Монгол гэр доторхи агаарын чанарыг өвлийн улиралд шинжилжээ

 Өнөө өглөө Баянхошууны баруун салаа Бумбатын агаарын байдал

 

 

Сайжруулсан зуух нь энгийн монгол зуухаас илүү гэр доторх агаарыг бохирдуулдгийг 100 хоног туршиж судлаж нотлосон, Солонгосын Сөүлийн их сургуулийн эрдэмтний судалгааны материалыг бүрэн эхээр нийтэлж байна. Энэхүү материалыг Утааны эсрэг ээж, аавуудын холбооныхны хүсэлтээр Австралид сургууль төгсөгчдийн холбооны гишүүд орчуулж өгчээ. Орчуулгыг хэл шинжлэлийн магистр Г.Баянзул орчуулсан юм. Сайжруулсан зуух илүү хортой байхад манай шийдвэр гаргагчид одоо ч зуухаа ярьсаар, мөнгөө зарцуулсаар байгаа талаар тус холбооноос мэдээлсэн юм. 

 Монгол гэр доторхи агаарын чанарыг өвлийн улиралд шинжилсэн судалгаа

Судалгааны баг: Miyoung
Lim, Kiyoung Lee

Сөүлийн үндэсний их сургуулийн нийтийн эрүүл мэндийн сургууль

 

Монгол үндэсний сууц болох гэр
нь цонхгүй, нэг өрөө бүхий хэлбэртэй бөгөөд хоол унд хийх, дулаан байлгах
зорилгоор зуух хэрэглэдэг. Монгол улс дахь агаарын бохирдлын гол эх сурвалжийн
нэг нь гэр хорооллын нүүрс түлж дулаанаа хангаж буй хэрэглээ юм. задгай гал
болон энгийн зууханд шатааж буй түлшнээс үүдсэн гэр доторх агаарын бохирдол нь
оршин суугчдын эрүүл мэндэд аюул занал учруулж байна. Зуухан дахь нүүрс, түлш
дутуу шатсан үед ПМ2.5 гэх мэт доторх агаарыг бохирдуулагч бодис болон
хувирамтгай органик нэгдэл гэр доторх агаарт өндөр агууламжтай байж болзошгүй
байна. Тиймээс өдрийн ихэнх цагийг гэртээ өнгөрүүлдэг бага насны хүүхдүүд,
ээжүүд, эмэгтэйчүүд, настай хүмүүсийн эрүүл мэнд өндөр эрсдэлтэй байгаа юм. бидний
хийсэн судалгааны зорилго нь хямд өртөгтэй нарийн тооцоолуурт хэмжигч багаж ашиглан
өвлийн улиралд гэрийн дотор агаарт байгаа тоосонцрын агууламжид хэмжилт хийж гэр
доторх агаарын чанарыг сайжруулахад зориулсан тоон мэдээлэл/дата боловсруулж өгөх явдал байв.

 

Судалгаанд Улаанбаатар хотод
гэрт амьдардаг хэдэн зуун айл өрхүүд хамрагдсан. 2016 оны 1-2-р сард БЗД-ийн
17-р хорооны 40 айлд өдрийн цагаар, ЧД-ийн 18-р хорооны 60 айлд 24 цагаар гэр
доторх агаарын байдалд шинжилгээ хийж тоосонцрын агууламжид хэмжилт хийсэн
болно. Хорооны өрхийн эмнэлгүүд судалгаанд оролцох айлуудыг сонгосон. Гэр
доторх агаарын ПМ агууламжийг Dylos 1700, гэрийн дулаан болон харьцангуй чийгшлийг HOBO дата хэмжигчээр тус тус хэмжилт хийж байсан.

Эхний үе шат нь 2016 оны 1
сарын 15-19-нд 40 айлын гэр доторх агаарын чанарыг өдрийн цагаар хэмжсэн
хэмжилт байв. Dylos хэмжигчээр 0.5 µm-ээс 2.5 µm хүртэл аэродинамик диаметрээр /жижиг хэмжээний тоосонцрыг/, 2.5 µm-ээс
дээш том хэмжээний тоосонцрыг мөн аэродинамик диаметрээр мониторинг хийж
судалсан болно. Dylos-оор хэмжилт хийгээд PNC-г ПМ2.5 масс агууламж болгож
хувиргахдаа бид 28 айлд MicroPEM™ nephelometer
гэрэл сарниулагч сенсор ашигласан. MicroPEM™ бол цаг
хугацааг хэмжигч багаж бөгөөд тус багажин дотор суурилуулсан филтертэй жин цуглуулагч
цаг хугацаа хэмжиж байгаа байдлыг давхар хянадаг юм. Dylos хэмжилтийг нягталж  шүүлтүүр суулгасан ПМ2.5 масс агууламжийг
тодорхойлсон химийн хувиралын тэгшитгэл:

ПМ 2.5 масс агууламж (µg/m3) = 1.354 ɥ (Dylos (# ɥ 10,000/ft3))

Энэ тэгшитгэл нь Dylos-ийн хувьд 263,089 – 3,173,654 тоосонцор/ft3 болон
масс агууламжийн хувьд 19-570 µg/m3 гэсэн
хязгаар дотороос урган гарсан болно. Бидний судалгаагаар, Dylos ба
филтер-цуглуулагчтай ПМ2.5 -ын масс агууламжийн корреляци өндөр гарч байсан.
Шугаман тэгшитгэлээр бодоход R2 утга 0.68
байв.

