УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар Гэр бүлийн тухай хуулийн төслийн шинэчилсэн найруулгыг хэлэлцэж байна. Энэ хуулийг ХЗДХЯ-наас санаачлан боловсруулжээ. Иймд ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр, дэд сайд Б.Солонго нар УИХ-ын гишүүдийн асуултад хариулж байна.
Манай улсад 14 орчим хүн гэр бүл салсан тул хүүхдийн тэтгэмж өгөх үүрэгтэй. Эдгээр хүмүүсийн дийлэнх нь эрэгтэйчүүд юм. Гэвч гэр бүлээ салгасан аавуудын 40 хувь нь л хүүхдийн тэтгэмжээ өгдөг, үлдсэн нь өгдөггүй талаар дэд сайд Б.Солонго танилцуулав. Иймд хүүхдийнхээ тэтгэмжийг өгдөггүй аав, ээжийн хариуцлагыг өндөрсгөхийн тулд хариуцлагажуулах, албадлагын арга хэмжээ авч эхэлжээ. Тодруулбал хүүхдийн тэтгэмжээ өгөөгүй бол хилийн хориг тогтооно гэв.
УИХ-ын гишүүн Н.Учрал “Арчаагүй эрчүүдийн улмаас олон эх нуруун дээрээ ачаа үүрч байна. Аав нар хүүхдийн тэтгэмжийг салсан эхнэртээ өгдөг гэж эндүүрч байна. Боломжийн амьдралтай атлаа тэтгэмжээ төлдөггүй хүмүүс байна. Тэдгээр хүний данснаас тэтгэмжийг шууд шилжүүлж болох уу? Энэ талаар хуулийн төсөл боловсруулсан ажлын хэсэг банкуудтай ярьсан уу? Мөн өндөр орлоготой бол тэтгэмжийг нь мөн нэмэх саналтай. Ер нь монголын амьдрал эмэгтэйчүүдийн нуруун дээр байна. ШШГЕГ-ын шийдвэрүүд хэрэгжихгүй байна. Тухайн бүс нутгийн амьжиргааны түвшний 50 хувьтай тэнцэх тэтгэмж өгөхөөр одоогийн хуульд заасан нь бага байна” гэв.
ХЗДХ-ийн сайд Б.Энхбаяр Н.Учрал гишүүний саналыг дэмжиж байгаа ч иргэдийг хөрөнгө орлогоор нь ялгаварлалаа гэх үндэслэлээр Үндсэн хуулийн цэцэд энэ заалт унах тул хэрэгжих боломжгүй гэж хариулав. Хуулийн төсөлд гэр бүл салсны дараа ч салсан аав/ээжүүд хүүхэдтэйгээ байнга харилцаатай байх үүргийг шинээр тусгажээ.
УИХ-ын гишүүн Б.Бат-Эрдэнэ “”Монгол эрчүүл эрүүл мэнд, наслалт, боловсрол, ажил эрхлэлт гэх мэт олон үзүүлэлтээр эмэгтэйчүүдээс бага байна. Өрх гэрт аавуудын гүйцэтгэх үүрэг мөн багасав. Гэр бүлийн хүчирхийлэл, гэмт хэрэг гэх мэт болохгүй бүхэнд эрчүүд дийлэнхийг эзлэв. Охиноо л их сургууль бараадуулъя гэсэн олон жилийн буруу шийдвэрийн урхаг одоо илэрч байна. Эрчүүдийн үнэлэмж, нэр хүнд ихээхэн уналаа” гэв. Хүүхдийн тэтгэмжээ төлөөгүй аавууд ажилгүй, орлогогүй, ядуу тул төлөх боломжгүй гэж хариулдаг байна.
Манай улсад эрчүүд, эмэгтэйчүүдийн дундаж наслалтын 9 жил байгаа нь олон улсын дунджаас өндөр. Эрэгтэйчүүдэд зөвлөгөө өгөх анхны төвийг Чингэлтэй дүүрэгт байгуулсан. Тэтгэмжийн хэмжээг шүүхэд хандуулан өсгөх боломжтой. Хүүхэд долоон нас хүрээд аав ээжийнхээ хэнтэй нь амьдрахаа өөрөө шийддэг гэж ажлын хэсгээс танилцуулав.
