![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2016-03/1456977710_gundalai1.jpg "\\"\\"")
\”Ард түмнээ хайрлая\” намын дарга Л.Гүндалайтай сүүлийн үед болсон үйл явдлуудын талаар болон улс төрийн үзэл баримтлалын талаар нь уулзаж ярилцлаа.
– Та яагаад Эрдэнэт хотыг сонгож нэр дэвшихээр болсон бэ?
Эрдэнэт хот хүн ам төвлөрсөн, иргэд сонгогчидтой уулзахад амар учраас сонгосон.
– Өнгөрсөн 4 жилийн хугацаанд юу хийж амжуулав?
Ерөнхийдөө сайхан, дураараа гадаад дотоодоор зугаалж, амарч, унтаж, дуртай юмаа хийж, тоглож өнгөрөөлөө. Спортоор хичээллэж байна. Жишээ нь, төмөр өргөж, усанд сэлж, морь, дугуй унаж, ууланд авирах гэх мэт өөрийгөө л сайхан амраалаа даа.
– Та ч үнэхээр сайхан амарчээ. Энэ жил таны бодлоор сонгогдох магадлал хэр өндөр байгаа бол?
Гайгүй биздээ. Би л хувьдаа сайн санаж яваа. Би энэ сонгуульд өрсөлдөж байгаа жинхэнэ утга нь хүмүүсийн төлөө юм. Яг өөрийнхөө төлөө гэвэл би энэ сонгуульд өрсөлдөхгүй ээ. Миний амьдралд дутагдаж, гачигдаж байгаа юм алга. Зовж байгаа ч юм алга. /мод тогшив/ Бурханы авралаар бүх зүйл сайхан байна. Гэхдээ орчин тойрноо харахад болохгүй байна. Ард иргэдээ харахад ядуурал, ажилгүйдэл дээрээс нь нийгэм эдийн засгийг удирдах гэж яаж доош нь хийж байгааг яаж засаглаж чадахгүй байгааг харахад дээгүүрээ луйвар, булхай, дээрэм хийж байгааг харахад бас арай ч дээ гэж бодож, эд нартай үзэлцмээр, тэмцмээр өрсөлдмөөр санагдаж байна. Эрх баригчид яагаад давраад байна гэхээр олигтой өрсөлдөгч байхгүй болохоор тэр. Өө манайх гарна, танайх гарна гээд ард түмэнд өөр сонголт байхгүй. Эд нар чинь өөрсдөө бүх зүйлийг хяналтандаа авчихаад байна. Хуулийн байгууллага хүртэл эд нарын дохио заавраар ажилладаг. Тэрэндээ эрдээд эд өнөөдрийг хүрсэн. Бүгд хуйвалдаад нэг баг болчихсон. Хэн хэндээ юм хэлж чаддаггүй. Эд нарын эсрэг олигтойхон ярьдаг, хэлдэг, тэмцдэг, тэд нарыг хянаж чаддаг хүн алга. Би тийм хүн нь байя гэж бодож байна. Тэр ч байтугай, эдийн засгийг өөрчилье гэж бодож энэ сонгуульд орж байгаа юм.
– Таны \”Монголоороо байгаасай” дуу гарсны дараа хүмүүс янз бүрээр хүлээж авсан. Мэдээж та нийгмийн хандлагыг мэдэж л байсан байх. Яагаад заавал энэ дууг сонгож дуулах болсон юм бэ?
Энэ дуу чинь их сайхан утга санаатай дуу. Үг нь бас зүгээр, утга нь бол үгнээсээ илүү. Монголд энэ дуу олны хүртээл болж гараагүй. Тэгэхээр бүх хүний мэддэггүй дууг гаргаж дуулах нь зөв ш дээ. Би зөндөө л мэддэг дуу дуулсан. Хүлээж аваагүй. Клипэн дээр нь би өөрийнхөө үзэл санаа, бодлыг шингээсэн. Тэр клип нь энэ дууны утга санааг бүр тод гаргаж ирж байгаа юм.
– Энэ дуутай холбоотойгоор та нэг уралдаан зарласан байсан. Энэ талаараа?
Би тийм тэмцээн зарлаагүй ээ.
– Шагналын сан нь их өндөр байсан ш дээ, тэгэхээр таны нэрээр хуурамч хаяг байгааг мэдэлгүй олон хүн итгээд бичлэгээ явуулж байгаа даа?
Миний нэр дээр дүүрэн тийм твиттэр, фэйс хаяг байгаа.
– Та \”Ард түмнээ хайрлая” намын дарга. Энэ жилийн сонгуульд та болон танай нам ямар зорилгыг дэвшүүлж ажиллахаар төлөвлөсөн бэ?
