Гуравдугаар сарын 29 буюу маргааш 16:00 цагт улс орон даяар гамшгаас хамгаалах сургалт зохион байгуулна. Монгол Улсад сүүлийн жилүүдэд гарч буй газар хөдлөлтийн тоо, давтамж 2-3 дахин ихэсчээ. Тухайлбал, 2017 оны байдлаар нийт 36000 гаруй газар хөдлөлтийн чичирхийлэл мэдрэгдсэн байна. Он гарснаас хойш хүнд мэдрэгдэхүйц хүчтэй газар хөдлөлт нийт 13 удаа болжээ. Ингээд Онцгой байдлын ерөнхий газрын дэд дарга, хурандаа Б.Ууганбаяраас маргааш болох гамшгаас хамгаалах сургалтын талаар ярилцлаа.
-Маргааш улс орон даяар гамшгаас хамгаалах сургалт зохион байгуулна. Энэхүү сургалтын талаар мэдээлэл өгөхгүй юу?
-Энэ жилийн сургуулилт өмнөх жилүүдээс онцлогтой зохион байгуулахаар төлөвлөж байна. Үүнд бид Улаанбаатар хотын хэмжээнд нийт 110 аюулгүйн цэг, талбайг төлөвлөгөөнд тусгаж тодорхойлсон. Энэ удаагийн сургуулилтаар тус талбай, цэгүүдэд очиж цугларна. Эмнэлэгт хэвтэн үйлчлүүлж буй хүнд өвчтэй, гэмтэж бэртсэн хүмүүсийн хувьд байгууллагын удирдлагууд тухайн хүмүүсийг хэрхэн хамруулж оролцуулах нь байгууллагын асуудал.
Энэ жилийн сургалтад Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй дотоодын болон гадаадын бүхий л байгууллага, төлөөлөгчийн газрыг хамруулах чиг гаргасан. Баянзүрх болон Налайх дүүргүүдийн зарим хороодод туршилтаар нүүлгэн шилжүүлэх сургалтыг зохион байгуулах гэж байна. Энэ жил цугларах төв, цэгүүдэд сургуулилт хийснээр ирэх жилүүдэд нүүлгэн шилжүүлэх цэгүүд рүү шилжүүлэх сургалтуудыг мөн зохион байгуулна. Бодит байдал дээр газар хөдлөлт, гамшиг тохиолдоход тодорхой арга тактикыг олон улсын хэмжээнд зааж өгсөн байдаг. Үүнийг ирээдүйд хэрэгжүүлж, суралцахын тулд сургалт зохион байгуулж байгаа юм.
Газар хөдлөлт гэдэг бол тоглоом биш
-Сүүлийн жилүүдэд газар хөдлөлтийн гамшгийн эсрэг сургалтыг явуулж байгаа. Иргэдийн хувьд хэр идэвхтэй оролцож байна вэ?
-Зарлан мэдээллийн дохиогоор ажиллуулах сургалтыг сүүлийн долоон жил хийж байгаа. Анх хамрагдаж байсан хүний тоог өнгөрсөн жилүүдтэй харьцуулахад маш их нэмэгдсэн. Өнгөрсөн жил Улаанбаатар хотын хэмжээнд 5-6 мянган хүн хамрагдсан. Гэхдээ сургуулилтад оролцож байгаа хүмүүс ажиглаад байхад хариуцлагатай, өөрийнхөө аюулгүй байдалд анхаарал тавьж, хийх гэж байгаа ажилд ач холбогдол өгч өөр ханддаг хүмүүс байна. Зарим ингэж байгаад дуусна даа гэж хандах хүмүүс ч байна. Жишээлбэл, цаас толгой дээр барьж оролцож байна. Бодит байдал дээр цаас хүний толгойг ямар нэгэн эрсдлээс хамгаалж чадахгүй. Ингэж хөнгөн байдлаар хандаж болохгүй гэдгийг хэлмээр байна. Газар хөдлөлт гэдэг бол тоглоом биш. Япон улсад ерөнхий боловсролын сургуулийн хүүхдүүдийн сандлынх нь ард зөөлөн парлон малгай байдаг. Хэрэв газар хөдлөлт боллоо гэхэд тэр малгайгаа углаад гардаг. Харин манайд тийм зүйл байхгүй учраас иргэдэд энэ сургуулилтад ач холбогдол өгч оролцох хэрэгтэй. Энэ сургуулилт зөвхөн нийслэлд зохион байгуулагдаг зүйл биш, бүх орон даяар зохион байгуулагддаг. Орон нутагт онцгой байдлын байгууллагынхан нутгийнхаа иргэдийг харьцангуй сайн хамруулдаг. Харин нийслэлийн хувьд хүндрэлтэй. Бид нарт зарлан мэдээлэх дуут дохионы 60 цамхаг байгаа. Эдгээр цамхгаар мэдээллээ түгээхээр зарим нь сонсохгүй байх асуудал гардаг.
-Яагаад?
