Худал мэдүүлэг өгсөн Д.Булган үнэнийг хэлэх үү

 

 

 

 

Монгол улсын соёлын
гавьяат зүтгэлтэн, олон улсын сэтгүүлч Г.Жамьяан \”Барууны тэжээврүүд” номоороо Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржид таван асуулт тавьсан.

\”Нэгдүгээрт:Та С.Зоригийн алагдсан цаг мөчид шарилынх нь
дэргэд байсан хүн. Хэргийн газрын ул мөрийг баллуулахгүйн тулд ямар арга хэмжээ
авдагийг та хэнээс ч илүү мэднэ. Гэтэл яагаад тийм олон хүн оруулж ул мөрийг
балласан бэ?

Хоёрдугаарт:Амьд гэрч Б.Булганг тэр дор нь саатуулж
шалгахыг хэн хориглосон бэ? Хүмүүсийн жиг жуг яриагаар бол Таныг суллаж явуул
гэж үүрэг өгсөний дагуу тавьж явуулсан гэдэг. Энэ үнэн үү?

Гуравдугаарт:С.Зориг алагдаад 16-17 жил өнгөрлөө. Гол
хэрэгтнийг илрүүлье, үнэн мөнийг олъё гэсэн бодол санаа, хөдлөл үйл, Таны
зүгээс огт ажиглагдсангүй. Энэ ямар учиртай юм бэ?

Дөрөвдүгээрт:Аймшигт аллага болсноос хойш арван хэдэн
жилийн дараа, Та тэр үед байсан баг бүрэлдэхүүнээрээ төр, засгийн бүрэн эрхийг
гартаа авлаа. Ерөнхий сайд, Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгч байсан Ц.Элбэгдорж
та Ерөнхийлөгч болоод байна. Улсын Их хурлын дарга байсан Р.Гончигдорж УИХ-ын
дэд дарга болчихлоо. Сайд байсан Н.Алтанхуяг Ерөнхий сай болоод байснаа
огцорчихлоо. Таны баруун-зүүн гарын хоёр найз, Барууныг хамт зорьж байсан
Ч.Сайханбилэг, С.Баярцогт нарт засгийн бүр эрх мэдэл төвлөрлөө. Таны үнэнч найз
Д.Дорлигжав чинь Улсын ерөнхий прокурор, Хууль зүйн сайдын өндөр сэнтийнүүдийг
сэлгэж мордоод л явж байгаа. С.Зоригийг алагдах үед нэр нь тодорч байсан
Э.Бат-Үүлийгээ хотын дарга болгож, Улсын баатарын таван хошуу медалиар энгэрийг
нь мялаалаа. Д.Энхбаатартаа хамгийн эхлээд генерал цол хайрлалаа. Зоригийг
алагдах үед нөгөө хашгирч байсан \”хайрт” Б.Билэгтийгээ Цагдаагийн ерөнхий
газрын дарга болгож нэг үзээд, ШШГЕГ-ын дарга болгочихлоо. Тагнуулын ерөнхий
газрын ажилтан, Баруунд сургууль хийлгэсэн Б.Хурцыгаа Англи, Германы шорон
дамжаад \”хүн хулгайлсан” хэргийн учир хоригдож байхад нь та хөтлөж ирээд ТЕГ-ын
дарга болгочихлоо. Энэ мэтээр бүх эрх мэдэл таны гарт байхад \”Хамтран зүтгэгч”
Зоригийнхоо хэргийг илрүүлчихье гэж яагаад ганц үг ганхийхгүй байна вэ? Энэ
чинь нэг юм хэлээд байгаа юм биш үү?

Тавдугаарт:С.Зоригийг алсан аймшигт аллагын дараа, энэ
хэргийн гэрч болох, тодруулж магадгүй гэсэн 15-17 хүн алагдсан, учир битүүлгээр
нас барсан гэж номонд бичсэн байгаа. Тэр бүхнийг шалгасан уу? Гэр бүл, үр
хүүхдүүдээс нь эдгээр хүний амийг нэхэхэд хүрвэл хэнээс нэхэх вэ? Энэ таван
асуултын хариуг ард түмэндээ хэвлэл мэдээллийн хэрэгслэлээр өгөхийг танаас
хичээнгүйлэн гуйж байна.

