Ц.Наранцэцэг бид хоёрын өрсөлдөөн их эртний түүхтэй юм. Улаан шугам гэж татаагүй анхны жил УБДС-ийн монгол хэлний ангийн ганц хуваарь дээр 150 хүүхэд өрсөлдөж, тэр ганцыг нь шүүрчээд, би гэдэг хүн их маадгар сургуульдаа орсон доо. Харин Нараа гэж нөхөр Багшийн техникумаас дан онц сурсаар байж, бүр конкурс ч үгүй орж ирж намайг нэг давсан түүхтэй.
За тэгээд дээд сургуулийн оюутан болоод ганц ч сайн дүн авахгүй, дан онц сураад л явсан, хажууд бас нэг нөхөр давхар онц сураад, түвэгтэй юм аа. Тэр нь өнөө Нараа. За тэгээд шинэ үеийн залуу оюутан дан ганц сурлагаар хол явахгүй, урлаг спорт хослуулна гэж шийдээд сагс волейбол тоглосон юм. Гэтэл хажууд бас зэрэгцэж тоглоод л хожоод байлаа. АСТ тэмцээн гээд бүжиглэж, жүжиглэнэ, хажууд байтугай, урд гараад бүжээд жүжиглээд байна. Барын зулзагыг бага дээр нь дар гэж зүйр үгийн утгыг тэгэхэд анх удаа ойлгож билээ. Яаж ойлгосон гэхээр тэрхүү барын зулзага нь бол Нараа. Бага дээр нь гэдэг нь 3-р курст байхад нь “дарж” намар нь манай том төрлөө.
Жилийн чөлөө мөлөө аваад нусаа хацартаа наах юм байх гэсэн чинь ээжид Илдийг харуулчаад зэрэгцэж гүйсээр байгаад жилийн чөлөө ч авалгүй төгсчихлөө хөөе.
За тэгээд төгсөөд би сургуульдаа үлдлээ. Хамгийн гайгүй нь л үлддэг дээ гээд онгирч байтал нөгөө Нараа өөрөө хэдэн нөхдийн хамт Гүүр гэж сургууль үүсгэн байгуулаад, хичээл зааж эхэлдэг байгаа. Би зүгээр байж байсан сургуульд ажиллаж байдаг харин Нараа тэгтэл өөрөө сургууль шинээр үүсгэлцэж байдаг… би бас л дийлдлээ.
Нөгөө барын зулзага чинь яалаа… ахиад нэг хүү төрлөө. Тэр үед чинь гадаад дипломатын газар хичээл заана гэдэг нэр хүндтэй томдоо ордог ажил байлаа. Би Америкийн Энх тайвны корпуст багшлаад дээр нь гарчихлаа гэж бодсон чинь өнөө Нараа Элчин сайдын яаманд нь багш болчихдог юм даа. Үгүй нээрээ…
Индианагийн их сургуульд зочин судлаач гэж юм болоод Америкт ирлээ. Гэтэл намайг дагаж ирсэн өнөөх чинь шууд Төрийн Департаментын сургуульд уригдаад, багш болчихдог байна. Яах вэ энэ хүүхнийг. Толгой дээр гарах нь ээ? Гарах нь ээ ч гэж, гараад суучихсан л даа. Аа нээрээ арга байгаа -Барын зулзага, барын зулзага… Охин төрлөө.
Америкт нэг өөрийн гэсэн нэрээр үлдэх үйл ажиллагаа, овоохой босгож авна гэж санасаар 2007 онд нэг Монгол судлалын олон улсын хурал үндэслэж авсан юм. Өнөө өрсөлдөгч чинь тэгтэл яг тэр жил бүхэл бүтэн хэл соёлын зуслан босгоод авдаг юм даа. Гурван хүүхэд багаджээ дээ. Нөгөө үлгэрийг саналаа. Гурав хангалттай гээд далавчийг нь гаргаад өгсөн чинь хоёр хүүхдээ сугандаа, нэгийгээ салтаандаа хавчуулаад нисчихсэн дээ. Барын зулзага гэдэг аргаа ахиад хэрэглэхгүй бол нисэх нь ээ. Бага хүү төрлөө. Би ч одоо ч нэг гэрийн сайхан авгай, тогооны сайхан хүн болсон доо гэж бодож байв.
Тэгээд энэ жил Конгрессын Номын Санд ажилд ороод, одоо чамайг давахыг чинь харъя л даа гэж онгирч дуусаагүй байтал өнөөх чинь өнөө алдартай UPenn хэмээх Ivy League сургуулийн багшаар уригдаад Филадельф хот руу явж одов оо хөөрхий. Нөгөө бага дээр нь дарж авна гээд гаргаж авсан хэдэн барын зулзагаа одоо би өөрөө хараад үлдлээ л дээ. Тогооны хөө бил үү, хүн бил үү, тэр нь би болоод дууслаа.
Арай ч нэг хөлбөмбөг өшиглөөд гоол хийхгүй юм, бусдаар бол ямар ч амжилт гаргаад энэ хүүхний дороос гарахгүй нь ээ.
Юу буруу хийв гээд одоо бодоод суух нь ээ, хүүхдээ л цөөдүүлж. Барын зулзага ядаж тав зургаадаа зүгээр юм байна шүү.
Зураг дээр: Барын зулзагыг бага дээр нь дараад авлаа даа хэмээн эндүүрэн суугаа байдал. 1993 он.
М.Саруул-Эрдэнэ
