УИХ-ын нэгдсэн чуулганы үдээс хойших хуралдаан эхэлж Ерөнхий сайд Г.Занданшатар ХЗДХ-ийн сайдаар УИХ-ын гишүүн Б.Энхбаярыг томилох асуудлыг танилцуулж байна.
Ерөнхий сайд Г.Занданшатар:
-УИХ-ын дэд дарга, Эрхэм гишүүд ээ…
Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэг, Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хуулийн 23 дугаар зүйлийн нэг дэх хэсгийн хоёрдох заалтад заасны дагуу Монгол Улсын Ерөнхий сайд Үндсэн хуульд заасан онцгой бүрэн эрхийнхээ дагуу УИХ-ын гишүүн Б.Энхбаярыг Монгол Улсын Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаар томилох шийдвэр гаргаж байгаагаа олон нийтэд мэдээлсэн.
Улмаар энэ асуудлыг Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид албан ёсоор танилцуулсан. Мөн Монгол Улсын Их Хуралд танилцуулахаар 2025 оны аравдугаар сарын 01-ны өдөр Засгийн газрын 1-111 тоот албан бичгээр хүрнүүлснээс хойш 24 хоногийн хугацаа өнгөрөөд байна.
Монгол Улсын Их Хурлын дэгийн тухай хуулийн 103 дугаар зүйлийн 1 дэх хэсэгт заасны дагуу Л.Мөнхбаатарыг ХЗДХ-ийн сайдын үүрэгт ажлаас чөлөөлөх болон Б.Энхбаярыг томилох асуудлыг УИХ-д үүгээр танилцуулж байна.
ХЗДХ-ийн сайдаар томилогдох Б.Энхбаярын дэлгэрэнгүй намтарыг УИХ-д албан бичгийн хавсралтаар хүргүүлсэн болно.
Баттөмөрийн Энхбаяр нь улсад нийт 27 жил ажилласан бөгөөд 2016-2018 онд Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд, 2023-2024 онд Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаар тус тус ажилласан.
Баялгийн хулгай, нүүрсний хулгайг таслан зогсоож, учирсан хохирлыг арилгаж, гэм буруутанд хуулийн хүрээнд хариуцлага тооцож, далд эдийн засгийг бууруулах нь Монгол Улсын эдийн засаг, ард түмний нийтлэг эрх ашиг юм.
Тиймээс далд эдийн засгийг бууруулах, баялгийн хулгай, нүүрсний хулгайтай тэмцэхэд хууль, эрх зүйн салбарын тогтолцоо, бодлогын өөрчлөлт, шинэчлэл хийх нь зүйтэй гэж үзэж энэхүү шийдвэрийг гаргаж байна.
Баттөмөрийн Энхбаяр нь хууль, эрх зүйн салбарт 20 гаруй жилийн туршлагатай, шилдэг, мэргэжлийн боловсон хүчин бөгөөд эр зоригтой, ард иргэдийн итгэлийг даах улс төрч гэж үзэж байна.
Өнгөрсөн өдрүүдийн хий хоосон улстөржилт нь улс орон, ард түмэн, төр алба, хувийн хэвшлийн хэвийн үйл ажиллагаанд тодорхой бус байдлыг бий болгож, өвөлжилтийн бэлтгэл, бензин шатахуун, цалин хөлс зэрэг цаг үеийн шинжтэй нийгэм, эдийн засгийн хойшлуулшгүй, нэн яаралтай шийдвэрлэх олон асуудал байна.
Ард түмэн “Улс төр биш ажлаа хий, асуудлаа шийд” гэж Та биднээс шаардаж байгааг төрийн эрх барих дээд байгууллага УИХ хүндэтгэн үзнэ гэдэгт итгэж байна. Иймд Баттөмөрийн Энхбаярыг ХЗДХ-ийн сайдаар томилох асуудалтай УИХ танилцаж, Засгийн газрын гишүүний тангараг өргөх боломжоор хангаж өгөхийг хүсье.
