![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2016-10/1476930921_iderbat-696x568.jpg "\\"\\"")
Төрж өссөн нутаг ус, аав, ээжийн тань талаар ярилцлагаа эхлэе…
-Дорноговь аймгийн Хөвсгөл суманд төрж, Даланжаргалан суманд өссөн. Энэ дашрамд төрсөн нутгийнхаа Хөвсгөл гэдэг нэрийн талаар сонирхуулахад Хотгойдын Чингүнжавын бослогыг манжууд дарсны дараа харъяат албатуудыг нь тараан нүүлгэж, Ховд аймгийн Мянгат сум орчимд 1000, Дорноговийн Хөвсгөл сум орчимд мөн олон тооны айл өрх шилжүүлжээ. Нутаг усаа сангалзсан ардууд нутгийн нэгэн жижиг толгойг Хөвсгөл гэж нэрлэсэн түүхтэй. Тэгэхээр би манжийн эсрэг тэмцэж явсан баатарлаг өвөг дээдсийн удам угсаа байгаа биз дээ. Үүгээрээ бахархана шүү дээ.
Аав маань малын эмч мэргэжилтэй, намайг багад өөд болсон, ээж үйлчилгээний албанд ажиллаж байгаад тэтгэвэртээ гарсан. Ээжийг эмнэлэгт хэвтсэн хойгуур аав маань үлгэр ярьж өгдөг байсныг ерөөсөө мартдаггүй юм. Аав минь 33 насандаа \”Алтан гадас” одонгоор шагнуулж, Ю.Цэдэнбал даргаас гардаж авч байсан юм гэнэ лээ. Тухайн үедээ гадаад дотоодын мэргэжилтнүүдтэй хамтарч мал зүйн чиглэлээр судалгаанд их явдаг байсан гэсэн.
Бага нас минь хөдөөний жирийн л айлын хүүхдүүдийн адил өнгөрсөн. Олуулаа бужигнаж, томууд нь жижгүүдээ үүрч дүүрч өсгөдөг тэр үеийн амьдралын нийтлэг дүр зураг.
Яагаад цэргийн хүн болсон юм бэ?
-Даланжаргалангийн цэргийн ангид хоёр найз маань ажиллаж байсан юм. Хугацаат цэргийн алба хаагчдыг авахаа болиод байнгын бүрэлдэхүүнтэй болж байсан үе л дээ. Найзуудынхаа санал болгосноор шалгалт өгч, анх энгийнээр РЛС-ын оператороор ажилд ороод дараа жил нь буюу 1994 онд Сүхбаатар аймгийн Онгон суман дахь Хилийн цэргийн 0184 дүгээр ангид цэргийн алба хааж ирээд ангидаа үргэлжлүүлэн ажилласан. Миний ажил, амьдралын гараа Зэвсэгт хүчний 281 дүгээр байгууламжаас эхэлсэн, тэр хамт олон дунд хүмүүжиж, төлөвшин ирээдүйгээ, өөртөө итгэх итгэлийг олж авсан учир анги, хамт олон маань миний сэтгэлд том орон зай эзэлдэг, ойр дотно байдаг юм.
Төгссөн сургууль, ажлын туршлага…
-БХИС-ийн салааны захирагч, офицерын дамжаа, ЗХЖШ-ын Гадаад хэлний сургалтын төвийн англи хэлний анхан, дунд шатны дамжаа, БНХАУ-ын Нанжин хотын цэргийн сургуулийн штабын офицерын дамжаа, БНЭУ-ын НҮБ-ын сургалтын төвд НҮБ-ын цэргийн багийн офицерын дамжааг тус тус дүүргэсэн.
Цэргийн хүн болоогүй байсан бол…
-Энэ тухай хэзээ ч бодож байгаагүй юм байна шүү. Тэгэхээр хувь тавилан минь угаасаа л Зэвсэгт хүчинтэй холбогдож, цэргийн хүний амьдралаар замнах байж гэж яг одоо бодогдож байна.
Энхийг сахиулах ажиллагааны талаар ямар бодолтой явдаг вэ? Ямар ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэсэн вэ?
-Энхийг сахиулах ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэснээр олон талын ач холбогдолтой гэдэг нь тодорхой харагдаж, үр дүнгээ ч өгч байгаа нь ойлгомжтой. Цэргийн хэргийн мэдлэгээ дээшлүүлж, туршлага хуримтлуулахаас эхлээд Зэвсэгт хүчин, цэргийн алба хаагч, хувь хүнд ч өгөөжтэй. Гэхдээ гарч болох эрсдлийг цаг ямагт тооцож сонор сэрэмжтэй үүргээ гүйцэтгэх нь чухал гэж боддог. Миний хувьд 2006 онд \”Иракийн эрх чөлөө” сэргээн босголт, хүмүүнлэгийн ажиллагаанд үүрэг гүйцэтгэсэн.
Иракт үүрэг гүйцэтгэж байхдаа халдлага зогсоож байсан тухай яриа сонсож байсан. Энэ тухай тодруулахгүй юу?
