Тойрог доторхи тойрог буюу хаалттай хөшигний цаадах “өмхий”

 

 

 

Улстөрийг нээж үзэхийг хүсдэг хөшигний цаадах \”өмхий зүйл”-тэй нэгэн
улстөрч зүйрлэсэн байдаг. Гаднаасаа гоё ганган харагдах тэрхүү хөшигний цаана
чухам юу болж байдаг гээч. \”Өтгөн шингэн”-ээс ялгагдахгүй тийм л өмхий санаанууд
хэрэгжиж байдаг юм. Амьд үлдэхийн төлөөх араатнуудын тэмцэл шиг УИХ-д сонгогдох,
\”ууж идэх”-ийн төлөөх тэмцэл тэнд явагдаж байдаг. Мөн хор найруулж,
жүжиглэдгээрээ \”амьд үлдэж”, улстөрийн тогооноос хоол хүртэж буй хүмүүс бий.
Энэ жилийн сонгууль их онцлогтой. Үндсэн хуулийн цэц намын жагсаалтыг хүчингүй
болгож 28 мандатыг чөлөөлсөн. Үүнтэй холбоотойгоор 28 мандат нийслэл болон хөдөө
орон нутагт 14, 14-өөрөө хуваагдахаар болсон. Ингэснээр эртнээс нийслэл хотын
мандатын тоог нэмэгдүүлэхээр хөөцөлдөж байсан АН-ын хүсэл биелсэн. АН-ын
рейтинг нийслэлд хотод өндөр байгаа гэх. Тиймдээ ч өмнөх 14 мандатыг нэмэхээр
зүтгэж байсан. Ямартай ч, нийслэлд намын жагсаалтаас 14 мандат нэмэгдэж ирж
нийт 28 боллоо. Харин хөдөө орон нутгийн 48 мандат дээр үлдсэн 14 мандат
нэмэгдэж очиход жинхэнэ \”дайн” болов.

Хор хутгагчид, илжирсэн санааны амьд дүрүүд
энд юу чаддагаа харуулж, хороо найруулав. Мэдээж 21 аймагт, хоёр хот, гурван
дүүрэгт 14 мандатыг адил тэгш хуваана гэдэг хэцүү. Тиймээс хүн ам, газар нутаг
ихтэйгээс нь түрүүлж хуваарилана хэмээх Үндсэн хуулийн зүйл заалтыг баримтлах
ёстой. Гэсэн ч, \”Эцэг” хууль болон энэ хуулийн \”хамгаалагчид”-ын дээр хөх
тэнгэр бус эрх баригч Ардчилсан нам сандайлсан цагт хүн ам, газар нутаг томтой
аймгуудад илүү мандатыг шударгаар өгнө гэж юу байхав, өөрсдийг нь сонгодог
аймгуудыг илүү төлөөлөлтэй болгов. Өмнө нь аймгууд хоёр мандаттай байсан. 14 сонгох
эрх нэмэгдсэнээр аймгуудын мандатын тоо нэмэгдэнэ үү гэхээс хасагдахгүй. Гэтэл
эрх баригчид аймгуудын мандатын тоог 14-өөр нэмэх ажлын дор АН-д санал өгдөггүй
аймгуудаас нэг мандатыг нь хулгайлж, АН-ын гишүүдийг сонгодог аймгуудын мандатын
тоог гурав болгон хуваарилав. Бамбаруушнуудад бяслагийг нь харилцан адилгүй
хувааж өгч дундаас нь завшсаар байдаг ховдог шунахай үнэгний үлгэр аятай АН өөрсдийн
дураар аймгуудыг том жижиг болгон хувааж, дундаас нь олз хайв. АН-д намын
жагсаалтын хэдээ хаана шингээх вэ гэдэг асуудал тулгарсан. Тиймээс өнгөрсөн
сонгуулиар АН-ын хоёр гишүүнийг хоёуланг нь сонгосон Архангай, Баянхонгор зэрэг
аймгуудаас эхэлж гурван мандаттай болгов. Ингэж явсаар гурван мандаттай бол
АН-ын нэр дэвшигч гарах боломжтой аймгууд дээр ирэв. Увсад үнэмлэхүй байгаа Ч.Хүрэлбаатар,
Б.Чойжилсүрэн нарыг дахин сонгогдоно гэж урьдчилан таамаглавал АН-д зай
байхгүй. Тиймээс намын жагсаалтгүй болсон Ерөнхий сайд, АН-ын дарга асан
Н.Алтанхуяг төрөлх Увсаасаа УИХ-д сонгогдохын тулд тус аймгийн мандатын тоог
гурав болгон нэмэгдүүлэв. Ингэхдээ АН-ын нэр бүхий гишүүд Б.Гарамгайбаатар
гишүүний өрөөнд өөрсдийн дураар мандат нэмж, тойргуудыг зурав. Б.Гарамгайбаатар
гишүүний хувьд өнгөрсөн сонгуулиар Хэнтийгээс азаар шахуу хоёроор гарч ирж,
УИХ-д суусан. Хэнтийгээс угаасаа дархан аварга Б.Бат-Эрдэнэ гишүүн нэгээр гарч
ирдэг. Харин хоёр дахь сонголт энэ жил нэлээд чангарч У.Хүрэлсүх болсонтой
холбоотойгоор Б.Гарамгайбаатар гишүүн өөртөө \”нүх ухаж” мандатын тоог гурав
болгов.

