Н.Оюундарь: УИХ-ын эмэгтэй гишүүд онцгой анхаарал хандуулах ёстой

УИХ-ын гишүүн
Н.Оюундарьтай цаг үеийн асуудлаар ярилцлаа.

 -Сая таван настай охин хүчирхийлэлд өртсөн цочирдмоор хэрэг гарлаа. Гэр
бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл
батлагдсан. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх тухай хуульд орсон гол өөрчлөлтүүд
юу байна вэ?

 

-Хүүхэд бол бидний ирээдүй, гэгээлэг бүхнийг
илэрхийлдэг. Таван настай охиныг хүчиндсэн
хэрэг бол манай нийгмийг цочирдуулсан хэрэг бөгөөд хүн бүр энэ хэрэгт анхаарлаа
хандуулах ёстой. Таван настай охины амссан зовлонг 2016 онд 298 хүүхэд амссан
юм байна лээ. Цаана нь хүчиндүүлсэнээ, бэлгийн дарамтад ордогоо хэнд ч хэлээгүй
одоо хүртэл тас нууж байгаа хичнээн хүүхэд байгааг мэдэхгүй. Энэ нь хүүхдийг
өөрийгөө жигшиж, өөрөөсөө ичиж, ангийнхан, найз нөхөд, гэр бүлийнхнээсээ
тусгаарлагдаж, цаашлаад биеэ үнэлэгч болох замд нь оруулдаг гэж сэтгэл зүйчид
үздэг. Өнөөдөр манай нийгэм
ийм бохир болчихсон байгаад УИХ-д суугаа эмэгтэй гишүүд онцгой анхаарал
хандуулах ёстой. Бид анх удаа УИХ-д 13-уулаа сонгогдчихоод байж нийгэмд
хүүхдийн эрхийг илт зөрчиж, адгуус шиг авирласан явдал гарч байгаад харамсч,
дахин ийм хэрэг гаргахгүйн төлөө ясаа цайтал тэмцэх ёстой. Энэ тогтолцооны
гажигийг засах ёстой. Хүчиндүүлсэн гэсэн хүүхэд үзлэгт ороход 10 000 төгрөг
төлнө гэж байж болшгүй зүйл шүү дээ. Шүүх эмнэлгийн төлбөр
гэж 10 000 төгрөгийн хураамж авч байгаа нь хуулийг давж, журам гаргадаг буруу
жишгийн уршиг. Хүн хүчиндэх гэмт хэрэг бол эрүүгийн гэмт хэрэг, энэ нь өөрөө
эрүүгийн хуулиар шийдэгдэх асуудал шүү дээ.

-Монгол улс хүүхдийн эрхийг хамгаалах хэрхэн ажиллаж байна вэ?

-Монгол Улс Хүүхдийн
эрхийн тухай конвенцид 1990 онд нэгдэн орж Хүүхдийн эрхийн хороонд тухай бүр
илтгэлээ хүргүүлж ирсэн. Бид 2016 оноос хойш НҮБ-ын Хүний эрхийн зөвлөлийн
гишүүнээр сонгогдон ажиллаж байгаа улс байж дотооддоо үүсч байгаа хүүхдийн
эрхийн зөрчлийг яавч зүгээр өнгөрөөж болохгүй.  Манай улс Нэгдсэн
Үндэстний Байгууллага /НҮБ/-ын \”Хүүхдийн эрхийн тухай” конвенцийн хэрэгжилтийн
тухай 5 дугаар тайлан илтгэлээ Хүүхдийн эрхийн хорооны 75 дугаар чуулганд 2017
оны 5 дугаар сард хэлэлцүүлээд, сайшаасан дүгнэлт авч байсан. Саяхан 13-хан настай
охинд архи шахаад алчихсан хэрэг гарч, нийгмийг цочроосон. Хүүхэд насандаа
жаргаж, эцэг эхдээ эрхлэн жаргаж байх ёстой хүүхдүүдээс амь нас, аз жаргал,
өөртөө итгэх итгэлийг нь булаадаг яачихсан дотортой хүмүүс вэ. Охин үртэй хүн
бүр санаа тавьж, олныг хамарсан кампанит ажил зохион байгуулах цаг нь болжээ.
Эмэгтэй гишүүд нэгдэн, дорвитой алхам хиймээр байна. Зөвхөн эмэгтэйчүүд гэлтгүй
нийгмээрээ энэ асуудалд анхаарлаа хандуулмаар байгаа юм. Лантуун Дохио ТББ-ын
үүсгэн байгуулагч Ганхавхлан гэж залуу энэ асуудалд оройлон дуу хоолойгоо
гаргаж байгаа нь бусад эрчүүдэд ч үлгэр жишээ болоосой гэж хүсч байна.

-Уг нь охид, хүүхдийн эрх нь зөрчигдөж байгаа уг асуудлыг Гэр бүлийн хүчирхийллийн тухай хуулиар зохицуулдаг болоод байгаа. Гэтэл энэ хуулиар гэмт хэрэгтэнг шийтгэхэд хангалтгүй байгаа юм биш үү?  

