АН “айдгаа авдартаа хийх” гэнэ

 

 

Сонгууль ойртож АН-ынхны дахин сонгогдох хүсэл доороос нь гижигдээд байж
суулгахгүй байна. Ингэж \”пижигнэх” зуур АН-ынхны рейтинг хөдөө орон нутагт муу,
хотод ялалт байгуулах боломжтой байгааг тогтоожээ. Тиймдээ хотоос сонгогдох
гишүүдийг тоог нэмэхээр улайрч эхлэв.

Энэ зуур АН-ынхны хотод ялалт байгуулах
боломжтой тооцоог тус намынхан ингэж дүгнэжээ. 2012 онд ялалт байгуулан гарч
ирсэн цагаас хойш захын цэцэрлэгийн багшийг хүртэл АН-ын гишүүд, дэмжигчдээр
сольж, төрийн албыг өөрсдийн хүмүүсээр дүүргэсэн тул хотод биднийг дэмжигчид
олон байна хэмээсэн аж. Мөн АН-ыг дэмжигч нэг төрийн албан хаагчийн ард түүний
гэр бүл дунджаар 5 хүн байгаа ба ажлаа авч үлдэхийн тулд тэд бүгд биднийг
дэмжинэ хэмээн урьдчилсан байдлаар тооцоолоод байгаа юм байна. Энэ сацуу нийслэлийн
халтиргаа гулгаатай газруудыг тогтоож мөсийг нь арилгаж, барих бариул суулгахын
оронд ийм газруудад хүн ажиллуулж халтирсан хүнийг түших, заавар зөвлөгөө өгөх
мэт ажил санаачилж дахин сонгогдохын төлөө бүхнийг сэдэж явна. Эдийн засгийн
хямралтай үед энэ мэт мөсийг нь арилгахаас илүү зардал гарган байж хэдэн зуугаас
хэдэн мянган ажлын байр бий болгож байгаа нь сонгууль угтсан ажил бөгөөд урин
дулаан цаг ирсэн ч дээрх хүмүүсийг сонгууль дуустал түр ажлын байраар хангасаар
байх гэнэ.

Тэгвэл хотод ялах боломжоо ингэж бүрдүүлж буй АН өмнө нь нийслэлд
олгогддог байсан 14 мандатыг 22 болгохоор хүч түрэмгийлж эхэлсэн юм. Түүнчлэн
нийслэлийн мандатын тоог нэмэгдүүлэх үүргийг Сонгуулийн ерөнхий хороонд өгч,
дээрээс нь шахаж байгаа юм байна. Сонгуулийн ерөнхий хороог сонгуульд ялалт
байгуулсан АН мэтийн намаас бус сөрөг хүчнээс сонгодог болохыг эртнээс ярьж
эхэлсэн нь ийм учиртай. Нөгөө талаас хөдөө орон нутгаас сонгогддог байсан 34
мандат нийслэлд хотод ирэх мандатын тоо ихсэхтэй холбогдуулан 26 болж буурах
бөгөөд ингэснээр алслагдсан, хилийн дагасан аймгуудад нэг мандат олгогдохоор
болж байна. Тухайлбал, Дорнод, Сүхбаатар, Хэнтий, Өмнөговь, Говь-Алтай, Увс,
Ховд, Баян-Өлгий, Завхан, Баянхонгор зэрэг аймаг УИХ-д нэг мандаттай болох
магадлалтай байна. Мэдээж хил дагасан аймгуудад нэг мандат олгогдоод эхэлбэл сонгууль
дөхөхөөр эдгээр аймгууд руу явж ажил уддаг байсан зүйл үгүй болно. АН аргагүй
дарга зан суужээ.

