![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2016-05/1463363661_1417073202_527-1357790525kiwi-middle.jpg "\\"\\"")
Өнгөрөгч долоон хоногт УИХ-ын чуулганаар УИХ-ын сонгуулийн тойргийг баталсан билээ. Энэ асуудалтай холбогдуулан УИХ-ын гишүүн Ё.Отгонбаяртай ярилцлаа.
-УИХ-ын сонгуулийн тойргийн хуваарилалт өнгөрсөн долоон хоногийн гол сэдэв байлаа. Энэ ч утгаараа багагүй маргаан дагууллаа. Та тойргийн хуваарилалтын талаар ямар байр суурьтай байна вэ?
-Үндсэн хуулийн цэцийн тавдугаар дүгнэлт гарснаар Сонгуулийн тухай хуулийг дахиж өөрчлөхөөр болсон. Улмаар энэ жилийн сонгууль жижиг 76 мажоритар буюу хуучин системээр явахаар болсон л доо. Миний, манай намын бүлгийн гишүүдийн ойлгосноор Сонгуулийн ерөнхий хороо 76 тойргоо зураад УИХ-ын чуулганаар батлуулах байх гэж ойлгож байсан. Гэтэл чуулганы өмнөх өдөр Сонгуулийн ерөнхий хорооны зурсан тойргийн хувилбарыг эрх баригч намын нөхдүүд бүлгийн даргынхаа өрөөнд сууж байгаад дур зоргоороо өөрчилчихлөө. Бүр тодруулбал, өөрсдөдөө ашигтай хувилбараар зурчихсан гэсэн үг. Миний хувьд энэ удаагийн сонгууль жижиг 76 мажоритараар явагдаж байгаа юм чинь манай аймагт нэг мандат нэмэгдэх юм байна гэсэн ойлголттой явсан. Харамсалтай нь Булганд АН-ын рейтинг гавихгүй байгаа учраас тэд мандат нэмсэнгүй.
-Та мандатын хуваарилалтыг \”Шогийн биш бүр хогийн боллоо\” гэж шүүмжилсэн. Яагаад тэр вэ?
-\”Бүх амьтан тэгш эрхтэй. Гэхдээ гахайнууд илүү тэгш эрхтэй\” гэж үг байдаг юм. Ардчилсан Монгол Улс маань ийм болчих гэж дээ. Ямар аймаг нь тэгш эрхтэй, ямар аймаг нь илүү тэгш эрхтэйг хараад ичиж сууна. Би ганцхан жишээ хэлье. Булган аймаг 61.138 хүн амтай, Өмнөговь аймаг 60.872 хүнтэй. Булган аймаг 16 сумтай, Өмнөговь аймаг 15 сумтай. Сонгогчийн тоогоор яривал Булган аймаг 39.115 , Өмнөговь аймаг 34.067 сонгогчтой. Тэгээд Булган аймаг нэг мандаттай, Өмнөговь аймаг хоёр мандаттай.Аль нь араас нь аль нь өврөөс нь төрсөн юм бэ. Захиалгаар явсан нь ойлгомжтой байна. СЕХ нэг Өмнөговийн иргэн хоёр Булганы иргэнтэй тэнцэнэ. Хэнтий аймгийн нэг иргэн гурван Булганы иргэнтэй тэнцэнэ гээд шийдвэрээ гаргачих хэрэгтэй. Үндсэн хуульд заасан Монгол Улсын иргэн бүр тэгш эрхтэй гэдэг заалтыг зөрчсөн гэдгээ хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Энэ нь Үндсэн хуулийн Цэцэд очвол яах юм бэ. Дээр үед \”Хуваарилалт нь шог байна\” гэж онигоо байдаг байсан. Энэ бол шог биш бүр хог байна. Мандатын хуваарилалт гэдэг зөвхөн гишүүдийн асуудал биш. Түүнийг төлөөлж байгаа гишүүдийн асуудал байхгүй юу. Яахаараа Хэнтийгээс сонгогдсон иргэн 14.000 хүн төлөөлж, Булганаас сонгогдсон нь 40.000 хүн төлөөлдөг юм бэ. СЕХ-ныхон улстөрчдийн нөлөөгөөр хуулиа зөрчиж болохгүй. Ингэж муухай хандаж байгаа чинь иргэд сонгогчдын дургүйг хүргэж, шударга сонгууль явагдах уу, үгүй юү гэдэг эргэлзээг бий болгочихлоо шүү дээ.
-Булган аймагт МАН-ын рейтинг өндөр байгаа учраас ганцхан мандаттай болгочихлоо гэж таамаглах хүн цөөнгүй байна. Тойргийнх нь гишүүний хувьд Та юу гэж бодож байна?