-Монгол Улсын Их Хурлаар Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх
тухай хуулийг хэлэлцэх үед миний бие хуулийн төслийн УИХ-н чуулганаар
хэлэлцүүлэх ажлын хэсгийн ахлагчаар ажилласан. Уг хуулийг 2017 оны 02 дугаар
сарын 01-ний өдрөөс дагаж мөрдөж эхэлсэн. Гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх
тухай хуулиар гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй тэмцэх талаарх төрийн бүх шатны
байгууллагуудын бүрэн эрх, чиг үүрэг, төрийн бус байгууллага, иргэний үүрэг
оролцоо, хохирогчид үзүүлэх тусламж үйлчилгээ, хамгаалах байр, гэр бүлийн хүчирхийлэлтэй
тэмцэх хамтарсан багийн үйл ажиллагаа зэргийг цогцоор нь хуульчилж өгсөн. Анх
2004 онд батлагдаж байсан хуулийн нийгмийн хөгжлийн шаардлагад нийцүүлэн
шинэчлэн найруулахаар Хууль зүйн яам болон мэргэжлийн байгууллагууд 5 жил гаруй
ажилласан байдаг бөгөөд Их Хурлын хэлэлцүүлгийн шатанд төрийн болон төрийн бус
байгууллагууд судлаачид ажлын хэсэгт орж ажиллаж  харьцангуй сайн хууль болсон гэж үзэж байгаа.

Мөн энэ оны 7 дугаар
сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн
Эрүүгийн хууль, Зөрчлийн тухай хуульд гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдсэн этгээдэд
хүлээлгэх хариуцлагыг хуульчлахын зэрэгцээ гэр бүлийн хүчирхийллийн талаар
мэдсэн этгээд хуулийн байгууллагад мэдээллэх үүргээ биелүүлээгүй бол, Гэр бүлийн
хүчирхийллийн талаарх хуулиар оногдуулсан үйл ажиллагаа явуулах үүргээ
биелүүлээгүй албан тушаалтанд хүлээлгэх хариуцлагыг тодорхой хуульчилж өгсөн. Мөн гэр бүлийн хүчирхийлэлийн улмаас хохирсон хохирогчид
үзүүлэх аюулгүй байдлын хамгаалалт, эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээ, сэтгэл зүйн
үйлчилгээ, нийгмийн халамжийн үйлчилгээ, хүүхэд хамгааллын үйлчилгээ, эрх зүйн
туслалцаа, холбон зуучлах үйлчилгээ зэргийг үнэ төлбөргүй үзүүлэхээр заасан
бөгөөд үүн дээр нэмж Шүүх эмнэлгийн шинжилгээний зарим үйлчилгээг үнэ төлөргүй
үзүүлэх боломжийг холбогдох байгууллагууд судлан үзэж шийдвэрлэх шаардлагатай
байгаа юм. 

-Уг хуулиар эхнэр нөхөр, үр хүүхдийн хоорондын харилцааг зохицуулах
төдий бус хамтран амьдрагчид, салсан гэр бүлийн асуудлыг ч хөндөж хамрах хүрээг
нь өргөжүүлсэн. Түүнчлэн гэр бүлийн хүчирхийллийн талаархи мэдээллийн сувгуудыг
тэлэх, тэр дундаа хөршийн үүргийг тодорхойлж, удаа дараагийн гэмт үйлдлийг
мэдээлээгүй айл хөршид хариуцлага тооцохоор болсон. Хариуцлагыг яаж тооцох юм бэ?

Хуулийг боловсронгуй болгох гол шалтгааны нэг нь хохирогчийг
хамгаалах. Гэр бүлийн хүчирхийлэлд өртсөн хүмүүс цагдаад гомдол гаргахаар
хүчирхийлэл үйлдэгч болон бусад хүмүүс дарамталснаас гомдлоо татаж авахаас
аргагүй байдалд ордог, мөн торгох шийтгэл оногдуулах нь тухай хохирсон хүнийг,
гэр бүлийг хамтад шийтгэсэн үйлдэл болдог. Тэгвэл өнөөдөр хүчирхийлэл үйлдсэн
этгээдэд Эрүүгийн хуулиар зорчих эрхийг хязгаарлах, хорих ял оногдуулах,
Зөрчлийн тухай хуулиар тухайн үйлдэлд нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй
бол албадан сургалтанд хамруулж 7-30 хоногийн хугацаагаар баривчлах шийтгэл
оногдуулахаар заасан. Ингэж Эрүүгийн болон Зөрчлийн тухай хуулиар хариуцлагыг ялгаа
заагтай хуульчилж өгснөөр сэтгэл, санаа, бие мах бодь, эд хөрөнгийн хүчирхийлэл
үйлдсэн этгээд ямар нэгэн байдлаар хариуцлага, ял шийтгэлээс мултрахгүй
боломжгүй болж байгаа юм. 

