С.Эрдэнэ бол амьдрал, улс төрд унаж, босож яваа л эр хүн. Бусад эр хүний нэгэн адил эмээл, хазаартай морь дотроо багтаах эрхтэй. Тэр жишгээр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч болохоор нэр дэвшжээ. Гэтэл эсрэгээрээ, Ерөнхийлөгч болохгүй гэж сонгуульдана гэх юм. Яагаад гэдгийг цагтаа ардчиллын туг болон дэрвэж явсан нэгэн эрхмийн үгээр хүргэе.
Уг нь тэрээр бидний ойлголт, хэлдгээр ардчиллын лидер. Харин өөрөө энэ тодотголд дургүй. АН-ын лидерүүдийг улс төрийн лидерүүд биш, АН болон ардчиллаар хувийн амьдралаа тэтгэгч бэртэгчингүүд гэж үздэг нэгэн болжээ. Түүний намайг “улс төрийн лидер гэвэл хүнддэнэ”, “АН-ын лидер гэвэл ардчиллын төлөөх үзэл санаа нь гомдоно” гэснийг хүлээн авч “тугч” гэж нэрлэв.
Цаасны болон цахим сонголтын хоёр даргатайг эс тооцвол АН-ын өнөөдрийн нөхцөл нь 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийнхтай ерөнхийдөө ижилхэн. Олон зүйлээр адилхан. АН 2016 оны УИХ-д 11-үүлээ байсан бол энэ парламентад Н.Алтанхуяг, С.Ганбаатарыг нэмж элсүүлээд 13 хүрэв. Одоо МАН-аас түдгэлзүүлсэн Ц.Ананбазарыг АН-д элсүүлж, бүлэгтээ кноп нэмнэ биз гэв. Ардчиллын тугчийн хошигнол. АН-аас УИХ-ын сонгуульд жижиг тойрогтоо ялагдсан хүнийг улсын хэмжээний том тойрогт, Ерөнхийлөгчид нэр дэвшүүлдэг жишиг тогтоов. Х.Баттулга 2016 оны УИХ-ын сонгуульд жишиг сум хөгжүүлж угжсан Баянхонгортоо, С.Эрдэнэ вантан болтлоо нүх, хөлөө бэлдсэн Баянгол дүүрэгтээ ялагдсан үнэн. Энэ нь бөхөөр бол сумын наадамд нэг давж чадаагүй хүнийг улсын наадамд барилдаад түрүүлээд ир гэж байгаатай адилхан юм. Бидний яриа, санал нийлж байх гэж жигтэйхэн.
Ер нь АН хуулийн байгууллагад шалгуулж байгаа хүнийг л Ерөнхийлөгчид нэр дэвшүүлдэг боллоо гэв. Тэр бас үнэн. 2017 онд Х.Баттулга төмөр замын хэргээр шалгуулж байсан бол С.Эрдэнэтэй холбоотой хэрэг хуулийн байгууллагад бас бий. Энэ тухайгаа, хэргээр нь наймаалцах саналыг АН дахь нөгөө бүлгээс нь тавьж, нэр бүхий прокурортой уулзаж үзснээ тэр өөрөө ярьсан. Тэр ч байтугай, АН-ыг орхиж чаддаггүй Ц.Элбэгдорж АН-ын нэр дэвшигчээр С.Эрдэнийг тодруулахад гүнзгий оролцож 2017 оных шигээ МАН-ын талд далдаар дэмжлэг үзүүлж яваа нь, АН-ын нэр дэвшигч нь мөн л 2017 оных шиг МАН-ын захиалгынх байгаа нь хүртэл адилхан байна гэв. Ардчиллын тугчийн л дүгнэлт. Гэхдээ Х.Баттулгыг гэмт хэрэгт шалгуулж байхад М.Энхболд захиалж нэр дэвшүүлсэн гэж одоогийн Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ намынхаа Бага хурал дээр ярихыг бичлэгээр олон нийт сонссон. Мөн Ц.Элбэгдорж, М.Энхболд нар дундаа хонгилын нэг түлхүүртэй, одоо М.Энхболд нь Ерөнхийлөгч болж, 2020 онд Ц.Элбэгдорж нь Ерөнхий сайд болох тохироотой гэж Х.Баттулга мэтгэлцээн дээр орон даяар ярьсан.