Засгийн газар баялгийн хулгай, нүүрсний хулгайтай тууштай, хатуу тэмцэнэ.
Тавантолгойн бүлэг ордын нэг болох Бортээгийн ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах тухай УИХ-ын тогтоолын төслийг 2026 оны төсвийн төсөлтэй хамт УИХ-д өргөн мэдүүлсэн болно. Уг тогтоолын төсөл УИХ-аар батлагдсанаар эмч, багш нарын цалин хөлс, ахмадуудын тэтгэвэр, тэтгэмжийг шаардлагатай түвшинд хүртэл нэмэгдүүлэх, мөн бусад тулгамдсан олон асуудлыг шийдвэрлэх нөхцөл боломжийг нээнэ.
Ард түмний баялгийг хулгайлсан аливаа үйлдэлд хуулийн хариуцлага хүлээлгэж, нууж хаасан үнэнийг илчлэн дэлгэж, ард түмний хатуу хараа хяналтыг тогтоон дархлахын төлөө Засгийн газар улам эрчтэй ажиллах болно.
Монгол Улсын Ерөнхий сайд Үндсэн хуульд заасан Онцгой бүрэн эрхээ эдэлж, Засгийн газар бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ ажиллаж, Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөр, үндсэн чиг үүргээ биелүүлэхэд нийт ард түмэн болон УИХ дэмжин ажиллана гэдэгт итгэлтэй байна.
Баялагтаа эзэн Монголын төлөөх тэмцэл үргэлжилж байна.
Монгол Улсад хулгай худал биш хууль, үнэн ялах болтугай!
Анхаарал хандуулсанд баярлалаа гэлээ.
Хэлэлцэх асуудалтай холбоотойгоор УИХ-ын гишүүд асуулт асууж, хариулт авч байна.
УИХ-ын гишүүн П.Сайнзориг:
-Монгол Улсын Үндсэн хуулийн хууль дээдлэх зарчмыг зөрчиж хуралдаж байгаа чуулганы нэгдсэн хуралдааны ирцээс хасч өгөхийг хүсч байна.
УИХ-ын дэд дарга Б.Пүрэвдорж:
-Та УИХ-ын нэгдсэн чуулганы хуралдаандаа оролцох үүрэгтэй. Тиймээс хуралдаан даргалагчийнхувьд ирцээс хасах боломжгүй. Бусад асуудлаар Ерөнхий сайд Г.Занданшатар хариулт өгнө үү.
Ерөнхий сайд Г.Занданшатар:
-Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 39 дүгээр зүйлийн 4 дэх хэсэгт заасны дагуу Засгийн газрыг бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ ажиллах боломж олгохыг хүсч байна. Засгийн хуралдаан хуралдаж, асуудал шийдэхэд ХЗДХ-ийнсайдын санал дүгнэлт зайлшгүй шаардлагатай.
Хоёрдугаарт, эцсийн дүгнэлт цагаан дээр хараар ҮХЦ-ийн дүгнэлт эцсийнх байна. Үүнийг УИХ хянан хэлэлцэхгүй гэж заасан байгаа. Цэцийн дүгнэлтээ бүрэн унших хэрэгтэй.
УИХ-ын гишүүн Д.Энхтүвшин:
-ХЗДХ-ийн сайдын эрхлэх асуудлын хүрээнд хоёр асуулт асууя. Сүүлийн үед Монгол Улсад хулгай нэмэгдэж, төр томроод байгаагийн гол шалтгаан нь төрийн өмчит компаниуд байгаа. Тэгэхээр төрийн болон нийтийн өмчийн талаар та ямар бодлого хэрэгжүүлэх вэ?
Хоёрдугаарт, төрийн нууцад оруулж байгаад өмч хөрөнгө шамшигдуулдаг, хулгай хийдэг асуудал байгаа. Тэгэхээр төрийн ил тод байдалтай холбоотой асуудлаар та ямар ажил хийх вэ?