Энэ ардчиллын 26 жилийн түүхэнд бид хоёр том алдаа гаргасан. Нэгдүгээрт, бид капитализмыг шууд хуулбарлаж сохроор дуурайсан. Энэ маш буруу. Капитализм чинь баян нь ядуугаа дээрэлхдэг, том компаниуд нь дандаа бусдыгаа залгидаг, баян ядуугийн ялгаа зааг маш их болдог тийм нийгэм. Энийг чинь аль 150 жилийн өмнө Маркс, Энгельс гэдэг хоёр хүн учрыг нь олоод нээчихсэн. Ийм зүй тогтолцоотой гэдгийг нь харчихсан юм. Даанч энэ Марксын сургаалийг цаг нь болоогүй байхад буруу аргаар, буруу хүмүүс хэрэгжүүлэх гэж оролдоод нэр хүндийг нь унагачихсан юм. Би социализмыг заавал байх ёстой, илүү сайн гэж хэлж байгаа юм биш. Гэхдээ социализмыг капитализмаас ард түмэнд арай илүү дээр гэж үздэг юм. Тэр тусмаа Монгол шиг ийм ядуу буурай оронд өөрийн гэсэн онцлогтой зам зөв. Тэгэхээр галууг дуурайж хэрээ хөлөө хөлдөөнө гэдгийн адил пянг нь даахгүй юм болсон. Хоёрдугаарт, эрх баригчид хэзээ ч Монголын төлөө шударгаар ажиллаж байгаагүй юм. Нэг ёсондоо ард түмнээ, улс орноо боддоггүй. Тийм учраас би \”Ард түмнээ хайрлая” гэдэг нам байгуулсан. Ард иргэд, улс орноо бодъё гэсэндээ тэр. Энэ хоёр чинь нэг утгатай юм. Хэрвээ ард түмнээ хайрлавал анхнаасаа бүх юм зөв болно. Суурь нь зөв тавигдаж байна. Улс орон, ард түмнийхээ төлөө чин шударгаар ажиллая л гэсэн үг. Энэнийхээ төлөө ажиллах юм бол үр дүн нь ч сайн болно, улс орны хөгжил, ард түмний амьдрал ахуй ч сайн болно. Тиймээс би сонгуулийн өмнө 8А ярьсан. Үүнийгээ бид хэрэгжүүлж ажиллана. Мэдээж би олон А-г хийж чадна л даа. Гэхдээ зориуд наймыг авсан. Энэ 8А дотор л миний хийе гэсэн гол зүйлүүд нь багтсан юм шүү дээ.
– Таны Буянгийн Жаргалсайхантай \”Eagle” телевизийн нэвтрүүлэгт орох үеэрээ гаргасан зан олон нийтэд янз бүрийн сэтгэгдэл үлдээсэн. Түүнээс гадна зарим үед танаас янз бүрийн санаанд ормооргүй ааш аяг гардаг шүү дээ. Яагаад тэгдэг юм бэ?
Над руу зүгээр л гүтгэж дайрдаг. Би хичнээн ч зөв юм хэлсэн байсан над руу зориуд гүтгэж дайрдаг. Яагаад гэвэл, би тийм олон дайсантай хүн. Түүнээс гадна бас олон шүтэн бишрэгч, фэнүүдтэй хүн. Намайг олон фэнүүдтэй болохоор тэрэнд атаархсан хүмүүс их байдаг юм. Тэглээ гээд над руу дайрдаг. Хамаагүй ээ хамаагүй. Над руу дайрч, гүтгэж л байг. Энэ их дайралт гүтгэлэг чинь шударга бус юм. Тэр гүтгэлэгт нь баримттай, нотолгоотой юм байхгүй. Энэ болгоныг миний дэмжигчид, фэнүүд хардаг. Дээр нь нэмээд жирийн ард иргэд хардаг. Тэгээд жирийн ард иргэд юу гэж боддог гээч. Энэ муу Гүндалайг зүгээр байхад нь, нэг дуу дуулсных нь төлөө яасан их дайрч давшилдаг юм бэ гэдэг. Би дуу л дууллаа, клип хийлээ. Хүний мөнгөөр хийгээгүй, хүний хоолойгоор дуулаагүй. Ямар ч хууль дүрэм зөрчөөгүй. Тэгээд л над руу дайрсан. Эргээд түүнийг олон түмэн миний фэнүүд бол ойлгоно. Дараа нь жирийн ард иргэд үзээд миний фэн болдог байхгүй юу. Өө ямар муухай юм бэ, зүгээр байгаа хүн рүү ингэж дайрлаа гээд, тэгээд тэр хүмүүс чинь намайг хамгаалдаг, миний найзууд болдог байхгүй юу. Тийм учраас би хүмүүс шударга бусаар дайрах бүрт нь баярладаг юм. Сайн байна, ашгүй. Ингээд дайраад байгаасай, явж явж үнэн юм ялнаа. Тэрийг чинь хүмүүс харж байгаа. Энэ хүмүүс чинь тийм ч тэнэг бас биш. Тийм учраас би ийм зүйлийг тоодоггүй. Тэгэхээр яаж ч бодсон би юуг буруу хийчихсэн юм. Буянгийн Жаргалсайхантай би яг яасан юм. Тэнд ер нь юу болохоо байчихсан юм. Би хамраа ухаад нусаа идчихсэн юм уу, ард иргэд рүү хошногоо харуулсан юм уу. Би зүгээр л Жаргалсайхантай зэрэгцэж суучихаад бид хоёр ер нь ямархуу төрлийн зүс царайтай хүмүүс юм, тэрийгээ хүмүүст харуулчихъя л гэсэн. Яадаг юм. Би Монгол хүн. Царай зүсээ жишээд хүнтэй харьцуулаад харуулчихъя л гэсэн. Тэгж яагаад болдоггүй юм.