С.Зоригийн хэргийг илрүүлэх ёстой хүмүүс нь
энэ эрх баригчид /АН-ын одоогийн удирдлагууд/ бөгөөд хамтран зүтгэж байсан хүмүүс
нь юм бол тэдний үед л илрэх ёстой. Тиймээс цаг хугацаа нь өнөөдөр л баймаар. Тэгж
гэмээнэ түүний анд, хамтран зүтгэгчид нь байсан гэж итгэнэ. Эс бөгөөс С.Зориг
агсантай хамтран зүтгэж ардчиллыг бүтээлцэж байлаа хэмээн \”Сайн хүний нэрийг
битгий худалдаж идэж шоуд”. Сонгууль бүрийн өмнө С.Зориг агсны хэргийг сөхдөг
нь улстөрчдийн гэм биш зан бөгөөд энэ удаад сөхсөн шиг сөхөх цаг нь болжээ.
Учир мэдэх хүмүүсийн хэлснээр, С.Зориг агсны хэргийн 80 хувь нь илэрсэн бөгөөд
80 хувь илэрсэн хэргийн эзнийг захын нэг 10 жил төгссөн хүн ч олчихно гэдэг үг
байдаг юм. Тэгвэл 80 хувь нь илэрсэн энэ хэргийн захиалагч, захиалагчдыг
тогтоохгүй байгаа нь цаанаа томоохон нуун дарагдуулах ажиллагаа явагдаж байгаа
гэх хардлагыг улам баттай болгодог юм. С.Зоригийг амь үрэгдсэний дараа түүний
хэргийг илрүүлнэ хэмээж байсан ЦЕГ-ын дарга Д.Мөрөн УИХ-д дөрвөн жил суусан
болоод чимээгүй алга болсон. Ер нь С.Зоригийн хэргийн дараа цагдаа гэлтгүй
хууль хяналтын байгууллагын нэр бүхий цөөн хэдэн удирдлага ихээхэн хөлжсөн
тухай яриа чих дэлсдэг юм. Тэгвэл С.Зоригийн хэргийн хамгийн сүүлийн амьд гэрч
гэгддэг, түүний эхнэр асан Д.Булганыг хууль хяналтынхан саяхан дахин саатуулсан
бөгөөд Төв аймагт хорьж байгаа билээ. Түүнийг худал мэдүүлэг өгч, олон жил төөрөгдүүлснийг
мэдээлсэн бөгөөд худал мэдүүлэг өгсөнд нь үндэслэн хүнд ял оноож ч болох юм.
Гэхдээ \”хайрт” нөхрийг нь хөнөөсөн гэмт хэрэгтнүүдийн талаар худал хэлэх болсон
шалтгаан чухам юунд байв. Д.Булган алуурчдыг эрэгтэй, эмэгтэй хоёр хүн байсан
хэмээн мэдэгдэж олон жил төөрөгдүүлсэн ч саяхан олон нийт эмэгтэй хүн
байгаагүй, хоёр эрэгтэй хүн байсныг мэдсэн юм. Нөгөө талаас нь С.Зоригийг амь
үрэгдэх үед ванны өрөөнд амандаа алчууртай, хоёр гар нь ардаа хүлээтэй байсан
гэх Д.Булганы ярианд үндэслэн түүнийг хүлсэн гэх уяагаар цагдаа нар яг хэлснээр
нь дахин хүлэх гэтэл уяа хүрээгүй гэдэг. Үүний дараа бугуйгаар нь бус эрхий
хүруугаар нь хүлсэн болж өөрчлөгдсөн. Тэгвэл Д.Булган хэрэг гарсны дараахан
дотны хүндээ \”Би нүдэн дээрээ нөхрөө