-Ингэж тойргийг тааллаараа хувааж байгаа нь нэг талаас ард түмнээсээ зугтаж байгаа, нөгөө талаас ард түмний сонголтыг өмнөөс нь хийж байгаа үйлдэл. Ийм байдлаар явбал АН-ынханд хэн итгэх юм бэ. Хүн хөндлөнгөөс харвал барилдаад дийлэхгүйгээ мэдчихээд нүд ам руу нь шороо цацаад байдаг ядруу бөх шиг ажил болж байна. Ардчиллын зарчмаас ухарсан алхам болж байна. \”Шударга л байя\” л даа. Ийм алхам хийж байгаа Монгол Улс хүний эрхийг дээдэлдэг ардчилсан улс мөн үү. Булган аймагт АН-ынхан нэр хүнд муутай байгааг би ойлгож байна. Ингэлээ гээд Булганы ард түмнийг сонголт хийх эрхээр нь боомилж болохгүй шүү дээ. УИХ-ын гишүүн Б.Гарамгайбаатар \”Чингис хааны өлгий нутаг учраас Хэнтийд мандат өгсөн юм\” гэж тайлбарлаж байна лээ. Тэгвэл Чин ван М.Ханддоржийн нутаг Булган аймгийн мандатыг булаагаад авчихдаг нь яаж байгаа юм бэ. Жанжин Д.Сүхбаатарын нутаг Сүхбаатар аймгийн мандатыг булаагаад авчихдаг нь яаж байгаа юм бэ. Энэ зарчмаар цаашаа явбал Улаанбаатарын туулын хар шугуй Хэрэйдын ван хааны өргөө байсан юм. Улаанбаатараас мандатыг нь хасах хэрэгтэй болж байна уу. Тойргууд ойролцоо маягаар хуваагддаг. Гэтэл тэр Увс аймгийг яачихсан юм бэ дээ. Энэ тэнд нь нөхөөс тавьсан дээл шиг болгочихсон байна. Өвөрхангайг эрүү нь унасан гавлын яс шиг юм хийчихжээ. Энэ болж байгаа процесс сонгогчийн эрх, Үндсэн хуулийг бүдүүлгээр зөрчсөн үйл явдал болж байгаа гэдгийг хэлмээр байна.
-Үүсээд байгаа нөхцөл байдлаас харвал энэ жилийн УИХ-ын сонгууль хүндхэн болох төлөвтэй байна. Эрх баригчид унах нүхээ л ухаад байх шиг байх юм?
-Өнөөдөр тэд төрийн эрхэнд байж болно. Гэхдээ хуулиа дээдэлдэг байх ёстой. Сонгогчдодоо хүндэлдэг байх учиртай. Гэтэл хуулийг гууль болгож, ард түмний эрхийг илт хааж боогоод байгаа үйлдлийг нь ойлгохгүй байна. Бүр сүүлдээ УИХ-ын тойргийг өөрийн дураар өөрчилж, үндэстэн ястнаар нь хуваах боллоо. Үүнд нь эгдүүцсэн Ч.Хүрэлбаатар гишүүн \”Чадалтай аавын хүү байвал надтай өрсөлдөөрэй\” гэж хэлсэн. Увс аймгийг халх, дөрвөд, баяд гээд ястнаар нь хуваагаад гурван тойрог болгочихсон. Иймэрхүү л жудаггүй юм хийж сууна даа, энэ эрх баригчид.
-АН-ынхан өөрсдийн ялах магадлалтай сумдуудаа нэг тойрог болгоод байна гэж хардах хүмүүс цөөнгүй байна. Та энэ тал дээр ямар байр суурьтай байна вэ?
-Монгол Улс парламентийн засаглалтай болоод 26 жилийн нүүр үзлээ. Зургаан ч удаа парламентийн сонгууль явуулсан байна. Гэтэл өнөөдрийнх шиг ийм явуургүй, зарчимгүй тойрог хуваарилалт, төрийн эрх мэдэлд шунасан үйлдэл гарч байгаагүй. АН-ынхан аргаа барахдаа л ийм муухай зүйл хийж суугаа. Үндсэн хуулийн бус аргаар төрийн эрх мэдлийг авах гэж улайран зүтгэж байна. Харамсалтай нь тэд сонгогчийн үзэл бодол, итгэл үнэмшлийг хувааж чадахгүй. Яахав өнөөдөр тойргийн хуваарилалт шог биш бүр хог байж болно. Харин сонгогчийн итгэл үнэмшил, монгол хүний үнэ цэнэ буурахгүй, ганхахгүй гэдэгт би бүрэн итгэж байгаа.
-Тойргийн хуваарилалт нэгэнт батлагдчихлаа. Эрх баригчдын хүссэнээр энэ удаагийн сонгууль явагдах нь. Тэд хүссэнээрээ тойргоо хувааж, хүссэнээрээ \”тендер\”-ддэг боллоо гэж шүүмжлэх иргэд байна?
-Олонхиороо хүч түрээд батлаад явуулах нь тодорхой байсан. Хот, хөдөө ялгаагүй иргэдийн амьдрал тун хүндхэн байна. \”Бид энэ дөрвөн жилийг яаж барав аа\” гэсэн хүн ч байна. Эрх баригчдын энэ ойворгон, онгироо занг нь дарж авах цаг болсон. Тэд дөрвөн жил дураараа дургиж, дунд чөмгөөрөө жиргэж, эх орноор минь тоглолоо. Энэ бүгдийн эцэст Монголын ард түмэн л хохирч үлдлээ. Өдрөөс өдөрт эрх баригчдад итгэх ард түмний итгэл суларч байна. Тэдний явуулж байгаа буруу бодлого, төрийн эрх мэдлийн төлөөх шуналыг ард түмэн харж ханалаа. Одоо цаг нь болсон. Ард түмэн ч туйлдаж байна, эх орон ч хэцүүдлээ. Эрх баригчид үнэнд гүйцэгдэх цаг ирнэ.
nam.mn
![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2016-05/1463363238_logo.jpg "\\"\\""){kind=logo}