Нөгөө талаас АН нийт хүн амын 44 хувь нь Улаанбаатар хотод
суурьшдаг учир тойргоос сонгогддог 48 суудлын 44 хувь нь 22 суудлыг нийслэлд
олгох ёстой хэмээн зүтгэж, сонгуулийн
хуульд заасан сонгуулийн тойргийг нийслэл, аймаг, дүүрэн, сумын хүн амын тоог
харгалзан тогтоохоор заасан. Сонгуулийн эрх бүхий иргэн, үндэс угсаа, хэл,
арьсны өнгө, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан
тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол, боловсролоор ялгаварлагдахгүйгээр оролцох
эрхтэй гэсэн зүйл заалтаар шантаажлав. Ингэснээр хотоос УИХ-д сонгогдох боломжтой гишүүдийн тоо 50 болж хөдөө орон нутаг орхигдох юм. Харин МАН нийслэлийн мандатыг
нэмэгдүүлэх асуудалд АН-ыг шүүмжилж, \”АН Үндсэн хууль, Сонгууль хууль зөрчиж
байна. Үндсэн хууль болон Сонгуулийн
хуульд сонгуулийн тойрог, мандатын тоог тогтоохдоо хүн амын тоо, нутаг дэвсгэр,
засаг захиргааны нэгжийг харгалзаж үзнэ” гэж заасан байдаг АН зөвхөн хүн амын
тоо харж Үндсэн хууль болно Сонгуулийн хууль зөрчиж байгааг дурдав.

Мөн Монгол
Улс 1.5 сая хавтгай дөрвөлжин км нутаг дэвсгэртэй. Улаанбаатар хот 4.7 мянган
кв.км нутаг дэвсгэртэй. Монгол Улсын нийт нутаг дэвсгэрийн 0.3 хувь нь
Улаанбаатар хотод, 99.7 хувь нь хөдөө орон нутагт ногддог. Гэтэл нийт нутаг
дэвсгэрийн 0.3 хувьд нь 22 мандат, 99.7 хувьд 26 мандат ногдохоор болж байгаа
нь үнэхээр шударга бус хуваарилалт хэмээв”.

Хэрвээ АН-ын хүч түрэмгийллээр
нийслэл хот олон мандат авбал Улаанбаатар хотод хэт төвлөрөл бий болж, хэдэн
жилийн дараа хот улс бий болох аюултай. Ганцхан дээрх асуудлаас үүдэж хоёр том
аюул нүүрлэх юм.

Нэгдүгээрт, хөдөө орон нутаг эзгүйрч, улсын тусгаар
тогтнол, бүрэн эрхт байдал, үндэсний аюулгүй байдалд аюулын харанга дэлдэнэ.

Хоёрдугаарт, Улаанбаатар хотод аль хэдийнэ гамшгийн хэмжээнд хүрээд буй агаар,
ус, хөрс зэрэг орчны бохирдол тартагтаа тулж, төр засгаас үеийн үед төвлөрлийг
сааруулах, өргөн уудам нутаг дэвсгэр дээрээ жигд тархаж амьдрах, хил хязгаараа
манах, алслагдсан бүс нутгаа дэмжиж ирсэн бодлого алдагдана. Хүн амын нягтралыг
дагаад утаа, замын түгжрэл, гэмт хэрэг, сургууль цэцэрлэгийн хүрэлцээгүй байдал
зэрэг тулгамдсан олон асуудал бий болж байгаа.

Энэ бэрхшээлүүд Улаанбаатарт
дээд цэгтээ хүрнэ. Сонгуулийн тойрог, мандатыг өөрчилсний улмаас нийслэл хотод
хүн амын хэт төвлөрөл бий болж, бараа бүтээгдэхүүний үнэ нэмэгдэнэ. Эрүүл мэнд,
боловсролын үйлчилгээний ачаалал ихэсч, гэмт хэрэг өсөх зэрэг олон сөрөг үр
дагавар бий болно гэдгийг МАН-ынхан онцлоод аймаг, орон нутгийн ард иргэдийг УИХ-д
төлөөлөх боломж багасна, энэ аймгуудад хөрөнгө оруулалт хийх, хөгжих боломж
бололцоо улам хумигдах юм. АН-ын ахин сонгогдохын тулд Үндсэн хууль зөрчиж,
улсынхаа эрх ашгийг хойш тавьж буй аймшигт энэ үйлдэл нь зөвхөн сонгуульд ялах боломжоо бүрдүүлж \”айдгаа
авдартаа хийх” гэснээс болж байна. АН олуулаа ялсан. Харамсалтай нь дэвшүүлсэн хоёр урианыхаа нэгийг нь биелүүлж, нөгөөг нь биелүүлж чадсангүй. \”Хүн шиг амьдарч, улс шиг хөгжиж\” чадаагүй ч \”Олуулаа хөгжилгүй, цөөхүүлээ хөлжиж\” чадсан байна.