Их эзэн Чингис хааны мэндэлсний ой, Монгол бахархлын өдөр жил бүрийн өвлийн тэргүүн сарын шинийн 1-нд тохиодог.
Энэ жил Монгол бахархлын өдөр арваннэгдүгээр сарын 24-нд тохиож байгаа билээ. Энэ өдөр улс орныхоо тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдлыг бататгах, төрт ёс, түүх соёлынхоо уламжлалыг гүнзгий судалж, хойч үедээ өвлүүлэх, тэдгээрийг дэлхий дахинд сурталчлан таниулахад хувь нэмрээ оруулсан эрхмүүдэд Ерөнхийлөгчийн зарлигаар “Чингис хаан” одон гардуулдаг уламжлалтай. Тэгвэл энэ жил “Чингис хаан” одонг хоёр хүнд гардуулахаар болжээ.
Тодруулбал, Монгол орны хөрс судлаач, академич, доктор Д.Доржготов болон АНУ-ын Макалейстрийн Коллежийн профессор, “Нью-Йорк Таймс”-ын өндөр борлуулалттай номын зохиолч, Чингис хаан судлаач Жак Уэтерфорд нарыг шагнахаар болжээ.
Д.Доржготов нь 1963 оноос хойш Орос-Зөвлөлтийн эрдэмтэдтэй хамтран Монгол орныхоо газарзүйн судалгааг хийж байгаа бөгөөд Монгол орны усны ай сав газрууд хаана байдаг, хөрсний ус, түүний физик шинж чанар, мөн хөрсний нөөцийг тодорхойлсон гээд олон судалгаа, шинжилгээг өнгөрсөн хугацаанд хийжээ. Түүний судалгааны ажлын үр дүнгээрээ 1974 онд “Монгол орны хөрсний 1:2500000 масштабтай зураг”-ийг анх удаа зохиож хэвлүүлснээс хойш олон зуун бүтээлээ нийтийн хүртээл болгосон, эдгээр бүтээлүүдээрээ дэлхийн олон оронд үнэлэгдсэн газарзүйн салбарын тэргүүлэх эрдэмтэн юм.
Жак Уэтерфорд нь Монголын тухай дөрвөн ном хэвлүүлж дэлхийн 20гаруй орны хэл дээр хэвлэгджээ. “Өнөөгийн ертөнцийг үндэслэгч Чингис хаан” (Genghis Khan and the Making of the Modern World), “Монголын иx хатдын нууц товчоо” (The Secret History of the Mongol Queens), “Чингис хаан: Эрхэм дээд үнэний эрэлд”, “Хубилай хаан: Монголын усан замын цэрэг” зэрэг номын зохиолч юм.
Ерөнхийлөгчийн Тамгын Газрын дарга Я.Содбаатар “Монгол бахархлын өдрийг тохиолдуулан Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж, хоёр эрхэмд төрийн дээд Чингис хаан одонг гардуулах болсныг дуулгаж байна. Энэхүү хоёр эрдэмтэн түүх соёл, байгаль судлалын салбарт ажилласан. Энэ жил монголчууд бидний хувьд онцгой түүхэн жил болж байна. Энэ хүрээнд АНУ-ын эрдэмтэн Жэк Уэтерфордийг шагнахаар болсон. Тэрээр Монголын түүх соёл, Чингис хаан, эзэнт гүрний талаар олон бүтээл туурвисан. Түүний 2004 онд гаргасан “Өнөөгийн эзэнт гүрэн ба Чингис хаан” бүтээл нь “Нью Йорк” таймс сонины шилдэг бүтээлээр шалгарч, 300 гаруй мянган хувь хэвлэгдэж, 20 гаруй улс оронд хэвлэгдсэн. Энэхүү бүтээлээр Монгол ба Чингис хааны талаарх дэлхийн түүхэнд үлдсэн олон ойлголтыг залруулж, Чингис хаан бол чөлөөт худалдаа, нээлттэй харилцаа, мэдлэг мэдээллийн солилцоо, хууль эрх зүй, дипломат халдашгүй байдал, шашны эрх чөлөө сүм хийдээс ангид байх тогтолцоог тавьснаар өнөөгийн ертөнцийг үндэслэсэн Их хаан юм гэдэг үзэл санааг дэвшүүлсэн. Мөн 2010 онд “Монгол хатдын нууц товчоо” ном нь зургаан улсын хэлээр орчуулагдаж, олон орны хүртээл болсон.
Мөн газар зүй, геоэкологийн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний тэргүүлэх ажилтан, доктор, профессор Д.Доржготов гуайд Чингис хаан одонг олгохоор боллоо. Тэрээр хөрсний гарал үүсэл, газар зүй ангилал, онолын суурь судалгаанд анхаарч, олон арвин бүтээл гаргасан. Монгол орны хөрс хэмээх алдарт судалгааны бүтээлээ хэвлүүлж байсан. Монголын нэвтэрхий толь, Монголын байгаль орчны нэвтэрхий толь гэх бүтээлүүдэд оролцсон. Д.Доржготов гуай Монголын шинжлэх ухааны салбарт төдийгүй газар зураг зүйн салбарт олон гавьяа байгуулсан. Маргааш Чингис хааны бахархлын өдөр холбогдох хууль журмын дагуу одонг олгох юм” гэв.
