулсан, биеэ үнэлэхэд зуучилсан бол хүнийг 100 мянган
төгрөгөөр, хуулийн этгээдийг нэг сая төгрөгөөр торгоно гэж заажээ. Бас л хэргээс хялбархан мултрах боломж. Учир нь нэгэн биеэ үнэлэгчийн хэлж байснаар нэг хүнд 40 мянган төгрөгөөр өдөрт багадаа 4 хүнтэй гэж тооцвол өдрийн орлогоосоо торгуулиа өлхөн төлөх чадвартай байгаа юм. Зөрчлийн хуульд энэ төрлийн хэрэг бас л хөнгөдөж байгаа биз?

Энэ мэтчилэн зөрчил,
хэрэг хоёрыг нэгтгэсэн нь гэмт хэргийн гаралтыг бууруулах бус харин ч эсрэгээр
нь нэмэгдүүлж байгааг үгүйсгэх арга алга. Ийн өөгшүүлсэн Зөрчлийн тухай хуулийг
эргэн харах цаг нь болжээ гэдгийг дээр дурдсанчлан хэргийн тоо буурах бус өссөн
үзүүлэлт бидэнд анхааруулж байна. Хохирогч олонтой хулгайн хэргийг зөрчил гэж үзэх
нь ташаа юм аа гэдгийг нийгэм бидэнд сануулж байна. Тиймээс Зөрчлийн хуулиас
зарим зөрчил гэж нэрлэгдэх болсон гэмт хэргийг сугалж зохих байранд нь оруулах
хэрэгтэй биш гэж үү.

Эцэст нь сонирхуулахад, иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллага нь жилд 12 тэрбум орчим төгрөг буюу сард нэг тэрбум орчим төгрөгийн эд зүйлээ хулгайд алддаг аж. Энэ хохирлоос гадна нийгэмд учруулж болохуйц хор хөнөөл нь иргэд алдсан эд зүйлсээ эргүүлэн худалдаж авдагт оршиж байгаа юм даа.

Я.Хулан