Х.Дармен: Их Алтайг тойрсон аялал жуулчлалыг хөгжүүлж чадвал манай аймаг хөгжлийн гарцаа олно

$\"\"$

Баян-Өлгий аймгийн Засаг дарга Х.Дарментай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-Сайн байна уу та. Баян-Өлгий аймагт хаваржилт ямар байна вэ?

-Баян-Өлгий аймагт сайхан хавар болж байна. Хатуухан өвөл болж зарим сумдын малчдад хүндрэл учирч, мал хорогдсон хэдий ч сар шинээс хойш хаврын урь орж бороо, цастай газар эхэд чийг өгсөн сайхан хавартай золгож байна. Мал ид төллөж байна. Баян-Өлгий аймгийн хэмжээнд мал төллөг 92 хувьтай байгаа. Мал төллөхтэй зэрэгцээд газар тариалалтын ажил эхлэх гээд тариаланчид маань бэлтгэл ажлаа хийж байна. Өөрөөр хэлбэл тариаланчид тариалах ногооныхоо үр, газрын хөрсөө бэлтгэх ажилд орлоо. Урин дулаан болж бүтээн байгуулалтын ажил ч тодорхой хэмжээгээр эхэллээ. Аймгуудыг хар замаар холбох ажлын хүрээнд босоо тэнхлэгийн 187,9 километр хар зам тавих ажил Ховд аймагт өнөөдөр нээлтээ хийж байна. Замын бүтээн байгуулалт хийхээр шалгарсан компаниуд газар шорооныхоо бэлтгэл ажилд орж бэлтгэл ажлаа бүрэн хангаж эхэллээ.

-Босоо тэнхлэгийн замын бүтээн байгуулалт өнгөрсөн жил хийгдэхээр ярьж байсан даа?

– Тиймээ. Шинэчилсэн Засгийн газрын бодлогын хүрээнд 2015 оноос 2016 он хүртэл баруун аймгуудыг Улаанбаатар хоттой холбох хатуу хучилттай замын ажил хийгдэх байсан ч эдийн засгийн хямралаас үүдэн төсөв мөнгө шийдвэрлэгдэхгүй байсаар хугацаа алдсан юм бий.

-Өнгөрсөн хугацаанд танай аймагт ямар ямар бүтээн байгуулалт өрнөв?

– Улсын төсвийн хөрөнгө оруулалт, орон нутаг хөгжүүлэх сан, гадаадын хүмүүнлэгийн байгууллагууд дэлхийн зөн олон улсын байгууллагаас өнгөрсөн гурван жилд нийт 140 тэрбум төгрөгийн бүтээн байгуулалт хийгдсэн байна. Ийм хэмжээний санхүүжилтээр мэдээж олон арван бүтээн байгуулалт хийсэн байгааг манай иргэд мэдэж байгаа. Тухайлбал, аймгийнхаа төв талбайг орчин үеийн шийдэлтэй болгож шинэчиллээ. Мөн гудамж төслийн хүрээнд гэрэлтүүлэг, камержуулалтын ажил хийгдсэн. Үүний үр дүнд гэмт хэрэг аймгийн хэмжээнд он дараалан буурсан үзүүлэлттэй байна. Мөн манай аймгийн хэмжээнд эдийн засгийн өсөлт 1,5 хувиар нэмэгдсэн сайн мэдээ байна. Түүнчлэн орон нутаг хөгжүүлэх сан, улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар хийгдэх Сагсай сумын 100 хүүхдийн дотуур байр, Алтай сумын 100 хүүхдийн дотуур байрны барих бүтээн байгуулалтын ажил хийгдэхээр газар шорооныхоо ажилд орчихоод байна. Энэ жилдээ багтаан барихаар төлөвлөсөн байгаа. Мөн Ногоон-Нуур сум, Дэлүүн суманд баригдах 150 хүүхдийн дотуур байрууд баригдах ажил тендер шалгаруулах шатандаа явж байна. Ер нь манай орон нутгийн сангаас хийгдэх ажлуудын төлөвлөгөө гарч тендер нь зарлах шатандаа явж байна.

-Байгаль орчны салбарт хийгдсэн ажил бий юу?

-Аймгийн төвийн дөрвөн зүгт 60000-аад мод тарьж, зүлэгжүүлэж, ногоон байгууламж болгох ажлыг хийсэн. Өөрөөр хэлбэл Өлгий сумын нийт 35 га газар, талбайг ногоон байгууламж болгон моджуулсан байгаа. Аймгийн төв өнгө зүс нэмээд сайхан байна.