-Үүнийг ярихаас өмнө нэг халдлагын тухай өдрийн тэмдэглэлдээ юу гэж бичиж байснаа сонирхуулъя.
\”2006.05.04. Харуултай байна.
04,44’ үүр цайж байв. Бааз руу миномётын халдлага болов. Нэг сум нь миний харуулын цэгийн чанх дээгүүр их ойрхон давж, тэмдэгт-2, 240 градус, 200 метрт унаж дэлбэрэв. Сум исгэрэн ирэхтэй зэрэгцэн тэмдэгт-1, 200 градус 400 метрээс модон дундаас автоматаар урт ээлжээр буудлаа. Харуулын цэгээс 40-50 метрт сум нь тусч, шороо үсчинэ. Би хариу гал нээж чадалгүй, миномётын сум исгэрэн ирэх үед өөрийн эрхгүй доошоо тонгойн суулаа. Миний хувьд анх удаа өөдөөсөө буудуулж, анх удаа миномётын сум ойрхон дэлбэрэхийг үзэж байгаа нь энэ. Үнэнийг хэлэхэд их цочирдсон. Харуулаас буулаа, дарга нар ажиллагааны өрөөнд дуудаж, болсон үйл явдлын талаар макетан дээр ярьж тайлбарлав. Хариу гал нээсэнгүй гэж салааны дарга зэмлэв. Гэтэл цэргийн багийн хэвлэлийн төлөөлөгчөөр үүрэг гүйцэтгэж байсан дэд хурандаа Д.Баасандамба:
-Идэрбатаа чи үзэгдэх нөхцөл хязгаарлагдмал үед 400 метрийн зайд байгаа байг онож чадах уу гэж асуухад нь онохгүй байх гэж хариулав. Тэгвэл чамтай л адилхан хүн өөдөөс чинь буудаж байгаа, чи бол бэлтгэгдсэн, магадгүй тэр хүн чамаас чадвараараа дутуу байгаа гэж хэллээ. Энэ үг надад сэтгэл зүйн маш том бэлтгэл болов.” Энэ явдал надад их сургамж болсон юм.
Үүний дараа буюу 2006 оны 7 дугаар сарын 25-ны 21 цагийн үед баазын хойд талаас миномёт, зүүн талаас пуужингаар, яг пуужин миномёттой зэрэгцэн миний харуулын цэгээс 200 орчим метрт байдаг нурсан гүүр, нуранган дундаас автоматаар урт ээлжээр өөдөөс буудаж эхлэв. Харанхуйд сум нь харагдаж миний зүүн гар талаар өнгөрөөд байсан, тэгээд пулемётоор хариу гал явуулсан. Маргааш нь 11 цагийн үед багийн захирагч, хурандаа Т.Ганбат, ажиллагааны офицер, ахмад Мөнх-Ирээдүй нар дуудаж урд оройны болсон үйл явдлын тухай асуусныхаа дараа, монголын харуулын цэгийн галд сөрөг хүчний этгээд устгагдсан, энэ талаар хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нийтэд мэдээлэхгүй байх үүргийг удирдлагаас өгсөн. Яагаад гэвэл монгол цэргийн аюулгүй байдал, сэтгэл санаанд нөлөөлж болзошгүй гэж үзэж байгаа юм байна гэж хэлсэн.
Цэргийн албаны онцлогийг хүмүүс тэр бүр ойлгодоггүй. Цэргийн хүний ажлын сайхан нь бас хэцүү тал нь…
-Орон нутгийн зарим иргэд та нар яг юу хийдэг юм бэ? гэж асуудаг л юм. Бидний ажил тэр бүр хүмүүст нээлттэй ил тод байх боломжгүй л дээ. Цэргийн хүн байхын сайхан нь гэвэл хариуцлага, хэцүү нь ч гэсэн хариуцлага. Аливаад хариуцлагатай байна гэдэг хувь хүнээс их зүйл шаарддаг ч эргээд үр дүн, өгөөж нь тодорхой. Тийм болохоор их, бага гэлтгүй ямарч зүйлд хариуцлагатай байхыг хичээж, байгууллага, хамт олныхоо эрх ашгийг нэгдүгээрт тавьдаг.
Чөлөөт цагаа юунд зарцуулдаг вэ?
-Амралтын 2 өдөр л өөртөө болон гэр бүлдээ зарцуулах цаг гардаг. Ихэвчлэн гэртээ зурагт үзэж л өнгөрөөдөг.
Хобби…
-Цаасан болон зоосон мөнгө цуглуулдаг. Тооны хувьд тийм олон биш ч дор бүрнээ түүх, дурсамж агуулдаг болохоор надад үнэтэй.
Ажил амьдралдаа баримталдаг зарчим…
-Бүгдээрээ хэлэлцвэл буруугүй бүлээн усаар угаавал хиргүй гэж үг бий. Аливаа асуудлыг толгой мэдэж шийдвэр гаргахаас татгалздаг. Албаны ажлыг хамт олонтойгоо, амьдралд тохиолдох аливаа зүйлийг гэр бүл, найз нөхөдтэйгөө зөвшилцөж, санаа бодлыг нь сонсож, гаргасан шийдвэрт нь хүндэтгэлтэй хандахыг хичээдэг.