УИХ-ын гишүүн Б.Энхбаяр:
-Төрийн нууц гэдэг тамганы ард олон хулгай байдаг нь ил болсон. Үүн дээр би зөвхөн ярих биш тодорхой үйлдэл хийж байсан. Тухайлбал, 2023 оны аравдугаар сарын сүүлээр миний бие ХЗДХ-ийн сайдын хувьд Засгийн газраас Төрийн болон албаны тухай хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг өргөн барьж, батлуулж байсан. Энэ нь албаны нууцыг тухайн төрийн өмчит компанийн захирлууд байгуулга агентлагийн захирлууд өөрийн үзэмжээр дарах эрхийг хязгаарлаж, тагнуулын байгууллагын дүгнэлтийг авсны үндсэн дээр тамга дарах өөрчлөлтийг хийсэн.
Тэгэхдээ энэ өөрчлөлт хангалтгүй. Тиймээс Төрийн болон албаны нууцын тухай хуулийг миний бие бүрэн шинэчилж УИХ-д оруулж ирнэ гэсэн итгэл үнэмшилтэй байгаа.
Төрийн нууц гэдэгт ямар ямар нууц оруулахыг УИХ шийддэг байх ёстой. Одоогийн хуулиар гүйцэтгэх эрх мэдлийн байгууллага буюу Засгийн газар үүнийг шийдээд байгаа. Тиймээс ард түмний төлөөллийн байгууллагын хяналтаас гарчхаад байгаа юм.
ЗГХЭГ-ийн дарга С.Бямбацогт:
-Худлаа үгийг мянга давтвал үнэн болчихдог. Ямар нэг аргаар л ялж байх юм бол ялагчийг шүүдэггүй. Хуйвалдаад хууль зөрчөөд ялагчийг шүүдэггүй үзэл хандлага сүүлийн хэдэн жил ноёрхлоо. Үнэнд бас гүйцэгдэх өдөр ирдэг юм байна.
Өнөөдөр тэмээг ямаатай харьцуулаад амьтан бол амьтан шүү дээ гээд байх юм. Засгийг газрыг Үндсэн хууль зөрчиж огцруулчхаад өмнө нь ингэж л огцруулсан шүү дээ гээд байсан. Гэхдээ үнэнд гүйцэгдэж, ҮХЦ шийдвэр гаргасан.
Гэтэл одоо ҮХЦ-ийн дүгнэлтийг бас хэлэлцэнэ, хэлэлцэхгүй гэдэг асуудал яриад байна. Цэцийг шийдвэр албажаагүй байхад Ерөнхий сайд Засгийн газрын гишүүнээ томилох гэлээ гээд байх юм. ҮХЦ-ийн шийдвэр гармагцаа хэрэгжинэ гээд Үндсэн хуульд заачихсан байгаа. ҮХЦ их суудлын хуралдаанаар хуралдаж шийдвэр гаргасан бол эцсийнх байна гээд заачихсан.
Тэгэхээр Үндсэн хуулийг дур зоргоороо тайлбарлаад, олуулаа дайраад ялагч болно гэж бодож байвал эндүүрэл шүү.
УИХ-ын дэд дарга Б.Пүрэвдорж:
-Нэр бүхий гишүүд надад хандаж асуудал ярьж байх шиг байна. ҮХЦ-ийн шийдвэр эцсийн шийдвэр байгаад энэ асуудлаар УИХ хүлээн зөвшөөрөх эсэх талаар шийдвэр гаргахгүй. Үүний дараагийн асуудал гэвэл Ерөнхийлөгчийн хоригийг хуулийн дагуу хэлэлцэх ёстой. Хэрэв Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авах юм бол, Ерөнхий сайдыг огцруулсан Засгийн газрын тогтоол хүчингүй болно. Хэрэв УИХ Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авахгүй бол тодорхой зөрүүтэй асуудлууд гарна. Эцсийн шийдвэр ҮХЦ-ийнх учраас Ерөнхий сайдыг огцруулах тухай асуудал шийдэгдсэн гэж ойлгож болно.
