![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2015-11/1448687796_4578372565843ea80d3491.jpg "\\"\\"")
Байрны маань хөгшид их л даардаг бололтой. Гэрт амьдарч байсан бол одоо галаа түлчихсэн пин хийгээд сууж байгаа гэхчлэн элдвийг л ярилцана. Байрандаа орохоороо зузаан хувцастайгаа бээвэгнээд сууж байх. \”Манайх дулаан алдаад байна. Уг нь халаалт сайн ирэх юм. Цонх, хаалга, хананаасаа дулаан алдаад байх шиг байна” хэмээн хоорондоо ярина. Хажуу айлын ах аавтай минь шатар тоглож суухнээ \”Байраа яажшуухан дулаалах вэ. Ёстой барайж байна аа хө” гэхчлэн элдвийн яриа өрнүүлэх юм. Үүнээс үзвэл дээхэн үед баригдсан зарим орон сууц дулаан алдаж, оршин суугчид энэ асуудлаа яаж шийдэх арга эвээ тун олохгүй байгаа бололтой. Ингээд нийслэлчүүдийн зовлон болсон энэ асуудлын мөрөөр сурвалжиллаа.
Нийслэлийн хэмжээнд 1965-2000 оны хооронд баригдсан 1077 ширхэг угсармал хуучин орон сууц хотын төвийн 14 хороололд байдаг ажээ. Эдгээрийн 34 нь 12 давхар, 263 нь таван давхар, 780 нь есөн давхар орон сууц юм байна. Дээрх орон сууцнуудад 45462 өрх амьдардаг гэсэн судалгаа байна. Эдгээр барилгууд болон сүүлийн үед баригдаж байгаа зарим олон давхар барилгууд дүн өвлийн тэсгим хүйтэнд оршин суугчдаа хөлдөөх шахдаг байна. Энэ талаар иргэд ийм байр суурьтай байна.
БГД–ийн 17–р байрны оршин суугч иргэн С.Гантөмөр \”Манай байр 70–аад оны дунд үед баригдсан. Хэдийгээр төвийн шугамд холбогдсон ч гэсэн ер нь бол хүйтэн шүү. Ялангуяа энэ жил их хүйтэн байна. Хуучны угсармал аргаар барьсан учраас тэр биз. Цонх, хаалга, шалнаасаа салхи сийгнэ. Бид дулаалах гэж зөндөө оролдсон олигтой нэмэр болохгүй байна. Цаг дулаарахлаар л засвар хийхээс гэж шийдсэн” хэмээн ярилаа.
Мөн 13–р хорооллын байранд оршин суугч, өндөр настан Л.Сундуй \”Зарим үед паар нь халахгүй ч үе бий. Хуучны орос паарнуудаа шинэчилмээр байна. Цементэн хана чинь их хүйтэн байдаг золиг юм. Хаалга, цонх ч гайгүй ээ. Хоёр жилийн өмнө зассан. Одоо бол шал, паарныхаа араас л дулаан алдаад байна. Өвлийг яаж давахаа мэдхгүй л байна шүү” хэмээн учирлан хэлж байв. Залуусын гэх тодотголтой \”Залуус-II” хороололд амьдран суудаг Л.Ган-Очирынх хэдийгээр сүүлийн үеийн технологи, шилдэг шийдлийг ашигласан байранд амьдардаг ч дулаан алдагдал ихтэй байдаг гэнэ. Тэрээр \”Нимгэн ханатай, дээр нь цонх болон шалнаасаа үргэлж салхи сийгнэ. Халаалт нь тааруухан ирдэг. Нялх хүүхэдтэй учир эхнэр маань дулаан газар бараадна гээд аавындаа байгаа. Орон сууцны дулааны асуудал үнэхээр хүнд байна” хэмээн ярилаа.
Сая гаруй хүн амтай нийслэл хотын хувьд дийлэнх иргэд нь гэр хороололд амьдардаг. Төрийн болон хувийн өмчийн орон сууцанд оршин суугчид хотын соёл, өнгө төрхийг хадгалан авч үлддэг. Гэтэл тэдний дулаан хангамж, цахилгаан гэсэн хоёр том саад байдаг. Энэ өвөл урд жилүүдийнхээс илүү хүйтэрч, цас их унан, зуд болж ч магадгүй гэх яриа иргэдийн дунд гараад байна. Хүйтэрч, жавар ихээр унавал байрны оршин суугчид дулааны асуудлыг хэрхэн шийдэж байгаа талаар Орон сууц, нийтийн аж ахуйн удирдах газрын дулааны инженер н.Пүрэвжамцаас тодрууллаа.
-Нийслэл хотын нийт барилгын хэд нь танай байгууллагад харьяалагддаг юм бэ. Эднээс хэд нь дулаалгын асуудалтай вэ?
-Нийт 1492 барилгын 70 орчим хувь нь манайд хамааралтай. Үлдсэн 30-аад хувь нь өөр байгууллагад хамаарна. Хуучны гэх тодотголтой, III, IV хорооллын барилгууд гэх жишээний нэлээд бий. 1985-2000 оны хоорондох барилгууд шүү дээ.
-Байр сууцны дулаантай холбоотой дуудлага хэр их байдаг вэ. Хэрхэн шийдвэрлэдэг вэ?
