НӨАТ буюу “ядуусаар томчуудыг тэтгэх”

НӨАТ-тай худалдан авалт хийдэг
болоод гурван сар болох нь. Яахав иргэд худалдан авалт бүрээсээ хоёр хувийг
буцаан авах боломжтой болсон нь энэ хуулийн давуу тал. Гэхдээ дор дор нь бус
харин жилийн эцэст нэг удаа л хоёр хувиа буцаан авна. Энэ өгүүлбэрийг уншихаар
их шунжирсан, явдал чирэгдэл ихтэй үйл ажиллагаа болох нь гэж төвөгшөөмөөр.

 

Тэгсэн хамгийн багадаа 1 сая
орчим төгрөгийн худалдан авалт хийсэн байя гэж бодвол жилийн эцэст ердөө л
20.000 төгрөг авах нь байна. Энэ мөнгөний төлөө хүмүүс явдал чирэгдэл бол
оочирлон зогсох болов уу, яах бол. Хүүхдийн мөнгө авах гэж ачаалал үүсгэдэг юм
чинь магадгүй л юм. Харин орон сууц, автомашин худалдан авсан тохиолдолд овоо
хэдэн төгрөг ирэх юм шиг байна. Үүнийг бол алдалгүй л авах хэрэгтэй. Тэгэхээр
ямар ч байсан хууль хэрэгжсэнээр төр бидэнд эргэж ямар нэгэн байдлаар, их бага
хэмжээгээр төлбөр төлөх нь ойлгомжтой болж байна.

Гэвч энд нэг \”онцгүй” асуудал
бий болоод байгаа. Тухайлбал, хууль хэрэгжиж эхэлснээс хойш бараа бүтээгдэхүүний
үнэ 10 хувиар өссөн. Ингэснээр иргэд өмнө нь НӨАТ-тай авдаг байсан бараа
бүтээгдэхүүнээ дахин 10 хувийн нэмэгдэлтэйгээр худалдан авдаг болсон гэж ойлгож
болох нь. Хэдийгээр хоёр хувийг нь буцаан олгож байгаа ч гэсэн иргэд хохирогч
болчихоод байгаа биз.

Харин томоохон аж ахуйн нэгжүүд
төрд 10 хувийн НӨАТ төлчихөөд харин иргэдэд бараа бүтээгдэхүүнээ 20 хувь нэмж
зараад л \”ашигтай ажиллаж” чадаж байна. Иргэдээс гадна захын гэр хорооллын
жижиг хүнсний дэлгүүрүүд энэ хуулийн хөлд үрэгдэж, зарим хаалгаа барьж эхэллээ.

НӨАТ-ын хуулийг хэрэгжүүлэхийн
тулд аж ахуйн нэгж бүр \”тусгай касстай байх” хэрэгтэй. Касс нийлүүлдэг нэг
компанийг төрийн бодлогоор дэмжчихэж байгаа юм даа. За энэ ч яахав. Хамгийн гол
нь талх, чихэр бүхий жижиглэнгийн бараа бүтээгдэхүүн зардаг сардаа сая ч
хүрэхгүй төгрөгийн орлоготой/ашигтай биш шүү/ ажилладаг дэлгүүрт энэ касс шиг
хэрэггүй зүйл алга.

Энэ касс нь заавал ч үгүй
интернетэд холбогдсон байх шаардлагатай гэж байгаа. Ингэж байж л мэдээ,
мэдээллээ татварын байгууллага руу цаг тухай бүрт явуулж байх ёстой аж. Гэтэл
гэр хорооллын зарим хэсэгт интернетийг ашиглах нь битгий хэл доголдолгүй тог
цахилгаантай үе ч ховор байдаг нь асуудалтай.

 

Ингээд цахилгааны хэлбэлзэлтэй
газар касс суурьлуулчихсан өнөөх нь гацаж, ээрээд л зарим тохиолдолд интернет
нь орж гараад л асуудал \”ундарч” өгнө дөө. Тэгээд дуусчихгүй. Кассаа линзингээр
авлаа гэж бодьё. Тэгвэл сар бүр түүнийгээ төлнө. Мөн дээр нь татварын
байгууллагатай нягт холбоотой байхын тулд гацчихааргүй интернет тавиулж,
түүнийхээ төлбөрийг ч сар бүр цаг тухай бүрт нь төлөх шаардлага тулгарна. Дээр
нь баримтны цаас гэгчийг мөн л мөнгөөр авч таараа. За ингээд хэдэн талх,
ширхэгийн тамхи зарахын төлөө түүнээсээ их зарлага гаргах нь тэр. Тиймээс л
жижиг дэлгүүрүүд хаалга барьж, хэнээс ч гуйхгүйгээр хоолоо зохицуулчихдаг
байсан иргэд ажилгүйчүүдийн эгнээ рүү шилжих юм байна.

 

Ийм л хууль хэрэгжээд гурван
сар боллоо. Одоо аж ахуйн нэгжүүдийг \”Касс машинтай бол. Болохгүй гэвэл
торгоно, хаана, хязгаарлана” гээд дарамтлаад эхэлж. Харин цаана нь өөрсдийгөө дэлгүүрүүдэд 20
хувийн нэмэгдэлтэй бараа бүтээгдэхүүн шахагдсаар.

 

Шар хүү