– Гэхдээ олон нийтийн сувгаар гарч байгаад тийм зүйл хийнэ гэдэг хүмүүст шинэ үзэгдэл байсан байх л даа. Нэвтрүүлгийн дараа таныг уучлалт гуйсан гэсэн мэдээлэл байсан?
Би гараад Жаргалсайханыг 5 минут хүлээсэн. Гарч ирэхгүй болохоор нь явсан ш дээ. Тэр чинь л Гүндалай чи гараад хүлээж бай гээд л байсан. Би хүлээсэн, өөрөө ирээгүй. Би тэгээд хаачих юм бэ. Би ямар хүн хүлээхийн тулд төрчихсөн биш, тэгээд л явсан.
– Ер нь та хоёрын харилцаа нэг л муу юм шиг ээ. Уг нь тэгж бие биеэ үзэхгүй байх шалтгаан байхгүй биз дээ?
Мэдэхгүй ээ, мэдэхгүй. Бид хоёр таардаггүй, угаасаа хоёр өөр төрлийн хүмүүс л дээ. Тэр эрлийз, би Монгол за юу.
– Та энэ 4 жилд Их хуралд суусангүй, ажиглагчийн үүргийг гүйцэтгэсэн. Энэ дөрвөн жилийн Их хурлыг харахад юу бодогдож байх юм?
Энэ амьдралаа, эдийн засгаа хар л даа. Зах зээл, нийгэм, утаа, ядуурал, доллараа хар л даа.
– Юу хийсэн нь тодорхой байна гэж үү?
Эх орны баялгийг л идэх гэж хоорондоо өрсөлдлөө. Гадна дотны нөхдүүдтэй хувааж авах гэж л хөөцөлдлөө ш дээ. Тэгээд эрх мэдлийн төлөө л зүтгэцгээлээ. Өөр үр дүн эд нарт байхгүй. Энэ улс, ард түмнийг өрөвдмөөр болгож байна.
– Та твиттэртээ \”Залуусаа Ганбаатардаж болохгүй шүү” гэсэн байсан. Та тэр хүнд дургүй юм уу, эсвэл тэр муу муухайг нь мэддэг юм уу?
Би Ганбаатар гэдэг хүнийг танихгүй. Тэр хүн миний найз биш, бас дайсан ч биш. Хамгийн гол нь энэ хүн ард олон, бүх хүнийг хуураад л яваад байгаа байхгүй юу. Залилаад л, мэхлээд л, худал хэлээд л. Би ийм юманд нь дургүй. Түүнээс биш энэ хүн жирийн нэгэн иргэн байгаад худлаа ярина уу, хэнд ч хамаагүй ш дээ. Асуудал байхгүй. Тэр Ганбаатар Англид жорлон цэвэрлэж явсан юм гэнэ лээ, энэ тэр нь ерөөсөө хамаагүй. Хүн нэг удаа жижигхэн худлаа ярьж, андуурсан байж болно. Бүх юм нь худлаа байж болохгүй ш дээ. Хөөрхий тэгээд, Монголын ард түмэн юмыг салгаж ойлгож чадахгүй өрөвдмөөр болж дээ. Тийм болохоор би энэ ард түмнийг хуураад байгаа хүмүүстэй тэмцэнэ ээ. Цаг нь болохоор өөр хүмүүсийг ч хэлнэ. Одоо арай болоогүй, жаахан хүлээх хэрэгтэй.
