“Эрдэнэт” үйлдвэрийн хувьчлалд нэгдүгээр хүнээс гадна …

\”Эрдэнэт” үйлдвэрийн хувь заяа
хаашаа эргэв. Бүр цаашлаад Монголын хувь заяа хэрхэв. Хувьд шилжчихсэн гэж зарим нь тайлбарлаж байхад зарим нь төрийн
өмч хэвээр байгаа гэж учирлах юм. Яг үнэндээ энэ хэдэн хоногт юу болоод
өнгөрөв.

 

Ардчилсан нам ялалт байгуулна
гэдэгтээ дэндүү итгэж \”Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг хууль зөрчиж бусдад
худалдснаар уг асуудал эхэлсэн. Хууль зөрчсөн гэдэг нь Стратегийн чухал ач
холбогдолтой, Монгол Улсын төсвийн \”саалийн үнээ\” гэгдэх энэ үйлдвэрийг хувьчлах, хувь
эзэмшлийг нь бусдад худалдах асуудлыг Засгийн газрын түвшинд бус УИХ-аар
хэлэлцүүлэх ёстой. Гэвч Засгийн газар
нууцаар асуудлыг хэлэлцэж шийдвэрлэн, олон нийтийн анхаарал сонгуулийн сурталчилгаанд төвлөрөн сарних
үеэр бусдад худалдаж, алдаа гаргасан юм.

 

Үүнийг тухай үеийн сөрөг хүчин,
одоогийн эрх баригчил маш овжиноор ашиглаж нэр хүнд олоод зогсохгүй одоо ч
ашигласаар байгаа. Тухайлбал, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга Ж.Мөнхбат
\”Засгийн газрын нууц хуралдааны мэдээллийг олон нийтэд дэлгэнэ” гэж мэдээлсэн
билээ. Нэг талаас хууль бус зүйл байгаа бол олон нийтэд мэдээлэх нь зөв. Гэвч
хэн нэгнийг сүрдүүлж /одоо цагт шантаачлах гэж нэрлэдэг болсон/ дарамталж
байгаа мэтээр мэдээ, мэдээлэл хийгээд зогсох нь оновчгүй. Эсвэл цаана нь ямар
нэг тохироо хийгээд байхыг ч үгүйсгэх аргагүй.

\”Эрдэнэт” үйлдвэрийн асуудлаар
УИХ-ын сонгуульд оноо авсан МАН, орон нутагт ч бас ашиглаж оноо авахаар тэмүүлж
байна.

 

Гэвч \”Эрдэнэт” үйлдвэр хэн
нэгний оноо цуглуулдаг хэрэглүүр биш. Харин Монголын ард түмнийг олон жил
тэжээж, олон ч даргыг дэлхийн тэрбумтнуудын эгнээнд оруулсан ач тустай үйлдвэр.
Ер нь бол ард түмний өмч. Гэтэл хоёр нам сонгуулийн сиймхийгээр тоглоом тохуу
болгож байна. Ийм асуудлыг Монгол Улсын
Ерөнхийлөгч сонсоогүй мэдээгүй байна гэдэгт үнэмшихэд бэрх. Мөн ард түмний
өмчийг бусдад худалдаж байхад Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл чих нь дүлий, нүд
нь сохор явсан гэхээр итгэж өгөхгүй л байгаа юм. Ерөнхийлөгчийн хувьд \”Эрдэнэт”
үйлдвэрийн асуудал зүгээр л улс төр. Хэн нэгний нэр хүнд олж авах гэсэн
хэрэглүүр гээд тайлбарлачихсан.

Гэвч асуудал улс төржилтөөс
хальчихаад байгааг манай эрхэм Ерөнхийлөгч ойлгосонгүй. Эсвэл ойлгож байгаа ч
түүнийг өөрөөсөө холдуулахыг хүслээ. УИХ-ын дэд дарга Ц.Нямдоржийн тайлбарлаж
байгаагаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгч уг асуудалд холбоотой. Бүр зохион
байгуулагч нь нэгдүгээр хүн гэж онцолсон.

 

Орос, Монгол, Хятад гурван
улсын хэд хэдэн удаагийн уулзалтаар \”Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг худалдах
тухай асуудал яригдсныг бид хэзээ хойно Ц.Нямдоржийн амнаас л сонслоо шүү дээ.
Тэгвэл энэ уулзалтын гол хүн мэдээж Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж  байсан. Түүнийг
Узбекстаны нийслэл Ташкент хотод очих үеэр Худалдаа хөгжлийн банкны төлөөлөл ч
оччихсон явсан гэдгийг эх сурвалжууд мэдээлж байгаа юм. Тэгэхээр \”гурван талт
хэлэлцээр”-ээр яригдсан олон чухал асуудлуудын нэг нь яалт ч үгүй \”Эрдэнэт”
үйлдвэр байжээ гэж хардахаас аргагүй байдлыг бий болголоо.