-Өндөр барилга болон машин тэрэгний дуу чимээ ихтэй байдлаас болдог. Мөн хотын захад суурилагддаггүй. Иймээс нийслэлийн Засаг даргад санал хүргүүлсэн. Ахиад 40 цамхаг нэмчихвэл нийслэлийн бүх иргэдэд дуут дохио хүрэх боломж бүрдэх юм.
-Монгол улсын хэмжээнд зарлан мэдээлэх дуут дохионы цамхаг хэд байдаг вэ. Хангалттай хэмжээнд байгаа юу?
-Монгол Улсын хэмжээнд нийт 395 зарлан мэдээллийн сирени дохио байдаг. Улаанбаатар хотод 60 дуут дохиоллын цамхаг байна. Үүнээс 18 нь электрон юм.
-Энэ он гарснаас хойш хүнд мэдрэгдэхүйц хүчтэй газар хөдлөлт нийт 13 удаа болсон. Газар хөдлөлтийн давтамж ямар байна вэ?
-Газар хөдлөлтийн тохиолдлын судалгаагаар 50 жил, зуун жил, 500 жилийн давтамжтайгаар хүчтэй газар хөдлөлт болдог юм шиг байна лээ. Монгол оронд 1967 онд хүчтэй газар хөдлөлт болсон түүхэн баримт үлдсэн байдаг. Энэ байдлаас бодоод үзэхэд 50-60 жил хүчтэй давтамжид ойртож байгаа дохиог өгөөд байна гэсэн. Он гарсаар 13 удаа 2,5 магнитудын газар хөдлөлт болсон. Баруун талын өндөр уулархаг газар нутгуудаар хүчтэй чичирхийлэл мэдрэгдэж байгаа. Иймээс газар хөдлөлтийн аюул ямар хүчтэй болох вэ гэдгийг мэргэжлийн байгууллагын судалгаагаар хэлээд байж болох юм шиг байна. Гэхдээ хэзээ болох вэ гэдгийг хэн ч таамаглаж мэдэхгүй байгаа.
Сүхбаатар аймгийн Түмэнцогт, Мөнххаан суманд гарсан түймрийг өчигдөр цурманд оруулж, бүрэн унтраахаар ажиллаж байна
-Дулааны улирал эхлэхээр галын түймэр ихээр гардаг. Одоогоор гал түймэр гарсан аймаг байгаа юу?
-Энэ хаврын байдал болон ус цаг уур шинжилгээний байгууллагаас гаргаж байгаа мэдээллээр олон жилийн дунджаас илүү хуурайшилттай байна. Ой хээрийн түймэр гарах эрсдэл өндөртэй байна гэсэн мэдээллийг гаргаж өгөөд байгаа. Ялангуяа өнгөрсөн өвөл зүүн зүгийн нутгаар хур тунадас болон цас бага орсон учраас түймэр гарах эрсдэл өндөр байна гэсэн мэдээллийг өгч байна. Энэ хүрээнд гал түймэртэй холбоотой урьдчилан сэргийлэх сэрэмжлүүлгийг өгч байгаа. Гэвч сэрэмжлүүлэг хүргэж байгаа хэдий ч иргэдийн оролцоо дутагдалтай байна. Энэ оны нэгдүгээр улирлын байдлаар Архангай, Дорнод, Сүхбаатар, Сэлэнгэ, Ховд аймгийн 9 суманд 9 удаагийн ой хээрийн түймэр гарч урьдчилсан байдлаар 2210 га ой хээрийн бүс шатсан байна. Харин өнөөдрийн байдлаар Сүхбаатар аймгийн Түмэнцогт, Мөнххаан суманд гарсан түймрийг өчигдөр 22:50 цагт цурманд оруулж, бүрэн унтраахаар ажиллаж байна.
-Нийслэл хотын хувьд томоохон зах худалдааны төвүүдэд гал гарах тохиолдол цөөнгүй байдаг. Одоо үйл ажиллагаа явуулж байгаа томоохон худалдааны төвүүдийн галын аюулгүй байдал бүрэн хангагдсан байна уу. Танайхаас хяналт шалгалтыг явуулдаг уу?
-Энэ жилийн тухайд Монгол Улсын шадар сайдаар батлуулсан галын аюулгүй байдлын хяналт шалгалтыг зохион байгуулах нэгдсэн удирдамжаа гаргачихсан байгаа. Үүнийхээ дагуу томоохон худалдааны төв болон үзвэр үйлчилгээний газруудад галын аюулгүй байдлын хяналт шалгалтыг зохион байгуулж байна. Одоогоор шалгалтын ажиллагаа дуусаагүй байна. Галын аюулгүй байдлын тухайд стандарт номерын асуудал дээр хүндрэл бэрхшээл байгаа. Монгол улсад тохиолдож байгаа дийлэнх галын аюулын ихэнх хувийг ахуйн болон объектын гал түймэр эзэлдэг. Энэ нь цахилгааны хэрэгсэлдээ чанар муутай зүйл хэрэглэж байгаатай холбоотой байдаг. Тухайлбал, нэг залгуур дээр олон залгуурыг зэрэг залгадаг. Энэ нь ачааллаа даахгүйгээр барахгүй гал гарах эрсдлийг бий болгодог юм.