Хоёрдугаарт, ҮХЦ-ээс Ерөнхий сайдыг огцруулсан тогтоол Үндсэн хууль зөрчсөн байна гэдэг дүгнэлт гарсан болохоос биш, аравдугаар сарын 16,17-ны өдрийн УИХ-ын нэгдсэн чуулганы ирцийн тухай асуудлаар аливаа нэгэн иргэн хүсэлт өгөөгүй учраас энэ асуудлаар шийдвэр гараагүй. Тиймээс өнөөдрийн хэлэлцэж байгаа асуудал албан ёсны байна гэдгийг хэлмээр байна.
УИХ-ын гишүүн Г.Уянгахишиг:
-Олон жил турш хулгай, авлигтай тэмцье гэж ярьсан. Энэ болгонд өчнөөн олон хүний нэр дурдагдасан. Гэвч бодитоор хариуцлага хүлээж ял авсан юм бэ? Энэ маш цөөхөн тоо гарах байх.
Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын хувьд гэмт хэрэгтэй тэмцэх, хууль сахиулах байгууллагуудыг удирдан чиглүүлэх нь мэдээж ойлгомжтой үүрэг. Гэхдээ үүнээс ч илүү чухал нь төрийн эрх зүйн бодлогыг хэрэгжүүлж, хууль эрх зүйн орчныг цогцоор нь сайжруулах чиг үүрэгтэй албан тушаал гэдгийг онцлох хэрэгтэй.
Өнөөдөр нийгэмд яригдаж буй нүүрсний хулгайтай холбоотой асуудлуудын уг сурвалж нь “Эрдэнэс Тавантолгой” компанийн ил тод байдлын дутагдалтай шууд холбоотой гэж үзэж болно. Хэрвээ энэ компани 15 жилийн өмнө нээлттэй компани болж, ил тод засаглалын тогтолцоонд орсон байсан бол өнөөдрийн нөхцөл байдал өөр байх байсан болов уу гэж би хувь хүнийхээ хувьд боддог.
Үүнтэй уялдуулан, Ашигт малтмалын тухай хуулийн 5.6 дугаар заалт хэрэгжихгүй, амь оролгүй 10 гаруй жил өнгөрөөд байна. Ийм нөхцөлд Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдын хувьд та энэ заалтыг хэрэгжүүлэх, хууль эрх зүйн орчныг бодитоор амилуулах чиглэлд ямар манлайлал, бодит алхам хийхээр төлөвлөж байна вэ?
Хоёрдугаарт ТӨК-иудыг хэрхэн задлаж, хувьчлах ёстой вэ? Төрийн хяналтыг хэрэгжүүлэх гээд байгаа бол мөнгө санхүү удирдлагад нь биш, харин алтан хувьцааны хэлбэрээр оролцох боломжийг нь гаргах тал дээр та ямар бодол, саналтай байна вэ?
УИХ-ын гишүүн Б.Энхбаяр:
-ХЗДХ-ийн сайд гэдэг хувиар нь бодлогын тодорхой асуулт асуусанд талархалтай байна. ХЗДХ-ийн сайдын гол чиг үүрэг бол Хууль зүйн бодлогын асуудал. Би өмнө нь долоон сарын хугацаанд ажиллахдаа энэ ажил дээр 90 хувьтай төвлөрч ажиллаж байсан. Хүмүүс намайг ХЗДХ-ийн сайдаар томилогдсоныхоо маргааш Төрийн ордноос нэг хүнийг бариад явчих байх гэж бодож байгаа байх.
Энэ бол гэмт хэрэг мөрдөн шалгах байгууллагын ажил. Харин би улс төрийн манлайллаа бол илэрхийлнэ.
ХЗДХ-ийн сайдаар томилогдсон тохиолдолд миний анхны санаачлах хууль бол Гэр бүлийн тухай хууль байх болно. Муу муухай бүхэнтэй муу муухай аргаар тэмцэж болохгүй. Би чөтгөрийг дарах гэж байгаад чөтгөр болж болохгүй гэдэг зарчимтай.