Гол асуулт. 2017 ба 2021 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн нэр дэвшигчид нь үнэхээр адилхан өгөгдөлтэй юм бол С.Эрдэнэд боломж байхгүй юу. Тэр Х.Баттулга шиг Ерөнхийлөгчийн сонгуульд ялж болохгүй юу. Хүүхдийн санаа шиг асуулт л даа. Харин хариулт нь зарим том хүнд ч томдох, олж хараагүй өнцөг.
-Нэр дэвшичдийн өгөгдөл, нийгмийн суурь ерөнхийдөө 2017 оныхтой ижилхэн байгаа. Тэгэхдээ Х.Баттулгад таарсан аз 2021 онд С.Эрдэнэд таарахгүй, боломжгүй. Яагаад гэвэл ганцхан боловч маш том ялгаа тэдний дунд бий. Х.Баттулга, С.Эрдэнэ нар хоёулаа МАН-ын захиалгын нэр дэвшигчид байсан, байж болно. Х.Баттулга захиалгыг хүлээж аваад ялахын төлөө өөр зүгт өөрийнхөөрөө явсан. Бүхнээ зорулсан, өдөр шөнөгүй урагшаа л зүтгэсэн. Харин С.Эрдэнэ бол захиалгыг хүлээж аваал ялагдах даалгавараа биелүүлэх гэж үргэлж МАН-ын араас явна, ард нь сууж үлдэнэ. Саяхан болсон УИХ-ын сонгуулийн үеэр У.Хүрэлсүх намын даргын үүргээ гүйцэтгэн хэдэн аймгаар явж, хэдэн нэр дэвшигчийнхээ тойрогт очиж ажилласан билээ. Бүх аймагт явсан. Тэгвэл АН-ын дарга С.Эрдэнэ хэдэн аймагт явсан билээ, ерөнхийдөө нэр дэвшигчдээсээ зугтаасан. Одоо би ам асууж, Ванга шиг хэлье. АН-ын лидер гээд байгаа Элбэгдорж, Бат-Үүл нар Эрдэнээг дэмжиж хэдэн аймагт явахыг тоолоорой. Тэд С.Эрдэнээтэй адилхан арагшаа суух л даалгавартай.
Өөрөөр хэлбэл, 2017 онд Х.Баттулга ялах, ядаж олон санал авч, дахин санал хураалтын төлөө явсан. Одоо бол С.Эрдэнэ ялагдах, өөртөө болон АН-д аль болох цөөн санал цуглуулах, хүмүүсийг сонгууль өгүүлэхгүй байх зэргээр дахин санал хураалт болгохгүйгээр МАН-ын нэр дэвшигчийг эхний шатаар ялуулахын төлөө л ажиллана. Захиалгыг эс үйлдлээрээ биелүүлнэ гэж нэг сайхан боломж улс төрд байдаг юм гэснээр бидний яриа өндөрлөв. Мань ч яриандаа халж, бухимдал нь уураар солигдох янзтай. Ер нь бол товчхондоо С.Эрдэнэ буюу эзэн нь эмээл хазаартай морьтойгоо, мөн АН-тайгаа МАН-ын дотор өөрөө очоод багтчихсан л юм ярьчихлаа. Магадгүй л юм, харж л байя. Энэ хүмүүс чадна. Харин би хоёр хуваагдталаа талцан тэмцэж байгаа “ардчиллыг, АН-ыг аврах” гол зорилгоо аливаа сонгуульд ялагдаж байж биелүүлэх, түүндээ хүрэх АН-ынхны тактикийг яаж ч бодоод ойлгохгүй юм билээ. Тамганаас үнэтэй үнэт зүйлтэй хүмүүсийн улс төр бас л өөр байх л даа!