-Өдөрт 300 орчим дуудлага ирдэг. Саяхны огцом хүйтрэлээр 300 гаруй дуудлага ирсэн. Сүүлийн үед 278 дуудлага ирсэн байна. Гэхдээ энэ өдөр шүү дээ. Манайх чинь инженер, шугам сүлжээг нь хариуцдаг учраас тийм төрлийн гэмтлийг нь хариуцна даа. Засна, солих, угсрах гэх жишээний. Гэхдээ өвөл бол ийм ажил хийгдэхгүй.
-Дулаан алдалт ямар шалтгаанаас үүдэлтэй байдаг вэ?
-Хуучны угсармал барилгууд бол дээвэр, хаалга, хана, цонхноосоо дулаан алдагдана. Дээд давхарт байдаг айлууд дээврээсээ алддаг. Угсармал орон сууцны айлууд цонх, хаалгаа сайжруулах, солих хэрэгтэй.
-Угсармал аргаар баригдсан орон сууцнууд хананаасаа дулаан алддаг гэлээ. Үүнийг хэрхэн дулаан болгох вэ?
-Сүүлийн үеийн барилгууд бол дулаахан материалаар хийгдэж байгаа. Дээр үеийн барилгуудад бол гадна талаас нь дулаалах арга л авах байх.
-Төвийн орон сууцны байгууллагуудад дулааныг ямар үе шаттайгаар дамжуулдаг вэ?
-Дулааныг цахилгаан станцаасаа аваад, байрны узель, дундын өмч, хувийн өмч гэсэн дөрвөн үе шаттайгаар хуваарилна. Манайд хамааралтай нь шууд гарч буй халуун усыг барны узель, дундын өмч хүртэл хариуцна. Хувийн өмчид орвол хариуцахгүй.
Мэргэжлийн хүн ийм тайлбар өгч байна. Харин иргэд байрны дулаалгаа хэрхэн шийдэж байгаа талаар асуухад \”Цонх хаалгаа дулаалж байна. Дээврээ дулаалж хар цаасаар давхарласан зэрэг тайлбар өгч байна. Цонх хаалганы дулаалгандаа резин, хөвөн, сонин гэх зэрэг өртөг зардал багатай гарын доорх материалаар дулаалга хийдэг аж. Зарим нь \”100 айл” –ын барилгын материалын бөөний төвөөс цонх хаалганы дулаалгын хэрэгсэл худалдан авч байна.
Барилгын материалын төвөөс иргэдийн ихээр худалдан авч байгаа дулаалгын материалын үнийг сонирхоход цонх дулаалах порлон нэг метр нь 600, өргөн нь 800 төгрөг, наалттай порлон 1500, вакум цонхны хаймар метр нь 1000 төгрөг зэрэг ханштай байна. Барилгын материалын худалдаа эрхэлдэг хэд хэдэн лангуунд очиж үнийг нь харьцуулж үзлээ. Ханш нь ижил юм. Иргэд ч ихээр худалдан авч байгаа нь ажиглагдлаа.
2013 оны өвөл хуучны байрыг гаднаас нь дулаалах Герман улсын төсөл хэрэгжиж 6–р хорооллын нэг байрыг дулаалсан байна. Түүний үр дүнд тус байрны дулаан алдагдалт багасч 5 тонн ус хэрэглэдэг байсан бол хоёр тонн гаруй усаар халаалт нь явагддаг болсон тухай мэргэжлийн хүн ярилаа. Өмнө нь Франц улсын хоёр ч төсөл амжилттай хэрэгжиж байсан тухай мөн өгүүллээ. Хэрэв танай байр дотроосоо дулаан алддаг бол цонх, хаалга, хана, дээврээсээ дулаалах нь зүйтэй гэж зөвлөмөөр байна. Тэгэхдээ бага санхүүгээр асуудлаа шийдчих боломжтой юм. Дулааын материалын үнэ ч хямд байна. Эхний ээлжинд иргэд өөрсдөө байраа дулаалах ага бодох хэрэгтэй юм байна. Нийслэлийн шийдвэр гаргагчид орон сууцны дулаалгын асуудлаар нэгдсэн бодлого боловсруулахаар төлөвлөн судалгаа хийж байгаа тухай орон сууц нийтийн аж ахуйн удирдах газрын дулааны инженер хэллээ.
Ойрын өдрүүдэд хүйтний эрч эрс чангарч байгаатай холбогдуулан дулааны III, IV, Амгалан дулааны станцууд өвлийн их ачааллын горимд шилжсэн байна. Дулааны цахилгаан станцууд сүлжээний халуун усыг 120 градусын хэмд барин ЦТП-үүд рүү шахаж, ЦТП нь орон сууц, үйлчилгээний барилгууд руу 65-аас дээш градусын халуунтай дамжуулж байгаа аж. Энэ жилийн хувьд төв шугам дээр ноцтой гэмтэл гараагүй, Амгалан дулааны цахилгаан станц ашиглалтанд орсон тул хотын зүүн бүсэд тоотын гомдол эрс багассан байна. Мөн 100 ба түүнээс дээш метрийн өндөрт баригдсан орон сууцнуудад дулааны асуудал их байгаа аж. Учир нь ийм өндөрлөг газарт дулааны нөхцөл өгөх боломжгүй байдаг ч барилгын компаниуд цахилгаанаар шийднэ хэмээн барилгаа дуусгадаг юм байна.
З.Батхуяг
Эх сурвалж: newscom.mn