–Эрүүл мэндийн яам одоогоор сайдгүй байгаа. Уг асуудлаас үүдэлтэй эрүүл мэндийн салбарт хүндрэл бэрхшээлүүд тулгарч байна. Энэ хугацаанд танай аймгийн эрүүл мэндийн салбар хэрхэн ажиллаж байна вэ?

-Баян-Өлгий аймгийн хэмжээнд өрхийн эмнэлгүүдийнхээ ажиллах орчин нөхцлийг сайжруулсан. Өөрөөр хэлбэл сүүлийн үеийн стандартад нийцүүлэн шаардлага хангахуйц тоног төхөөрөмжөөр хангаж энмнэлгийн орчин нөхцлийг нь сайжруулсан. Ингэснээр ажиллах хүчний ая тухтай, аюулгүй байдлыг хангаж өгөхийн зэрэгцээ эмнэлэгт хандсан иргэдэд хурдан шуурхай чанартай үйлчлэх боломж бүрдсэн гэж хэлж болно. Тухайлбал, бөөрний эмчилгээ оношилгооны аппаратыг н.Бакей гишүүн авч өгсөнд гүнээ талархаж буйгаа энэ дашрамд илэрхийлмээр байна. Учир нь Баян-Өлгийгөөс Ховдын төв рүү эсвэл Улаанбаатар хот руу эмчилгээ, оношилгоо хийлгэхээр зорьдог байсан бол одоо аймгийнхаа төвийн эмнэлгээр үйлчлүүлэх бүрэн боломж бүрдсэнд манай ард иргэдэд явдал чирэгдэл учруулахгүй болсонд баяртай байна.

–Хот, хөдөөгүй орон сууцанд амьдрах иргэдийн сонирхол нэмэгдэж байна. Танай аймгийн хэмжээнд төрийн орон сууц хөтөлбөрийн хэрэгжилт ямар байна вэ?

-Засгийн газраас санаачилан гаргасан энэхүү хөтөлбөрийн хүрээнд манай аймаг хувийн хэвшлийнхэнтэй хамтраад 450 айлын орон сууцыг ашиглалтанд орууллаа. Ерөнхий төлөвлөгөөгөө шинэчлээд түүнийхээ хүрээнд 940 айлын орон сууцны газар талбайг бэлдээд инженерийн шугам сүлжээг татах гээд бүх зураг төслийг хийлгээд бэлэн болгосон. Төлөвлөгөө ёсоор 2015 онд хийгдэх байсан ч мөн эдийн засгийн хүндрэл бидний энэхүү бүтээн байгуулалтын ажилд багагүй саад учруулж хугацааны хувьд хойш татагдсан. ТОСК-оос хамаарсан байрны асуудал ийнхүү хойш татагдсан хэдий ч хувийн хэвшлийнхэнд бид газар олголтыг нь шийдвэрлэн өгч хариуд нь ипотекийн зээлд нийт 308 айлыг 8 хувийн зээлд хамруулсан. Эдгээр айлууд 5 хувьд шилжүүлэхээр бол автоматаар шилжих бүрэн боломжтой юм.

-Эдийн засгийн хүндрэлийн тухай та их ярьж байна. Ер нь танай аймагт эдийн засгийн хямрал хэр нөлөөлж байна. Иргэдийн амьдрал хэр байна вэ?

-Эдийн засгийн хямрал хаа сайгүй л тодорхой хэмжээнд нөлөөлж байна. Ялангуяа хөдөөний малчдын хувьд түүхий эдийн үнэ буурсан нь хямралд оруулсан гэж хэлж болно. Гэхдээ эдийн засгийн хямралтай зэрэгцээд Засгийн газраас авч хэрэгжүүлж байгаа арга хэрэгсэл ч бас бий гэдгийг хэлэх хэрэгтэй. Жишээ нь манайхан ОХУ-руу визгүй гардаг болсон. Худалдаа, наймаачид чөлөөтэй зорчдог болсон. Энэ нь хил залгаа манай аймгийн ард иргэдийн хувьд том боломж. Визгүй болчихсон чинь хил гарч наймаа хийх хүн олширсон. Бараа таваарын нийлүүлэлт ихсэхийн хирээр үнэ буурч ард түмэнд эдийн засгийн хувьд хэмнэлт бий болж байгаа.