Мөн энэ хуулийн төсөлд монгол хүний удмын санг хамгаалах үүргийг гэр бүлд хариуцуулжээ. Энэ дагуу удмын бичиг хөтлөх үндэсний аяныг ЦХХХЯ-тай хамтран хэрэгжүүлж, ургийн бичгээ хөтөлдөг гэр бүлүүдийн туршлагыг улс даяар сурталчилна, айл бүр ургийн бичиг хөтлөх нь айл бүрийн үүрэг болно. Нэг овог удмынхан дотроо гэрлэхийг хориглох, удмын хамаарлаа мэддэг байхын тулд орчин үеийн, генетикийн лабораторийн шинжилгээнд хамрагдах уу, цус ойртолтоос хэрхэн сэргийлэх вэ зэргийг УИХ-ын гишүүд тодруулав.
Манай улсад жилд 1500 орчим удаа эцэг, эх тогтоолгох шинжилгээ хийлгэдэг байна. Лабораторийн хүчин чадлыг сайжруулах шаардлагатай. Шүүх шинжилгээний ерөнхий газар цус ойртолтын түвшин хаана илүү байгааг тогтоох, ДНК-ийн шинжилгээг улсын хэмжээнд хийх, монгол хүний удмын сангийн мэдээлэл шаардлагатай гэжээ. Суурь судалгаатай болсноор гэрлэгч хосууд аль овог аймгийнх гэдгээ мэдэх, цус ойртох эрдэлтэй юу зэргээ мэдэх боломжтой юм байна.
УИХ-ын гишүүн Л.Энх-Амгалан “БНСУ энэ чиглэлд их туршлагатай. Бид тус улсын мэргэжилтнүүдийг урьж ажиллуулсан. Удмын сангийн лаборатори байгуулахад 50-60 сая ам.доллар хэрэгтэй. ТЭЗҮ удахгүй батлагдана. Батлагдангуут Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд танилцуулна. Удмын сангийн асуудал нь Монгол Улс орших, орших тухай асуудал. Гэр бүл салалтын хувьд дөрвөн гэр бүл тутмын нэг нь салж байгаа нь маш өндөр тоо. Манай яамнаас 50 мянга орчим хүүхэд эрсдэлтэй орчинд амьдарч байна. ХНХЯ-наас 14 мянган хүүхэд гэдэг. Эдгээр нь ямар хүүхэд байна вэ гэхээр голдуу гэр бүл нь салсан байдаг. Хүүхдийн асуудлыг зөвхөн боловсролын яаманд даатгаж болохгүй. Тэтгэмжээ төлдөггүй, шимэгч нарын хариуцлагыг өндөрсгөх нь зөв. Энэ тохиолдолд төр төмөр нүүрээ үзүүлэх ёстой” гэв.
2028 оноос гэрлэгч хосууд удмын сангийн шинжилгээг заавал өгдөг болох заалтыг оруулжээ. Үүнээс өмнө дэд бүтэц буюу лаборатори байгуулах гэх мэт бэлтгэлээ базаах аж. Мөн үүнээс өмнө ургийн овгийн нэршлийг өөрчлөх, Удмын сангийн хуулийг батлуулах, садан төрлийн гэрлэлтийг хориглох ёстойг УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн онцлов. Манай улс хүн ам цөөн тул удмын санг хамгаалах зорилгоор эдгээрийг хэрэгжүүлэх нь зөв гэж УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхцэцэг хэллээ.
Дэд сайд Б.Солонго “Хүүхдийн эрх ашгийг хамгаалахын тулд гэр бүлийн хэрэг маргаанаар дагнан ажиллах шүүх байгуулах шаардлагатай гэж зарим шүүгч үздэг. Энэ саналыг судалж байна. Гэр бүлээ батлуулсан эсэхээс үл хамааран ээж аавууд хүүхдийн өмнө хүлээсэн үүргээ заавал биелүүлэх гэх мэт заалтыг хуульд оруулсан. Эд хөрөнгийн маргаанаас урьдчилан сэргийлэх зорилгоор Гэрлэлтийн гэрээг мөн зохицуулсан” гэв.