Үүнийхээ дараа тэрбээр \”Чингисийн өлгий нутаг болохоор гурван мандаттай
болгосон юм” хэмээн хүн ам, газар нутаг том аймгуудад өгөөгүй байж Хэнтийг
гурав болгож байгаа нь ямар учиртай юм хэмээн асуусан сөрөг хүчний асуултад тэс
хөндлөн хариулт өгсөн. Түүнчлэн АН-ыг барагтай л бо л сонгодоггүй Багануур,
Багахангай, Налайх дүүргүүдийг өөр өөр тойргуудад хувааж өгч задлав. Өмнө нь
эдгээр алслагдсан дүүргүүд нэг тойрог болж, нэг эрх ашигтайгаар төлөөллөө
сонгодог байсан. Харин одоо Багануур дүүргийг Сүхбаатар дүүрэгтэй,
Багахангай дүүргийг Хан-Уул дүүрэгтэй, Налайх дүүргийг Чингэлтэй дүүрэгтэй тус
тус нэгтгэж, Ц.Нямдорж гишүүний хэлдгээр амьдаар нь тасдаж, АН-ыг сонгодоггүйн
төлөө есөн эрүүгээр оруулав. Алслагдмал жижиг дүүргүүдийг нийслэлийн том
дүүргүүдтэй нэгтгэж байгаа нь алслагдмал дүүргүүдийн хувь заяаг үгүй хийсэн
үйлдэл болсон бөгөөд сонгогдсон төрийн түшээ нь том дүүрэгтээ л анхаарна уу
гэхээс хаа байсан алслагдсан жижиг дүүрэгт очиж эрх ашгийнх нь төлөө ажиллах
уу. Гэхдээ хамгийн хөгийн нь, энэ мэт нэгдсэн, нийлээгүй хамаагүй тойргууд
дотор дахиад тойрог гэж бий.

Дээр дурдсанчлан Увс аймаг гурван мандаттай болсон
учраас гурван тойрогтой болно. Аймаг болгонд нэг хэсэг газарт нь нэг намыг
дэмжээд нөгөө хэсэг газарт нь өөр намыг дэмждэг. Харин тойрог хуваахдаа дэмждэг
газар нутгуудыг нэгтгэж нэг тойрог үүсгэх, эсвэл өрсөлдөгчөө унагахын тулд
түүний тойргийг албаар олон хувааж, хол цөлөх нь нэр дэвшигчийг газраар холоор \”тамлаж”
шударга бус аргаар өвдөг шороодуулах гэсэн санаа шүү дээ. Нэг аймаг дотор
хоорондоо 500 км зайтай хоёр газар нутгийг нэг тойрог болгодог ийм сонгуулийн
ёс Монголоос өөр хаана ч байдаггүй байх. Атар талхыг хоёр зүсэлтээр гурван
хэрчим болгож болдог шиг аймгийг яагаад тэгж болохгүй гэж. Би заханд нь дуртай
гээд энд тэндээс нь өв цөм аваад байвал нөгөөдөхдөө юу үлдэх үү, ойлгомжтой биз
дээ. Ингэж л тойрог дотор тойрог зурж илжирцгээсэн энэ эрх баригчдын өмхий санаа
хөшиг давж ханхлаад байх юм.

 

1.

 

 

 

 2.

 

 

 

3.

 

 

 

 

Эрх баригчид аймаг, нийслэлийн мандатын тоо нэмэгдэх болсонтой холбогдуулан Сонгуулийн Ерөнхий Хорооноос санал асуусан. СЕХ эрх баригчдын нөлөөлөлтэй ч гэсэн боломжийн санал ирүүлсэн. Гэвч эрх баригчид ингэж өөрчлөв.

 

СЕХ-ноос ирүүлсэн санал бичиг

Харин эрх баригчид 

• – Булган, Говь-Алтай, Говьсүмбэр, Дорноговь, Дундговь, Сүхбаатар аймгууд тус бүр – 1,
• – Дорнод, Завхан, Өмнөговь аймгууд тус бүр – 2,
• – Архангай, Баян-Өлгий, Баянхонгор, Өвөрхангай, Сэлэнгэ, Төв, Увс, Ховд, Хөвсгөл, Хэнтий, Дархан-Уул, Орхон аймгууд тус бүр – 3 мандаттай .

 

Нийслэлийн тойргуудын тухайд,

• – Багануур дүүргийг Сүхбаатар дүүргийн сонгуулийн тойрогтой нэгтгэж мандатын тоог 1-ээр нэмж 4 болгох,
• – Багахангай дүүргийг Хан-Уул дүүргийн сонгуулийн 56 дугаар тойрогт нэгтгэж тойргийн мандатын тоог 4 байсан хэвээр нь үлдээх,
• – Налайх дүүргийг Чингэлтэй дүүргийн сонгуулийн 63 дугаар тойрогтой нэгтгэж тойргийн мандатын тоог 4 байсан хэвээр нь үлдээх,
• – Баянгол дүүргийн сонгуулийн тойрог 4 мандаттай,
• – Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүргийн сонгуулийн тойргууд тус бүр 6 мандаттай байхаар болж байна.

•  

Төгс