Мөн Улсын хэмжээнд шатахууны үнэ бууруулж тэгштгэсэн явдал баруун бүс хязгаар нутгийн бидэнд маш их хувь нэмэр болж байна. Манай аймагт 200-400 төгрөгөөр шатахууны үнэ буурсан шүү дээ. Энэ нь эргээд ард иргэдийн амьдралд багагүй хувь нэмэр оруулж байгаа. Мөн малчдын зээлийн хүүг бууруулж 10 хувь болгосон явдалд. Засгийн газраас гаргаж буй эдгээр тогтоолууд ард иргэдийн амьдралд маш үр өгөөжөө өгч байгааг малчдынхаа өмнөөс хэлэхэд таатай байна. Энэ мэт үр өгөөжтэй цаг үеэ олсон шийдвэрүүд гаргаж буйд манай аймгийн ард иргэд талархаж байна.

–Танай аймгийн иргэдийн амьжиргааны гол эх үүсвэр нь юу байна вэ. Аймгийн хэмжээнд тулгамдаж байгаа асуудал юу байна?

-Манай аймгийн хэмжээнд хамгийн түрүүнд тулгамдаж байгаа асуудал бол ажилгүйдэл. 95 мянган 340 хүн амтай сүүлийн жилүүдэд хүн амын өсөлт улам өсөх болсон. Шилжилт хөдөлгөөн ч багассан. Улсын дунджаас хүн амын өсөлтөөрөө дээгүүр тооцогдож байна. Мөн малын тоо толгой ч жил ирэх тусам өсөж байгаа. Аймаг байгуулагдсанаас хойш 75 жилийн хугацаанд анх удаа 2 сая 100 мянган мал тоолуулсан байдаг. Энэ бол малчин ардын маань хүч нөр их хөдөлмөр юм гэж үзэж байна. Бидний зүгээс он дараалан ажилгүйдэл гэх энэхүү тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэхээр хэд хэдэн ажил зохион байгуулж ирсэн. Тэглээ гээд санасан хэмжээндээ хүрч ажиллаж чадахгүй байна. Тиймээс цаашид ажлын байр бий болгох ажилгүйдлийг бууруулах тал дээр арга хэмжээ авч ажиллах хэрэгтэй байна. Тухайлбал уул уурхайн салбарыг хөгжүүлэх, жижиг дунд үйлдвэрлэлийг дэмжиж цаашид үр өгөөжтэй байлгах зэрэгт анхаарч ажиллах нь болж байна.

– Аймгийнхаа цаашдын хөгжлийн гарц боломжийг юу гэж харж байна вэ?

– Аймгийнхаа газар нутгийн байршлыг ашиглан хөгжүүлэх боломж бидэнд байна. Аялал жуулчлалыг хөгжүүлж болно. Мөн ОХУ-тай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэн тэлэх боломж бидэнд байна. ОХУ-ын дэд бүтцийг хөгжүүлэх, дээр дурьдсан босоо, хэвтээ тэнхлэгийн зам тавих ажлыг ярьж болно. Оросын талын Ташаантын боомтыг хөгжүүлэн хоёр урсгалтай болгох ажил хийгдэх хэрэгтэй байна. Визгүй болсоноор манайхаас худалдаа наймаа хийх хоёр орны хооронд зорчих зорчигчид улам өсөж байна. Түүнээс илүү зорчигч зорчиулах тал дээр бид байгаа нөхцөл боломжоо ашиглан ажиллах хэрэгтэй байна. Цагааннуурын чөлөөт бүсийг хөгжүүлэх хэрэгтэй байна. Баян-Өлгий аймгийнхаа Улаан уулын боомт зуны дөрвөн сар ажиллаж байгаа. Тиймээс энэ боомтыг олон улсынх болгон өргөжүүлэх зам мөрийг бид тавьж чадвал Их Алтайг тойрсон аялал жуулчлал хөгжиж, олон улсын зорчигчид зорчих боломжтой гэж харж байна. Энэ бүгдийг ашиглаж чадвал манай аймаг хөгжих гарцаа олсон гэсэн үг. Иргэдийн амьжиргааны түвшинг мал аж ахуй голлож байгаа. Мөн худалдаа наймаа эрхлэх хүмүүс олширч байна. Ажилгүйдлийг бууруулахын тулд бид цаашид үйлдвэржилтийг хөгжүүлэх тал дээр анхаарч ажиллах юм бол иргэдээ ажлын байраар хангах нөхцөл бүрдүүлж чадах юм.

-Ярилцсанд баярлалаа.

Х.Баяр-Угтах

Share Tweet