алуулчихлаа шүү дээ” хэмээн хэлсэн байдаг бөгөөд энэ ярианаас үзвэл аллагыг түүний нүдэн дээр хийсэн болж таарч байна. Тэгвэл энэ
хэргийг илрүүлж болох олон сэжүүрийн дотроос С.Зоригийг амь үрэгдсэний дараа
түүний хажууд байгаад, сүүлд нь байхгүй болсон их хэмжээний бэлэн мөнгөний
асуудал юм. Эхлээд 10 мянгатын дэвсгэртүүд байгаад сүүлдээ 5 мянгатын
дэвсгэртүүд болж эцэстээ мөнгө байгаагүй болж дууссан ч С.Зоригийн хажууд их
хэмжээний бэлэн мөнгө цустай хутгалдан, энд тэнд тарсан байсан нь үнэн юм. Яг
хэдий хэмжээний мөнгө байсан нь тодорхойгүй ч маш их мөнгө байсан бөгөөд ийм
хэмжээний мөнгө С.Зориг агсанд байгаагүй юм. Тэгээд ч чин шударга С.Зориг гуайд
ийм хэмжээний мөнгө байгаагүй, цалингаараа амьдарч, хэмнэхийг хичээдэг байсан
тухай түүний эхнэр Д.Булган томоос том ярилцлага өгсөн байдаг. Тэгвэл дээрх мөнгийг хэн авчирсан бэ. Мэдээж
алуурчид эсвэл тэдний захиалагч, захиалагчид. Үүнээс Ерөнхий сайдаар томилогдох нь нэгэнт
тодорхой болсон байсан С.Зориг гуайтай алуурчид юм уу тэдний захиалагч,
захиалагчид эхлээд тохиролцохыг хүсч их хэмжээний бэлэн мөнгө үзүүлсэн, тэгээд
аваагүй болохоор нь \”цааш нь харуулсан” гэх таамаг дэвшиж байгаа юм. Хэрвээ захиалагч,
захиалагчид нь ирж уулзсан бол аллага болох үед гараад явсан байх. Санд мэнд
ингэж гарахдаа ямар нэгэн зүйлээ мартаад гарсан ч байж болно. Юутай ч, хамтран
зүтгэгчиддээ одоо ч авлигад идэгддэж бусдын нөлөөнд автдаггүй, чин шударга хүн
байсан хэмээн яригддаг С.Зориг гуайд мөнгө тийм ч чухал биш байсан биз. Тэгэхээр
түүнтэй хэн тохиролцохыг хүсэв. Магадгүй тэр хүн тухайн үед Ерөнхий сайдад
нэрээ дэвшүүлж, Ц.Элбэгдоржийн халааг авахаар зүтгэж байсан хүмүүсийн нэг байж
болох юм. Юутай ч, С.Зоригийг хөнөөсөн хоёр алуурчинг
түүний гэрээс гараад шатаар санд мэнд уруудан гүйж
байхыг харсан хоёр залуугийн нэг тамлагдаж нас барах хүртлээ \”Энэ хэргийн бүх учрыг Д.Булган л мэднэ” хэмээсээр байсан бөгөөд \”Энэ бодлынхоо золиос болох шиг боллоо\” хэмээх тайлбарыг ар гэрийнхэн нь өгч байжээ. Хэрвээ энэ
үнэн бол 17 жил Монголын ард түмнийг хүлээлгэсэн улстөрийн аллагын захиалагч
тун удахгүй тодрох буй заа. Дашрад дурдахад,С.Зоригийг алагдах үед улстөрийн нөхцөл байдал тун эгзэгтэй байсныг батлах олон
мэдээллээс доорх нэгэн мэдээллийг хүргэе.

