Иргэдэд олддоггүй \”шинэ мөнгө\”-ний эрэлд

 

Сар шинийн баярын өмнөх өдрүүдэд \”Шинэ мөнгө
солино.” гэсэн хүмүүс худалдааны төвийн үүдэнд хэд хэдээрээ үзэгдэж эхэлдэг.
Энэ жилийн хуруу зүсэм шинэхэн дэвсгэртүүд ч гараад ирж.Шинэ
төгрөгийн бизнес эрхлэгчид 10 мянган төгрөг солиулахад нэг мянга, 20 мянган
төгрөг солиулахад хоёр мянган төгрөг гэх мэтээр арилжиж байна.

Эдийн засаг хямарлаа, амьдрал доройтлоо гэх атлаа монголчууд бид
бичигдээгүй хуулиндаа автаад битүүхэндээ шинэхэн дэвсгэртийн эрэлд гарна. Эрэлт
байгаа цагт нийлүүлт оршдог нь зах зээлийн хууль. Гагцхүү энэ нийлүүлт хаанаас
гарч ирж байгаа нь анхаарал татаж, гаргалгааг хайн, эрэлд гарав.

Уг нь арилжааны бүх банк иргэдийн элэгдэж хуучирсан, урагдсан,
тасарсан мөнгөн дэвсгэртүүдийг сольж өгдөг гэдэг. Тэгвэл яг цагаан сарын өмнө,
иргэдийн шинэ мөнгөн дэвсгэртийн эрэлт ихсэхтэй зэрэгцээд банкууд төгрөгийн
шинэ дэвсгэртгүй болчихдог хачин үзэгдэл бий болсон. Хар төрөв.

Монголбанк бол арилжааны банкуудыг төгрөгийн шинэ дэвсгэртүүдээр
хангадаг гол \”нийлүүлэгч”. Ингэхдээ жилийн туршид банкуудаас ирсэн
хүсэлтийн дагуу хуучин мөнгийг шинээр нь сольдог гэнэ. Тэгвэл эдгээр өдрүүдэд
банкууд яагаад шинэ мөнгөн дэвсгэртээр иргэдэд үйлчлэхгүй байгаа нь сонин.
Банкинд бус захын үүдэнд боодол боодлоороо арилжигдаж байгаа тэр их мөнгө
хаанаас гарч ирэв? Өнөөдөр гэхэд Худалдаа хөгжлийн банк, Капитал, Хаан зэрэг
банкуудаас шинэ мөнгөн дэвсгэрт асуухад бүгдэд нь байсангүй. Хэзээ ирэхийг нь ч
хэлж мэдэхгүй гэнэ. Арай \”шинэ дэвсгэртийн арилжаа эрхлэгчид” банкуудтай
далд холбоо сүлбээтэй юм биш биз гэсэн хардлага төрөв.

Үгүй гэвэл, банкуудад огт байхгүй гэх тэр шинэ, бүр хуруу зүсэм
шинэ, тэр бүү хэл дараалласан серийн дугаар бүхий төгрөгийн дэвсгэртүүдийг зах
дээр зогсож буй тэр хүмүүс хаанаас олж авч арилжих боломжтой вэ? Үүнийг хянадаг
газар ч манайд үгүй бололтой. Хэн хэнээр дамжуулж, улсын мөнгөн тэмдэгтийг
эргэлдүүлэх бизнесийн санааг хэрэгжүүлээд байгааг шалгадаг эсэх нь ч
тодорхойгүй. Ийм хяналтгүй, тодорхойгүй байдал миний эрлийг энд мухарлав.

Бас нэг сонирхолтой асуудал бий. Энэ \”мөнгө угаалт” гэж хэлж
болох бизнес санааг хуулиар хориглосон зохицуулалт манай улсад алга. Хууль
хяналтын байгууллага болон Монголбанкны зүгээс энэ үйлдлийг гадаад валютын
арилжаатай жишин тайлбарласныг дашрамд дуулгая. \”Гадаадвалютын
арилжаа”гэдэг нь ихэнх тохиолдолд ашиг олох зорилгоор нэг валютыг өөр
валютаар арилжаалахыг хэлдэг. Тэгвэл бүх тохиолдолд ашиг олох зорилгоор
дотоодын мөнгөн дэвсгэртийг дотоодын мөнгөн дэвсгэртээр буюу нэрлэсэн үнээс
өндөрөөр арилжиж байгааг гадаад валютын арилжаатай адилтгаж үзэх үү, мөнгө
угаах нэг хэлбэр гэж харах уу гэсэн асуулт гарч байна. Яг л энд хууль цоороод
үлдчихсэн бололтой.

\”Мөнгө угаах” гэдэг нь гэмт хэрэг үйлдэж олсон эд зүйлс,
ашиг, орлогын эх үүсвэрийг нуун далдалж уг мөнгө болон эд зүйлсийг хууль ёсны
мэтээр халхавчлан эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, хэлбэр дүрсийг хувиргах бүхий
л үйлдлийг ойлгодоггэсэн тайлбар байна.

Ингээд үзэхээр шинэ мөнгөний арилжаа эрхлэгчид \”гэмт хэрэг
үйлдэж шинэ мөнгөн дэвсгэртүүд олж авсан бол яах вэ? Ер нь тэд цоо шинэ
дэвсгэртүүдийг ямар арга замаар олж авсныг яагаад хэн ч үл анзаарна вэ. Зарж
байгаа үйлдлийг нь хянах хуулийн зохицуулалт байхгүй юм аа гэхэд, зарахын тулд
хаанаас олж авсныг нь шалгах хуулийн зохицуулалт хэрэгтэй баймаар. Шинэ
мөнгөн дэвсгэртийн эрэлтийг далимдуулсан нийлүүлэлтийн гол учиг энд л буй.

Иргэдийн энэ үнэт цаасны эрэлт ийнхүү цагаан сарын өмнө банкнаас
хальж зах дээр гарсан нь энэ.

Я.Хулан