Зөвхөн хүчирхийлэл үйлдэгчид хариуцлага хүлээлгээд зогсохгүй
Гэр бүлийн хүчирхийллийн талаар хуулиар хүлээсэн мэдээлэх үүргээ биелүүлээгүй,
Түр хамгаалах байрны журам зөрчиж нэвтэрсэн, Түр хамгаалах байрны зориулалтыг
өөрчилсөн, эсхүл хуульд зааснаас өөр зориулалтаар ашигласан этгээдэд хүлээлгэх
хариуцлагыг хуульчилж өгсөн.  Бүх шатны
боловсролын сургуулийн багш, нийгмийн ажилтан, эрүүл мэндийн ажилтан, хүүхэд
гэр бүл хариуцсан ажилтан, баг, хорооны бусад албан тушаалтан, төрийн албан хаагч, төрийн үйлчилгээний
гэрээ гүйцэтгэж байгаа төрийн бус ажилтан ямар нэгэн байдлаар гэр бүлийн
хүчирхийлэл үйлдэгдсэн, эсвэл үйлдэгдэж болзошгүй тохиолдлыг заавал мэдээлэх
ёстой. Мэдээлэл өгсөн хүний аюулгүй байдлыг хуулиар хангана.  Мөн
хуулиар хохирогчийг эмнэлэг, төрийн, төрийн бус байгууллагад түр байрлуулан
эмнэлгийн тусламж болон энэ хуульд заасан бусад үйлчилгээг нэг доор үзүүлэх
\”нэг цэгийн үйлчилгээний төв”, Хохирогчийн амь нас, эрүүл мэнд, аюулгүй байдлыг
хангах \”хамгаалах байр”-г байгуулж ажиллуулахаар заасан.   

-Ямар хариуцлага
хүлээлгэхээр хуульчилсан талаар та тодруулж хэлж өгөхгүй юу?

– Эрүүгийн хуулийн 11.7 дугаар зүйлд заасан \”Гэр бүлийн
хүчирхийлэл үйлдэх” гэмт хэргийг хуульчилсан. Энд зааснаар зургаан сараас нэг
жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл зургаан сараас нэг жил
хүртэл хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэнэ. Хүндрүүлэх бүрэлдхүүнтэй үйлдсэн
бол зургаан сараас хоёр жил хүртэл хугацаагаар зорчих эрхийг хязгаарлах, эсхүл
зургаан сараас хоёр жил хүртэл хүртэл хугацаагаар хорих ял шийтгэхээр заасан.
Энэ зүйлд зааснаар гадна гэр бүлийн хамаарал бүхий хүний эсрэг гэмт хэрэг
үйлдсэн бол хүндрүүлж үзэн хариуцлага хүлээлгэхээр заасан байгаа. Мөн шинэчлэн
баталсан Эрүүгийн хэрэг хянан шийдвэрлэх тухай хуулиар дээрх гэмт хэргийг хялбаршуулсан
журмаар буюу богино хугацаанд шийдвэрлэх журмыг хуульчилж өгсөн. Ингэснээр
хохирогчийн зөрчигдсөн эрхийг богино хугацаанд сэргээх боломжтой болж байгаа
юм. 

-Хүчирхийллийг
хамгаалах олон байгууллага бий. Тэд ажлаа хэр сайн хийж
байна. Хүчирхийллийн төрлийн гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэхийн тулд юу хийвэл
зохистой вэ?

-Цагдаагийн байгууллагын энэ оны эхний 9 сарын статистик
мэдээллээр гэр бүлийн хүчирхийллийн улмаас үйлдэгдсэн гэмт хэрэг 2016 онд 1066
үйлдэгдэж  байсан бол 2017 онд 721 болж
32.4 хувиар буурсан, мөн гэрг бүлийн хүчирхийлэлт автсан хохирогч 2016 онд 956
байсан бол 2017 онд 870 болж буурсан байна. Цаашид цагдаагийн байгууллага гэр
бүлийн хүчирхийллийн талаархи статистик мэдээлэл, тоо бүртгэл хөтөлж,
мэдээллийн сан бүрдүүлхэд анхаарч ажиллах шаардлагатай байна. Зөвхөн Эрүүгийн
хуулийн 11.7 дугаар зүйлд заасан \”Гэр бүлийн хүчирхийлэл үйлдэх” гэмт хэргийн
тоо түүнийг үйлдсэн этгээд, хохирогчийн талаарх мэдээлэл төдийгүй бусад гэмт
хэрэг үйлдсэн шалтгаан нөхцөл нь гэр бүлийн хүчирхийллээс үүдэлтэй байх
тохиолдол нэлээдгүй байдаг. Тиймээс судалгааг нарийвчлан гаргадаг байх нь
эргээд энэ төрлийн гэмт хэрэгтэй тэмцэхэд чухал ач холбогдолтой юм.