– Хүмүүс таныг янз бүрээр хэлж, ярьж, бичдэг. Үүнийг та нэг их тоохгүй байх шиг харагддаг. Яагаад?
Өө над руу энэ интернэтээр янз бүрийн сэтгэгдэл бичээд дайраад ороод ирдэг л юм. Би нэгийг нь ч устгадаггүй. Харин ч тэр бичсэн зүйл дээр нь лайк дарна, шэйрлэнэ.
– Тэгээд таны энэ тоомжиргүй байдлаас үүдээд улс төр зүгээр л Гүндалайгийн хобби юм уу, эсвэл чөлөөт цагаа өнгөрүүлдэг газар, кайф авдаг зүйл нь юм уу гэцгээдэг?
Би Германд сурч амьдарсан. Тэгээд нэг л зүйлийг хэлье. Германд \”Viel Ehre, Viel Feinde” гэдэг үг байдаг. Хүмүүс чамайг хэр их шүтнэ, төдий чинээ дайсантай байна гэдэг. Би өнөөдөр С.Ганбаатарын тухай бичсэн. Хүмүүс над руу зөндөө л дайрсан байна лээ. Л.Гүндалай өөрөө сурсан юм уу, яасан юм гэх зэрэг. Бүгдийг нь шалгаад үзээрэй. Би онц дипломтой төгссөн. Надад нууж хаах, айх юм байхгүй. Хэн ч намайг захирдаггүй. Надад дарга байхгүй. Хэнээс ч юу ч гуйхгүй. Би бол жинхэнэ омог бардам Монгол эр хүн. Нэг албан тушаал ч гуйхгүй, гуйдаг ч үгүй. Хүнд зулгуйдаж, долигонодоггүй. Тийм зүйл мэдэхгүй. Би энэ амьдралаа тэмцэж байж өөрөө босгосон. Гэхдээ би тийм баян хүн биш л дээ. Бас шуналтай ч биш. Шуналтай биш учраас л хэн нэгний халаасанд ордоггүй юм. Энэ хүмүүс чинь шуналаасаа болоод олон сая доллартай хүний халаас руу гүйгээд орчихдог байхгүй юу. Надад тэр олон сая доллар нь хэрэггүй. Одоо миний амьдрал, энэ бизнес надад хангалттай.
– Та ямар бизнес эрхэлдэг вэ?
Би ямар ч бизнес эрхэлдэггүй, харин цагийн сайханд авчихсан миний хоёр, гурван компани байна. Хэдэн сайхан үл хөдлөх хөрөнгөө түрээслээд л амьдардаг. Тэгээд л болоо. Энэ хямрал энэ тэр ямар ч хамаа байхгүй.
– Та анх бие дааж нэр дэвшсэн. Дараа нь Ардчилсан намд орсон. Тэгээд намаасаа гарсан. Одоо өөр нам байгуулчихаад явж байна. Хүүхдийн 10000 төгрөгийг таныг санаачилсан гэдэг юм билээ. Гэхдээ одоо бол Арчилсан намын санаачилсан зүйл?
Тийм ш дээ. Би энэ хүүхдийн мөнгөний чинь \”эцэг” нь байхгүй юу. Гэхдээ хөөрхийдөө эд нар одоо энэ мөнгөө нэммээр юм. Зөв юм чинь тэгээд зөв л явдаг байхгүй юу. Хүүхдийн мөнгө бол Монголын ард түмэнд амин тариа л болж байгаа ш дээ. Энэ хүүхдийн мөнгөгүй бол олон гэр бүл, олон хүүхэд бараг өлсөөд үхчихсэн байгаа.
– Намаасаа гарах гол шалтгаан тэгээд юу байв?
Ардчилсан нам нэг л болохгүй л байгаа байхгүй юу. Би тэр болохгүйг нь мэдээд гарсан.
– Хэзээнээс тэр болохгүй байгааг нь мэдсэн юм бэ?
2005 оноос л жаахан ойлгосон. Энэ чинь бол том үйл явдал. Гэхдээ би энэ намаас их зүйл сурсан. Авах ч юм байна, хаях ч юм байна. Ер нь тэгээд юм хоёр талтай байдаг ш дээ.
– Таны бахархал юу вэ?
Би өөрөөрөө бахархаж амьдардаг.
– Яагаад та өөрөөрөө бахархдаг гэж?
