2025 оны 3-р сарын 1-нд цагаан сарын шинийн нэгэн тохиохыг шинжлэх ухааны талаас нь ингэж тайлбарлаж болно.
Цагаан сарын маргаанд шинжлэх ухаанчаар хандъя.
Нар дэлхий хоёрын дунд сар орж сарны гэрэл энгийн нүдээр харагдахгүй болох үзэгдлийг монголоор “битүүн” буюу олон улсын нэршил нь “New moon” юм. Хятад болон хятадын соёлын нөлөөнд багтдаг улс орнууд уг сар харанхуйлж гэрлийн хувь 0% болж буй өдрийг шинэ сарны эхлэл гэж үзэн сарны нэг дэх өдөр хэмээн тэмдэглэдэг.
Харин Монголчууд энэ өдрийг хуучин сарын сүүлийн өдөр гэж үзэн “битүүн” хэмээн нэрлэдэг.
2025 оны 1-р сарын 28-нд сарны гэрлийн дүүргэлт 2.4%, 1-р сарын 29-нд сарны гэрлийн дүүргэлт 0.3%, 1-р сарын 30-нд сарны гэрлийн дүүргэлт 0.7% болох бөгөөд саранд тусах гэрэл энгийн нүдэнд үзэгдэхгүй болж байгаа хамгийн бага гэрлийн хувьтай 1-р сарын 29-нийг Монголчууд битүүн, хятадууд сарын эхний өдөр юм.
Харин сарны гэрлийн хувь ихсэж эхлэх өдрийг монголчууд шинийн нэгэн буюу сарын эхний өдөр гэж нэрлэж ирсэн…
Монголд 3-р сарын 1-нд хавар эхэлж буй шалтгаан нь сар дэлхийг тойрч анх эхэлсэн цэгтээ очиход 29, 53 хоног болдог. Энэ нь жилд 354 хоног болно гэсэн үг.
Харин нарны тоололд 365-366 хоног байдаг учир нар, сарны явдалд 11 хоногийн зөрүү гардаг.
Тэгэхээр 3 жил тутамд 13 дахь сар буюу нэг илүү сар нэмэх зайлшгүй шаардлага гардаг нь ганц Монголд биш олон улсад байдаг тооцоолол юм.
Хятад мэтийн чийглэг, дулаан уур амьсгалтай, газар тариалан эрхэлдэг улс орнуудын хувьд илүү сарыг өвлийн сараас бусад сард нэмж болдог байхад эрс тэс, хуурай, хүйтэн уур амьсгалтай Монголд 12 жилд 4 удаа 4 улиралд 1, 1 сар нэмэгдэх зүй тогтол бий. Тиймээс 2025 оны эхний улиралд өвлийн сар урт байх тооцоо гарсан учир өвөл илүү сартай болж бгаа юм.
3-р сарын 1-нд шинийн нэгэн тасарч буй шалтгаан бол дэлхий тэнхлэгээ бүтэн эргэхэд нэг хоног болдог бөгөөд тэр хугацаанд сар 0-12 градусаар дэлхийг тойрно. Ихэвчлэн сард нэг удаа уг тойрох хөдөлгөөн нь дэлхийн тэнхлэгийн эргэлтээс хоцрох, илүүдэх үзэгдэл болдог агаад үүнийг нарийвчлан хэдэн градуст явж байгаагаар нь сар тасрах, давхцах гэж Монгол зурхайд тэмдэглэдэг байна.
2025 оны 3-р сарын 1-нд сар дэлхийн тэнхлэгийн эргэлтээс илүү градус туулах тооцоолол гарсан учир шууд шинийн 2-н гэж тэмдэглэнэ.
Энэ бол зурхайн тэмдэглэгээ ба энэ өдөр хаврын сар эхэлж байгаа учир бид “цагаан сар”-ын баяраа тэмдэглэж, уламжлалт зан үйлүүдээ хийх юм.
Ерөнхий дөө 3, 4, 5-р сар нь хаврын улирал болно.
Дулаан уур амьсгалтай улс орнуудад 4, 5-р сарын үед температур нэлээн өндөр байдаг бол Монголд 5 сард цастай байх нь хэвийн үзэгдэл. Монгол бол тусгаар тогтносон улс, төр засагтай, шинжлэх ухаантай, эрдэмтэд мэргэдтэй, одон орончидтой улс юм шүү.
Бидний үндэсний баяр 2025 оны 3-р сарын 1-нд тохионо.
Бид сар харанхуйлахыг битүүн гэх бол сар арвидаж эхлэх өдрийг шинийн 1-н гэдэг юм шүү…
Эх сурвалж: Түмээ Халхын Харуул