 

Гэтэл Ерөнхийлөгч өөрийгөө уг
асуудалд огтхон ч хамааралгүй. \”Эрдэнэт” үйлдвэрээс нэг ч төгрөг сонирхоогүй
гээд тайлбарлаад байгаа. Энэ тайлбарыг хийх явцдаа \”Улс төрчийн мэдэгдэл сүржин
байх тусмаа худлаа байдаг” гэж мэдэгдсэн нь түүний өөрийнх тайлбаруудыг \”худал
юм байна” гэх ойлголтыг олон нийтэд өгсөн юм. Яаж ч харсан Ерөнхийлөгчид
мэдэгдэлгүйгээр \”Эрдэнэт” үйлдвэрийн асуудал яригдах ёсгүй. Ингэлээ гээд
Ц.Нямдоржийг дэмжиж байгаа юм биш. Ц.Нямдорж бол гарсан боломжийг ашиглаж нэр
төрөө өсгөж буй \”сэргэлэн” улс төрч. Түүнээс ард түмнийг бодсон, \”Эрдэнэт”
үйлдвэрийн хувь заяанд санаа зовсон \”үнэр ч байхгүй” гэсэн агуулгатай мэдэгдлийг Ерөнхийлөгч хийсэн.

 

\”Эрдэнэт” үйлдвэрийн 51 хувь
Монголын төрийн мэдэлд. Харин 49 хувьд ОХУ-д хамааралтай байлаа. Монгол Улс
бүрэн хяналтаа тогтоож чадахгүй байсан ч татвар, гэнэтийн ашиг гээд \”Эрдэнэт”
үйлдвэрээ \”саасаар” л байв. Одоо 51 хувь төрийн мэдэлдээ, харин 49 хувь Монгол
Улсын гэгдэх \”Худалдаа хөгжлийн банк”-ны мэдэлд очив. Шууд харахад \”Эрдэнэт”
үйлдвэр Монгол улсынх болчихсон мэт. Гэвч өгч буй ашиг, үр өгөөж нь гэнэт
буурчихлаа. Жилдээ улсын төсөвт 250 орчим тэрбум төгрөгийн татвар төлдөг Эрдэнэт үйлдвэр энэ жилийн 9 сарын байдлаар улсын төсөвт 50 орчим тэрбум төгрөг төлсөн байна. Энд л асуудлын гол зангилаа  оршиж байгаа.

Одоо Монгол Улс аль нэг улсаас хамааралгүйгээр \”Эрдэнэт” үйлдвэрээ
хүссэнээрээ \”сааж” болохоор. Гэтэл Оросын эзэмшилд байснаасаа хэцүүдсэн
шинжтэй. Энэ юу болоод байна вэ. Эдийн засагчид үүнийг \”хувьчлал” гэж
тайлбарлаад байгаа. Харин Монгол Улсын Ерөнхийлөгч ийм нэршил тохирохгүй гээд л
мэдэгдчихсэн. Гэвч түүний үг \”хүчтэй байх”-аа болиод удчихсан байна.

Одоо иргэд үнэнийг л хүсч
байна. Энэ үнэнг эрх баригчид буюу МАН л дэлгэх ёстой. Гэвч цааргалсаар,
паацганасаар. Шалтгаан нь энэ хувьчлалд тус намын лидерүүд оролцсонтой холбоотой. Нам
бүхлээрээ биш ч гэсэн намын нэр нөлөө бүхий хэд хэдэн хүн оролцсон гэдгийг эх
сурвалжууд мэдээллээд эхэлчихсэн.

 

Тодруулбал, Ерөнхиийлөгчтэй
нэгдэж, дараагийн Ерөнхийлөгчийн сонгуульд нэрээ сойж буй эрхэм болон түүний \”нөхдүүд”
Монголын саалийн үнээг хувьчилж, утсан хүүхэлдэйнүүдээ зольж эхллээ хэмээн
мэдэгдэж байгаа юм. Үнэн гэж хэлэхэд бэрх ч ийм гаргалгаа байхыг үгүйсгэхгүй. Цаг
хугацаа л үнэнийг гэрчилнэ. Харж л сууя. МАН-д ард түмэн ийм л асуудлыг
шударгаар шийдвэрлэх эрх өгсөн. Гэвч ярьсан шигээ ажиллаж чадахгүй бол өмнөх
Засгийн газраасаа ялгагдаад байх юм алга даа.

 

А.Аюуш

Үнпэстэн агентлаг