Цензургүй сурвалжлага С.Баярыг буланд шахжээ

Саяхан Цензургүй сурвалжлагын хөтлөгч Л.Мөнхбаясгалан оффшорын эсрэг ээлжит
нэвтрүүлгээрээ Ерөнхий сайд асан С.Баярыг ониллоо. С-1
телевизээр гарсан уг нэвтрүүлгээр Ерөнхий сайд асан С.Баярын гадаад дах үл хөдлөх хөрөнгийг 11,577
сая ам доллар буюу Монгол мөнгөөр 28 тэрбум төгрөг хэмээн мэдээлсэн нь нийгэмд
томоохон шуугианыг тарьж орхив. С.Баяр 2009 оны 10-р сарын 28-нд Ерөнхий
сайдын албан тушаалаа хүлээлгэн өгсөн бөгөөд түүнээс хойш тэрээр нэг хэсэгтээ
олны нүднээс дайжиж сураг алдарсан билээ. Түүний тухай хэвлэлүүдээр янз бүрээр
бичиж байсан бөгөөд эцэст нь түүнийг Америк дах байшиндаа зүлэг услаад зогсож
байгаа зураг хэвлэлд гарсны дараа энэ хүн ямар мөнгөөрөө АНУ-д ийм их үл хөдлөх
хөрөнгөтэй болов оо гэсэн асуудал Монголын нийгэмд ихээхэн шуугианыг дэгдээсэн
юм. Харин тэгвэл хэдхэн хоногийн өмнө С.Баяр гэдэг энэ хүний оффшорын тухай нэлээд
ноцтой баримтууд олон түмэнд дэлгэгдсэн нь ямар учиртай байв?

 

Энэ талаар уншигч
олон та бүхэнтэй санал бодлоо хуваалцая. Цензургүй сурвалжлагын багийнхан анх
оффшорын эсрэг энэхүү нэвтрүүлгийг хийхдээ нэг жил 7 сарын хугацаанд асар их
хүч хөдөлмөр гарган ажилласан гэдгээ ард түмэнд мэдээлсэн билээ. Хамгийн анх
С.Баярын оффшорын тухай баримт мэдээллийг Голомт банкныхан сэтгүүлчдэд дэлгэжээ.
Тухайн үед Ерөнхий сайд асан С.Баяр УИХ-ын чуулганы танхимд \”надад ямар нэг
оффшор данс байхгүй бөгөөд оффшор данстай холбоотой асуудлаар миний бие Монгол
улсын хууль хяналтын байгууллагад шалгуулхад бэлэн” хэмээн мэдэгдэж байсан юм.
Гэвч 2016 оны 4-р сард АНУ-д төвтэй Олон улсын эрэн сурвалжлах сэтгүүлчдийн
холбооны зөвхөн Панамд байрлалтай Mossack Fonseca хэмээх
ганцхан хуулийн фирмээс алдагдсан оффшор материалууд дэлхий нийтэд цацагдахад
Ерөнхий сайд асан С.Баяр болон түүний охидын оффшор данснууд олон нийтэд ил
болж эхэлжээ. Олон нийтэд ил болсон уг оффшор дансан дээр нэр нь дурдагдаж буй
Б.Нандин болон Б.Бадамханд нар нь С.Баярын төрсөн охид болох нь зөвхөн тэдгээр
өдрүүдэд ил тод болжээ. Иргэн Санжийн Баяр нь Монгол улсын Ерөнхий сайдаар хоёр
удаа ажиллахдаа Таван толгой , Оюутолгой гэсэн стратегийн ач холбогдол бүхий
орд газруудын гэрээг байгуулсныхаа дараа өөрийнхөө төрсөн охид, салсан эхнэр,
одоо амьдарч буй гэргий нарынхаа нэр дээр АНУ-д 11,577 сая ам доллар буюу
өнөөгийн ханшаар 28 тэрбум төгрөгийн өртөг бүхий 7 ширхэг тансаг зэрэглэлийн байшинтай
болсон байдаг байна.

 