Цэргийнхнийг хатуу ширүүн гэж дүгнэх нь элбэг. Таны хувьд өөрийгөө тодорхойлбол…
-Энэ бол бидний ажлын онцлогтой холбоотой байх. Зоригтой, шийдвэртэй байх нь цэргийн хүний баримтлах алтан дүрэм. Би айлын зургаан хүүгийн том нь. Дүү нартаа аавынх нь оронд аав болж, зааж зөвлөж байдаг болоод ч тэр үү дүү нар, бэрүүд надаас эмээдэг. Багаасаа хэрсүүжсэн гэж хэлж болно. Энэ утгаараа ч юм уу ширүүн зантай байж магадгүй.
Гэр бүлээ танилцуулахгүй юу?
-Ханийг маань Д.Ганчимэг гэдэг. Зохион бүтээх, хөдөлмөрийн багш мэргэжилтэй.
Таны хамгийн эрхэм зүйл юу вэ?
-Эх орон. Амиа хайрлалгүй хамгаалж ирсэн, хамгаалж байгаа, мөнхөд хамгаалах ганц зүйл. Эх орон, ээж хоёрыг сонгож төрдөггүй гэж үг бий дээ. Миний эх орон бол бурхнаас өгсөн том бэлэг. Монгол оронд монгол хүн болж төрнө гэдэг асар их хувь заяа.
Тэгвэл юугаар илүүтэй бахархдаг вэ?
-Монгол хүн болж төрснөөрөө бахархдаг. Энэ үгийг хэн нэгнээс хуулаад, дуурайгаад хэлж байгаа юм биш шүү. Эх орноороо бахархах сэтгэлийг биеэрээ мэдэрсэн учраас хэлж байгаа юм. Гадаадын офицеруудаас эх орныхоо агуу түүхийн тухай сонсоод сууж байхад үнэхээр сайхан.
Яруу найраг сонирхож, бас чамгүй бичдэгийг тань мэднэ. Сүүлийн үед бичсэн шүлгүүдээсээ сонирхуулахгүй юу?
-Яруу найргийг шимтэн уншдаг. Шүлэг гэхээсээ илүү сэтгэлийг үгс гэж тодорхойлох нь оновчтой байх. Хүүдээ зориулсан сэтгэлийн хэдэн мөр хэлье дээ.
Эр хүн уйлбал
Эх нутаг чинь уйлдаг юм
Эр хүн уйлбал
Эхийн цагаан сүү нь ээддэг юм
Эр хүн уйлбал
Эртний баатрын яс нь өндөлздөг юм
Эр хүн уйлбал
Эмээлт хүлгийн чинь туурай нь мохдог юм
Эр хүн уйлдаггүй юм шүү миний хүү…
Хамгийн сүүлд ямар ном уншив?
-Хүүхэд байхдаа уран зохиолын ном их уншдаг байв. Ном барихаараа ажлаа мартчих юм, гэр орны ажилд тусалсангүй гэж ээж маань аашилдаг байж билээ. Хамгийн сүүлд \”Афганистаны можахитуудын дурсамж сургамж” гэсэн орос, афганы дайны тухай номыг уншсан.
Хэлэх дуртай үг…
-Оролдлого ихт оройд нь гарна, оволзуур аашт ёроолд нь үлдэнэ.
Амьдрал юун дээр тогтдог юм бол…
-Итгэлцэл. Яагаад гэвэл хүн сэтгэлийн амьтан.
Таны амьдралын үнэт зүйл юу вэ?
-Мэдээж гэр бүл ойр дотны хүмүүс. Өөрөөр хэлбэл хаана ч, хэзээ ч хүн гэдэг хамгийн үнэт зүйл байх ёстой.
Найз нөхөрлөлийн талаарх таны бодол…
-Одоо үед нөхөрлөл хэврэгшээд байна уу даа гэж заримдаа бодогддог юм. Үүнд нийгмийн сөрөг хүчин зүйлүүд нөлөөлж байх талтай. Гэхдээ нөхөрлөл хүн чанар дээр тогтоно.
Ойрын үед ямар зорилго тавьж байна вэ?
-Бодож санасан, төлөвлөсөн зүйл хувь, хувьсгалд аль алинд нь их л байна. Бүтээхийн төлөө хамтдаа зөвлөлдөөд зүтгэхэд бүтэхгүй зүйл гэж байхгүй.
Хамт олныхоо тухайд…
-Манай хамт олон 2015 оны Зэвсэгт хүчний тэргүүний салбараар шалгарсан. Бидний хамтын хөдөлмөрийн үр шим, бие биенээ дэмжиж ойлголцож ажилласны үр дүн гарлаа гэж урам, зориг дүүрэн байгаа. Энэ дашрамд ЗХЖШ-ын АДХЦ, Зэвсэгт хүчний 065 дугаар ангийн удирдлага хамт олон, гар, сэтгэл нийлэн бие биенээ дэмжиж ажилладаг хамт олондоо талархал илэрхийлье.
Хошууч Х.Ганзул
Эх сурвалж: mongolianarmynews.com
