Монголчуудын уламжлалт баяр Цагаан сар нь зөвхөн соёлын зан үйл төдийгүй хөдөө аж ахуй, хүнсний үйлдвэрлэл, жижиглэн худалдаа, өрхийн эдийн засагт бодит нөлөө үзүүлдэг улирлын томоохон “эдийн засгийн цикл” болдог байна.
Үндэсний статистикийн хороо болон ХХААХҮЯ-ны мэдээллээс үзэхэд жил бүрийн Цагаан сарын үеэр дотоодын зах зээлд зориулан дунджаар 100–150 мянган хонийг идэшний зориулалтаар бэлтгэдэг байна. Энэ нь Монгол Улсын нийт хонины жилийн хэрэглээний тодорхой хэсгийг бүрдүүлдэг бөгөөд баярын үеэр махны эрэлт эрс нэмэгддэгийг харуулж байна.
Цагаан сарын гол бэлгэдлийн хүнс болох “ууц” нь зөвхөн хоол хүнс бус нийгмийн статус, хүндэтгэлийн илэрхийлэл болдог. Сүүлийн жилүүдэд хотжилт нэмэгдэхийн хэрээр уламжлалт бүтэн ууц тавих заншилд өөрчлөлт орж, өрхийн бүтэц, амьдралын хэв маягтай уялдан хагас ууц, эсвэл өөр төрлийн мах хэрэглэх хандлага нэмэгдэж байгаа нь зах зээлийн шинэ сегмент үүсгэж байна.
Мөн Цагаан сарын үеэр гурил, чихэр, хэвийн боов, сүүн бүтээгдэхүүний борлуулалт жилийн дунджаас хэд дахин өсдөг. Жишээлбэл, үндэсний үйлдвэрлэгчдийн мэдээллээр Цагаан сарын өмнөх 1–2 сарын хугацаанд хэвийн боовны үйлдвэрлэл жилийн нийт үйлдвэрлэлийн томоохон хувийг бүрдүүлдэг байна.
Нийгмийн талаас нь авч үзвэл Монгол Улсын нийт хүн амын 67 орчим хувь нь хот суурин газарт амьдарч байгаа ч Цагаан сар нь хөдөө, хотын иргэдийг холбодог цөөн уламжлалуудын нэг хэвээр байна. Баярын үеэр орон нутгийг зорих хөдөлгөөн эрс нэмэгдэж, тээвэр, үйлчилгээний салбарын эргэлт нэмэгддэг.
Судлаачдын үзэж байгаагаар Цагаан сар нь Монголын уламжлалт соёлын хамгийн том “нийгмийн капиталын механизм” бөгөөд гэр бүл, төрөл садны холбоог сэргээх, нийгмийн итгэлцлийг бэхжүүлэх үүрэг гүйцэтгэдэг байна. Үүний зэрэгцээ дотоодын үйлдвэрлэл, мал аж ахуй, жижиглэн худалдааны салбарын орлогыг улирлын шинжтэйгээр нэмэгдүүлдэг эдийн засгийн чухал хүчин зүйл болж байна.
Цагаан сар ийнхүү зөвхөн уламжлалын баяр биш, харин Монголын нийгэм, эдийн засаг, соёлын огтлолцлын бодит илэрхийлэл хэвээр байна.