Төрийн өндөр албан тушаалтнуудад хамаарал бүхий нэгдмэл
ашиг сонирхол бүхий этгээдүүд гэсэн хуулийн нэршил байдаг бөгөөд үүнд албан
тушаалтнуудын эхнэр хүүхдүүд, төрөл төрөгсөд хамтран бизнес эрхлэгчид зүй ёсоор
багтах учиртай. Тэгвэл С.Баярын хамаарал бүхий этгээдүүдэд түүний төрсөн охид болон
одоо амьдарч буй эхнэр нь зүй ёсоор багтах ёстой юм. Тэр үүднээсээ С.Баяр одоо
ч тэд нарынхаа нэр дээр байгаа байшинд амьдарч байшингаасаа зарж, түрээслүүлж
ашиг олсоор байгааг дээрх эх сурвалж өгүүлж байна. Харин энэ тухайгаа Санжийн Баяр Их
Британид Элчин сайдаар ажиллаж байхдаа шал өөрөөр тайлбарласан бөгөөд \”надад
гадаадад байшин хаус байтугай гадас хатгасан майхан ч байхгүй” хэмээн ичих ч
үгүй хэлж байсан байх юм. Тэр ч байтугай тэрээр дэлхийгээр нэг цацагдсан үнэтэй
харшийнхаа үүдний дэргэд зүлэг усалж буй зургаа эвлүүлэг гэж улайм цайм мэлзэж
байсан нь олон түмний дургүйцлийг ихэд төрүүлсэн билээ. Харин яг энэ үеэр АНУ-ын Үл хөдлөх хөрөнгө
зуучлалын Block
Shopper сайт Санжийн Баярын охид хэзээ хаана ямар
үнэтээр үл хөдлөх хөрөнгө худалдаж авсан тухай мэдээллийг шилэн байдлаар
харуулаад тавьчихжээ. Тэрээр анхныхаа хаусыг анхны эхнэр Оросоогийн Гэрэлтуяа,
том охин Нандин дунд охин Бадамханд нарын нэр дээр 2007 оны 4-р сарын 2-ны өдөр
АНУ-ын Вашингтон мужийн Сиэтл хотод 164 метр кв талбайтай 3 унтлагын өрөөтэй
байшинг 635 мянган доллараар худалдан авсан ба энэ нь С.Баярыг тухайн үед Ерөнхий
сайд болгохыг захиалсан хүний хийсэн ажил байх тун магадлалтай гэж эрэн
сурвалжлах багийнхан үзэж байгаа юм байна.

 

Монголчуудыг хэдэн үеэр нь тэжээж
чадах Таван толгойн орд тухайн үед УИХ-ын гишүүн Су.Батболд тэргүүтэй MCS-ийн
Ж.Оджаргал, Ж.Од, Петровисийн Ж.Оюунгэрэл, НИК-ийн Ч.Давааням зэрэг Монголын
нэр бүхий 13 олигархуудийн эзэмшилд байсан бөгөөд тэр үе нь долоо дах жилдээ
үргэлжилсэн Монголын улс төрийн томоохон дуулиан дэгдээд байсан үе юм санжээ. Тухайн үед улсын
зардлаар хайгуул хийж нөөцийг нь тогтоосон байгаль эхийн бүтээл үнэ цэнэтэй
нүүрсний орд газрыг улсын мэдэлд буцаан авах нь зүйтэй гэсэн байр суурь давамгайлж, иргэний хөдөлгөөний тэмцэл ид хурцдаж байлаа. Гэвч Монголын 13 олигарх хэтэвчээ
нэгтгэн Энержи Ресурс нэртэй компанийг 2005 онд байгуулчхаад байсан бөгөөд яг
энэ цаг үед тэд С.Баярт Ерөнхий сайд болох захиалга өгч урьдчилгаа анхны гарын
бэлэг болох АНУ-ын Вашинтон хот дах уг байрыг авч өгөн бүх зардлыг нь гаргаж
эхэлжээ. С.Баяр Монгол улсын Ерөнхий сайдаар томилогдхын яг урьд өдөр буюу 2007
оны 11-р сарын 21-нд түүний том охин Б.Нандин АНУ-ын Нью-Йорк хотноо  баячуудын амьдардаг Манхэттэн  дүүрэгт 60 метр кв талбай бүхий нэг өрөө
байрыг 895 мянган доллараар худалдан авсан байна. Түүний охины худалдан авсан
уг байранд АНУ-ын урлаг соёлын одод, супер моделиуд, баячууд амьдардаг болох нь
дараа нь тодорхой болсон юм. Ийнхүү Монголын жирийн нэг оффшорч нөхөр тэдгээр баячуудтай мөр зэрэгцэн зиндаархаж байртай болсон
сонирхолтой баримт байдаг бөгөөд үүнийг дээр өгүүлсэн 13 олигархын дараагийн өгсөн авлига
хэмээн зүй ёсоор үзэх бүрэн үндэстэй юм.

 

Тэдгээр олигархууд юуны төлөө яах
гэж ийм үнэтэй байшингуудийг С.Баярт бэлгэнд өгөх болов. Гэхдээ энэ нь бэлэг биш
төлбөр байсан бололтой. Нам дотроо зургаа долоон сарын турш өрнөсөн үхэх
сэхэхийн төлөөх тулаан ийнхүү С.Баярын ялалтаар өндөрлөж, тэрээр хязгааргүй их
эрх мэдлийн оргилд хүрсэн нь тэр байсан ажээ. Үүний дараа анх Ерөнхий сайд
болохдоо таван төгөлдөршил ярьж нийгмийн дэмжлэгийг авсан С.Баяр ердөө гуравхан
сарын дараа Энержи Ресурс компаниас 51 хувийг нь буюу Таван толгойн эзэмшил
уурхайн 96 хувийг төрд буцаан авах хэлэлцээрийг эхлүүлсэн байна. Гэхдээ энэ нь
бас л түүний ээлжит хууран мэхлэлт тархи угаалтын нэг байсан бөгөөд Таван
толгойн нийт нөөцийн 30 хувь Энержи Ресурст байсан байна. Энержи ресурст үлдсэн
гэх Ухаа худгийн уурхайн тогтоогдсон нөөц 460 сая тонн нүүрс бөгөөд хачирхалтай нь тус
компанийхан лицензийн төлбөрт ердөө 851 сая төгрөг л төлсөн байна. Харин тийм болоод л тэд энэ
ордыг авах урьдчилгаа болгож тухайн үеийн Ерөнхий сайд байсан Санжийн Баярт
АНУ-д тансаг зэрэглэлийн хоёр хаус өгчээ гэсэн хардлага улам лавширч байгааг анхаарахгүй өнгөрч боломгүй юм. Тоо бодоцгооё. Лицензийн төлбөр 851 сая төгрөг, хоёр хаусны үнэ нийлээд
1 сая 546 мянга 334 доллар. 2008 онд нэг доллар 1145 төгрөг байжээ. Тухайн
үеийн ханшаар 1 тэрбум 770 сая орчим төгрөг болж байна. Энэ их мөнгөн дүн
хуйвалдааны урьдчилгаа байв уу? гэдэг нь ихээхэн эргэлзээ төрүүлж байгаа юм.

