Артемис II багийн авсан сарны өндөр чанартай, гайхалтай зургуудыг NASA сайт дээрээ оруулжээ. Бид ер нь сарны тухай юу мэдэх вэ?
Сар дэлхийгээс хэмжээгээр бараг л 4 дахин жижиг бөгөөд дэлхийгээс дунджаар 384 мянга орчим км зайтай.
Энэ зайг орчин цагийн сансрын хөлгөөр нэг талдаа 5 хоног туулж байна. Сар нь бараг агаар мандалгүй. Иймээс хүчилтөрөгч байхгүй төдийгүй салхи шуурга, үүл, хур тунадас гэж үгүй.
Тэнгэр нь үргэлж хав харанхуй байх тул од эрхэс саран дээрээс маш тод харагдана. Мөн агаарын даралт байхгүй учир сансрын өмсгөлгүйгээр хүн амьдрах боломжгүйгээс гадна агаар мандал байхгүй тул дулаан хадгалагдах боломжгүй. Дуу чимээ агаараар дамждаг тул агааргүй саран ижий дээр ямар ч анир чимээ сонсогдохгүй, бүх зүйл таг чимээгүй байдаг.
Иймээс сансрын цацраг туяа шууд тусах учраас хүнд хортой нөхцөлд тооцогдоно.
Гэхдээ ус, мөсний ул мөр илэрсэн тул алсдаа ашиглах боломжтой гэж эрдэмтэд урьдчилсан байдлаар тооцоолсон.
Нартай талдаа 130 хүртэл хэм халж, сүүдэр талдаа -170 хэм хүртэл тас хөрнө.
Шинэ зурагт тод гарсан сарны бидэнд харагддагүй цаад талын том тогооны ёроолд -246 хэм хүрч хүйтэрдэг гэх.
Таталцлын хүч нь дэлхийгээс 6 дахин бага учраас бие маш хөнгөн болж, асар өндөрт үсэрч харайх боломжтой гэсэн үг. Гэхдээ дэлхий дээр таталцлын хүч хүний бие дэх цус болон шингэнийг хөл рүү татдаг бол саран дээр эдгээр шингэн дээшээ цээж, толгой руу шилжинэ. Үүнээс болж удвал нүүр хөөж, хамар битүүрч, тархины даралт ихсэх зэрэг шинж тэмдэг илэрнэ.
Сарны тоос гэж зүйл байна. Тэр нь бараг л төмрийн үртэс шахуу. Үүгээр амьсгалах нөхцөлд уушги руу шууд орж үхэлд хүргэхээс гадна техник, тоног төхөөрөмжүүд рүү шигдвэл эвдэх эрсдэлтэй.
Далай тэнгистэй орнуудад сар чухал нөлөөтэй. Тэр нь сар татах хүчээрээ далай дээр татлага бас түрлэг үүсгэж байдаг. Далайн экосистем, боомт хотууд, загас ангуурын аж ахуй сарны татах хүчний хэмнэлд тааруулж ажилладаг. Том Хэнксийн тоглосон алдарт Cast Away кинон дээр мань эр олон дахин бүтэлгүйтсэнийхээ дараа далайн түрлэг ашиглан өөрийн гараар хийсэн салаараа задгай далайд гарч амиа аварч чаддаг шүү дээ.
Дэлхийн сар руу харсан талд мэдээж сарны татах хүч хамгийн хүчтэй нөлөөлж, далайн усыг өөр рүүгээ “татаж”, усны түвшин дээшлэхийн түрлэг гэнэ. Дэлхийн нөгөө талд байгаа далайн усанд татах хүч бага үйлчлэх мэт боловч дэлхий өөрөө тэнхлэгээрээ эргэж байгаа төвөөс зугтах хүчний нөлөөгөөр ус гадагшаа түрэгддэг. Ингэснээр сарны эсрэг талд бас нэгэн түрлэг үүсдэг. Түрлэг үүсэж байгаа хоёр тал руу ус татагдсанаар тэдгээрийн дунд орших хэсгүүдэд усны түвшин багасах бөгөөд үүнийг далайн татлага хэмээнэ. Сарны татах хүч нь далайн түвшнийг дунджаар 0.5-аас 1 метр орчим өсгөдөг гэдэг ч далайн ёроолын хэлбэр, эргийн шугам болон булан тохой зэргээс хамаарч зарим газарт энэ ялгаа маш их болдог. Тухайлбал, Канадын нэгэн буланд далайн түрлэгийн үед усны түвшин 16 метр (ойролцоогоор 5 давхар байшинтай тэнцэх) хүртэл нэмэгддэг бол татлагын үеэр ус маш хол далайн гүн рүү татарч, хөлөг онгоцууд хуурай газар дээр зогсож байгаа мэт харагддаг. Далай дор хүчтэй газар хөдлөө цунами үүсэхийн өмнө далайн ус асар ихээр татарч хойшоо татагддаг даа. Тэгээд буцаж усан хана хэрэм босон ирж эрэг, хуурай газрыг сүйтгэдэг шиг үйл явдалтай жишвэл илүү тод ойлгогдож магадгүй.
Сониноос далайн түрлэгийн хүчийг ашиглан эрчим хүч гаргаж авах (Tidal Energy) боломжтой бөгөөд олон улс орнууд хэдийнэ энэ эх үүсвэрийг ашиглан генератор ажиллуулж далайн сэргээгдэх эрчим хүч ашиглаад эхэлсэн юм байна. Далайн ус, сар хоёр байхгүй болчихгүй бол бараг мөнхийн хөдөлгүүр юм биш үү дээ. Хамгийн ойр нь гэвэл Солонгост ийм цахилгаан станц ажилладаг юм байна.
Бас нэг сонин мэдээ нь Артемис II багийн сар руу хийж буй аяллын үеэр Калифорнийн нэгэн старт ап компани (Galactic Resource Utilization Space) саран дээр зочид буудал барихаа зарлан, хугацаа зааж хүмүүс илгээхээр урьдчилгаа төлбөр аван захиалгаа баталгаажуулж эхэлжээ. Нэг удаадаа 4 зочин зэрэг хүлээн авах буудлаа 2032 гэхэд дуусгах бөгөөд эдний буудалд саран дээр нэг хонох үнэ 416 мянган доллар, сансрын хөлгийн аяллын билетээ оруулбал нийт зардал нь 10 сая доллар болно гэнэ ээ.
Гэхдээ үүнээс өмнө буюу дараа жилээс өмнө сансрын тойрог замд нисч буй сансрын станцууд дээр гадны хүмүүс авч, зочид буудлаар ашиглуулах сансрын шинэ аяллын бүтээгдэхүүнүүд бараг бэлэн болсон юм байна.