Би өөрөө өөртөө итгэлтэй, сайхан амьдарч байна. Надад дутагдаж гачигдах юм алга. /мод тогшив/ Би амьдралын сайн сайхан бүгдийг үзлээ. Миний бүх зүйл болж байна. Үүнээс илүү яахав. Бас аав ээж, сайхан нутаг орон, үр хүүхэд, хань ижлээрээ бахархдаг. Би Монголын сайхан хүүхнийг аваад суучихсан. Гэр бүлдээ хайртай. Ер нь гэр бүлсэг хүн л дээ. Тэгээд би найранд гурван дуутай, наадамд гурван даваатай, нанчилдаанд гурван цохиотой л хүндээ. Тэгээд л ойлгочих.
– Та ямар шашин шүтдэг вэ?
За би ч Буддын шашин л шүтдэг юм шиг байгаа юм. Дээрээс нь бөөгийн талын юмыг ч шүтнэ. Би Дүлзэн гавж гэж 1932 онд хэлмэгдсэн хүний найм дахь ач хүү юм. Миний өвөг дээдэс дандаа л гавж, зайран хүмүүс байсан. Эцгийн талын бүх л ах дүү нар гэсэн үг л дээ. Манай өвөө бас гавж хүн. Тиймээс бөө, буддын шашин хоёроо хослуулсан л хүн дээ. Гэхдээ ламаас амьдралынхаа замыг асуугаад аль эсвэл гүрэм ном хийлгээд байдаггүй. Тийм мухар сүсэгт дургүй.
– Сүүлийн үед ном уншив уу, ямар төрлийн ном уншдаг вэ?
За Dag Detter, Stefan Forster нарын \”The public wealth of nations” буюу \”нийтийн баялгийг яаж ашиглах вэ” гэсэн ном өнгөрсөн оны зургаан сард шинээр гарсан. Тэрийг уншиж байна.
– Монголчуудын төрд итгэх итгэл алга болжээ. Ямар сайндаа эд нар л биш бол өөр хэн ч яахав гэсэн хандлага их байна. Та үүнийг юутай холбоотой гэж үзэж байна?
Ард түмэн энэ 26 жил үнэхээр зовсон нь л харагдаж байгаа юм. Эд нарын эсрэг олигтой үзчих аавын хүү, ээжийн охин алга. Уг нь одоо хэн биш ээ, тэр гэх ёстой байхгүй юу. Хэн ч хамаагүй гэж болохгүй ш дээ. Тэгж байтал хэзээ нэгэн цагт нөгөө Чингис хаан нь гарч ирэх байлгүй.
– Та өөрөө Чингис хааны тухай юу гэж боддог вэ. Манай үндэстний ганц бахархал шүү дээ?
Чингис хаан бол үнэхээр юм хийж чадсан хүн. Тархай бутархай аймгуудыг нэгтгээд том улс байгуулж чадсаан чадсан. Гэхдээ тэр дандаа давшиж яваагүй. Ядарч зүдэрч явсан, бас урваж шарваж явсан зүйл байгаа л байх. Тэгж байж л тэр хүн гарсан. Харин гайхамшигтай улс төрч байсан байх. Би тэгж л боддог.
– Сүүлийн асуулт. Энэ жил хамт нэр дэвших хүмүүс чинь эхнээсээ тодроод хүмүүсийг гайхшруулж байна л даа. Та зах зухаас нь сонссон л байх. Тэр хүмүүст хандаж юу гэж хэлмээр байна?
Ямар ч нөхцөлд улс төрийн нам байх ёстой юм шүү. Улс орныг хөгжүүлэх хувь заяа гэнэ үү, эрх мэдэл гэнэ үү тэр зүйл бол ганцхан улс төрийн намд л олддог юм. Онол нь ч, амьдрал дээр ч тийм юм. Бие дааж улс орныг хөгжүүлсэн, бие даагчид улс орныг хөгжүүлсэн тийм түүх байдаггүй юм. Үнэхээр улс орныхоо төлөө гэсэн сэтгэл байвал аль нэг намд л орж нэр дэвших ёстой. Би бие даагаад улс орноо хөгжүүлнэ гэж тэрэн шиг худал зүйл байхгүй. Тийм учраас тэр дуртай хүмүүс улс төрийг сайн мэдэхгүй байна. Улс орныг хөгжүүлэхэд муу ч сайн ч нам байдаг юм. Тиймээс би тэр бие даагч нарыг аль нэг намд ороорой гэж хэлье. Харин \”би аль нэг намд орохгүй, бие дааж улс орныг хөгжүүлнэ” гэвэл битгий үлгэр яриад байгаарай гээд хэлчихье.
Б.Энх-Уянга
www.breakingnews.mn