 

Энэ бол төрийн эрх мэдлээр дамжин хэдхэн гэр бүл Монголын байгалийн баялагийг
хуваан завшсан хуйвалдааны төгөлдөршил байсан байх тун магадлалтай бөгөөд улсын
зардлаар хайгуул хийж нөөцийг нь тогтоосон дэлхийд ховорхон тооцогдох коксжих
нүүрсний ордын гол нөөцийг хэрхэн өөрсдийн болгосон хуйвалдааны сонгодог загвар
бол энэ юм. Энержи Ресурс Таван толгойн өрөмийг бүрэн хамж чадсаныхаа шагналыг
тухайн үед Ерөнхий сайд С.Баяр сайн ч өгсөн бололтой ажээ. Ямартай ч байшингаар
үргэлжилсэн түүний шагнал байшингаар үргэлжилсээр байсан бололтой. Санжийн
Баярын дараагийн шагнал 2009 оны нэгдүгээр сарын 20 -нд иржээ. Гэхдээ хамгийн
сонирхолтой нь Таван толгойд томоохон хувьцаа эзэмшигч Петровис компанийн
ТУЗ-ийн дарга Ж.Оюунгэрэлийн хамтран хөрөнгө оруулдаг Ч.Давааням, С.Баярын шинэ
эхнэр Э.Сувдад АНУ-ын Сиэтл хотод 101 метр кв хоёр унтлагын өрөө бүхий орон
сууцыг бэлэглэжээ. Энэ байрыг Ч.Давааням 406 мянган ам доллараар худалдан авсан
байна. Гэхдээ түүний энэхүү өгөөмөр бэлэг үүгээр дуусаагүй гэдэг нь тодорхой билээ.
Тэрээр ийм үнэтэй авсан байраа яагаад Ерөнхий сайдын залуу эхнэрт бэлэглэх
болов гэдэг нь сонирхол татаж байгаа юм. Эндээс дүгнэж үзэхэд Таван толгой бүр
мөсөн Энержи Ресурсийн мэдэлд орсон болох нь тодорхой харагдаж байгаа бөгөөд
энэ нь С.Баярт өгсөн авлигын байруудаар хэмжигдэх болсон байна.

 

С.Баяр хоёрхон
удаа Монгол улсын Ерөнхий сайдаар ажиллахдаа Монголчуудыг хэдэн үеэр нь тэжээж,
ажилгүйдэл ядуурлаас бүр мөсөн гаргаж чадах байсан Таван толгой, Оюутолгойг
эргэлтэд оруулах нэрийдлээр Монгол улсад ямар ч ашиггүй, харин өөртөө хамгийн
их ашигтай байж болох гэрээг хийжээ. С.Баярын АНУ дах 7 тансаг зэрэглэлийн
байшингийн талаар нотлох баримт цуглуулсан УИХ-ын гишүүн асан Г.Уянга нь Монгол
улсын Авлигатай тэмцэх газарт хандаж энэ талаар шалгаж өгөхийг хүссэн бөгөөд харамсалтай
нь АТГ-ын дарга Н.Ганболд нь 2016 оны 4-р сарын 14-нд \”эрүүл мэндийн шалтгааны
улмаас ажлаасаа чөлөөлөгдөх болсон бөгөөд УИХ-аар оруулсан С.Баярын авлигын
хэргийг шалгасан тухайгаа хэлэхдээ” энэ бол төрийн нууцад хамаатай асуудал,
иймээс цаашид шалгахыг түдгэлзүүлсэн” гэсэн хачирхалтай тайлбарыг хийж албан
тушаалаасаа огцорсон байна. Энэ бүхний эцэст хэлэхэд эрх мэдэлтэй мөнгөтэй хүнд
Монголын хууль үйлчилдэггүй нь энэ улсын ирээдүй хойч үеийн ирээдүйдээ итгэх
итгэлийг алдагдуулж, шударга бус үйл хэрэгт татан оруулж байгаа нь туйлын
эмэгнэлтэй явдал гэдгийг сануулах үүднээс үүнийг бичлээ.