\”ХУРАЛДААГҮЙ УУЛЗАЛТЫН
ХУУДУУ” \”ТОЙМ” сэтгүүл

УИХ-ын гишүүн Э. Бат-
Үүлийг Засгийн газрын тэргүүнээр томилуулах саналыг Улсын их хуралд оруулах
боломжгүй гэсэн хариуг \”Ардчилсан холбоо” эвслийн удирдлагад ерөнхийлөгч
Багабанди 1998 оны 9-р сарын 30 нд илгээв. Энэ хариуг хүлээлгүйгээр эвслийн
удирдлага дараагийн нэр дэвшигчээр С. Зоригийг ярилцаж эхэлсэн гэлцдэг.

Шийдвэрийг хүлээсэн Дэд
бүтцийн сайдын үүрэг гүйцэтгэгч гадаад томилолтоо хүртэл хойшлуулсныг УИХ-ын
гишүүн Д. Энхбаатар нотолж, Ерөнхийлөгчийн тамгын газрын дарга С. Баяр баталсан
юм. С. Зориг өөрийгөө дэмжүүлэх талаар МҮАН дахь МҮДН-ын фракцынхантай
тохиролцсон байлаа. Бусад бүлгийнхэнтэй хараахан ярьж амжаагүй байхад нь буюу
10 дугаар сарын 2-нд МҮАН-ын Ерөнхий зөвлөлийн хурал хуралдах тов албан бусаар
тарсан байна. Албан ёсоор ч байж магад. Аль аль нь огтхон ч батлагдаагүй юм.
Харин 02-ны 17:50 цагт С. Баяртай утсаар ярихдаа тэр хурал хойшилсныг
дуулгажээ. 10 сарын 02 –ны өдөр бол баасан гариг байсан. Хурал хойшлогдсоноор
түүнд хагас бүтэнд сайнд бусад бүлгийнхэнтэй ярилцаж өөрийгөө лоббидох цаг
гарсан юм. Энэ хурлыг эрх мэдлийнхээ хүрээнд Ц. Элбэгдорж хойшлуулсан байж
таардаг. Яагаад гэвэл тэр дарга.

Даргын хувиар \”Ерөнхий
зөвлөлийн гишүүдээ нийслэлийн намын үүрүүдийнхээ дарга нартай уулзуулах
төлөвлөгөөтэй” байснаа тэр өөрөө ч хэлсэн байдаг. Гэхдээ энэ хурал Ерөнхий
сайдад нэр дэвшигчийг сонгох хурал биш байсан гэж тайлсан. Ерөнхий
зөвлөлийнхнөө Нийслэлийн үүрүүдийн дарга нартай уулзуулах төлөвлөө төдий
байгаагүй бүр хэрэгжсэн тухай тэр ярьсан. Өөрөөр хэлбэл хурал болсон. Гэхдээ Ц.
Элбэгдорж энэ хурлыг \”уулзалт” гэж томъёолсон. Харин уулзалттай давхцуулж
\”хурал” хийж болохгүй байсан гэх тайлбар хийсэн. Итгэл үнэмшил төрөхөөргүй энэ
тайлбар дараагийн таамгийг үүсгэсэн нь түүний Багабандитай хийсэн байж магадгүй
тохироо. Энэ бол зүгээр л хардлага шүү.

С.Зориг Ерөнхий сайд
болох нь Н. Багабандийн хувьд ч, Ц. Элбэгдоржийн хувьд ч ашигтай байгаагүй гэж
тухайн үед сэтгүүлчид таасан. Манлайлал тэргүүллийн хувьд намдаа ч, нийгэмд ч
С.Зориг Ерөнхий сайдын үүрэг гүйцэтгэгчээс хамаагүй урд байсан. Зарчимч шударга
улстөрчийн хувьд Н. Багабандийн болзлыг бас хүлээж аваагүй. \”Зориг Ерөнхий
сайдад нэр дэвшинэ гэдгийг мэдэж байсан хүмүүс байж болох л доо. Зориг үүнээс
болж алагдсан гэж байгаа бол тэднээс л асуух хэрэгтэй” гэсэн Элбэгээгийн хожмын
яриа нэр дэвшүүлэхээр бэлтгэж байсныг хангалттай нотолно. Харин”Зориг бол тийм
ч их нээлттэй хүн биш шүү дээ” гэсэн нь тэдний хооронд ойлголцол огт байгаагүйг
илэрхийлсэн юм.

2012.04.20–ны дугаар

 

Э.Төгс