Өдрийн цагийн мониторингийн
үеэр монгол, солонгос судлаачид гэр бүрт байрлаж тухайн гэрийн онцлог, оршин
суугчдын зуухаа хэрхэн ашиглаж байгааг байдлыг тэмдэглэж байсан юм. Судлаачид
айлуудын хэрэглэж байгаа зуух, түлшний төрөл, хэдэн удаа аль хир хэмжээний
түлээ нүүрс түлж байгаа, гэр доторх утаа угаар, ямар хоол унд хэзээ хийдэг
болон гэрт байдаг хүмүүсийн тоо зэргийг багтаагаад 36 гэрийг 30 минутад
хуваасан бүртгэлтэй тэмдэглэлийг  цаг
хугацаатай нь хөтөлсөн. ПМ2.5 агууламжийн дундаж болон бүх айлуудын дулаан,
чийгшлийн арифметик дундаж 208 ± 176 µg/m3, 23 ± 4 цельсийн градус ± 8%. Айлуудын 61%-д нь ПМ2.5-ын дундаж агууламж 100  µg/m3-аас хэтэрсэн үзүүлэлттэй байсан ба
зөвхөн 2 айл 50 µg/m3-аас доогуур байсан. Ажиглалт хийх үеэр айлуудын 70%-д
нь  гэрийн дундаж температур 21 градус
цельсээс дээш дулаантай байлаа. Бүх айлууд мод нүүрс хэрэглэж байсан ба модтой
цуг зузаан хуванцар уут, самрын яс, цаас хийгээд нүүрсээ нэмж галаа түлж байсан
тохиолдол 6 удаа байв. Галаа нэмж түлэх дундаж нь ажиглалтын үеэр 9319 ±
4135g байсан бол зуухаа нээх дундаж тоо/давтамж
нь 2.7 ± 1.9 гарчээ. ПМ2.5-ын дундаж
агууламж болон гал түлж буй нөхцөл байдлын хооронд онцын уялдаа холбоо
ажиглагдсангүй.

2-р үе шат нь 60 айлыг 24
цагаар хэмжилт хийх байсан бөгөөд уг мониторинг 2016 оны 1 сарын 27-ноос 2
сарын 20-ны хооронд үргэлжилсэн юм. айл бүрд гэр доторх тоосонцрын агууламжийг 1
минут бүрээр Dуlos-оор хэмжиж 24 цагийн турш
судалсан.

 

29 айл нь ердийн зуухтай, 31
айл нь сайжруулсан зуухтай байсан. 24 цагийн мониторингд оршин суугчдын зан
үйлийн тухай мэдээлэл цуглуулаагүй боловч   түлж
байгаа түлээ нүүрсний төрөл, гэрт байгаа утааны байдал, хоол унд хийдэг давтамж
зэрэг ахуйн онцлогийг судалсан юм.

ПМ2.5-ын агууламжийг 30 минут бүрээр дундажилсан өдөр
тутмын мэдээллийг харвал агууламжийн хэмжээ өглөө эрт ихэсч үд дунд хамгийн их
хэмжээнд хүрч байсан юм. Уг агууламж үдээс хойш буурч, оройдоо ихэссээр шөнө
дундаас эхлэн багасч байлаа. Сайжруулсан зуухтай айлуудын гэр доторх ПМ2.5
агууламжийн хэмжээ ердийн зуухтай айлуудынхаас нэлээд өндөр гарч байсан. 24 цагийн дунджаар ПМ 2.5-ын агууламж сайжруулсан
зуухтай айлуудад 260.4 ±198.4µg/m3 байсан бол ердийн зуухтай айлуудад 208.5 ±186.5µg/m3 байсан юм. ердийн зуухтай айлын өдөрт хоол унд хийх давтамж
нь 2.0 ± 1.0, сайжруулсан зуухтай айл 2.4 ± 1.7.
Гэр доторх утааны үзүүлэлт ердийн зуухтай айлуудад 10.3%,
сайжруулсан зуухтай айлуудад 12.9% байсан.

Нэлээд олон хөгжлийн
хөтөлбөрүүд гэрийн дулааныг сайжруулахыг зорьж сайжруулсан зуух өргөнөөр
хэрэглэхийг дэмжсэн байна. Хэдий тийм боловч гэр доторх агаарын бохирдлыг
багасгах, үүнээс үүдсэн оршин суугчдын эрүүл мэндэд үзүүлэх сөрөг нөлөөг
анхаарлын гадна орхигдуулсан байж магадгүй байгаа тул цаашид гэр доторх агаарын
чанарыг сайжруулахад хүчин чармайлт гаргах, нарийвчилсан судалгаа хийх
шаардлагатай байна.  

Зураг 1. 1-р үе шатад
хамрагдсан 28 айлын харьцангуй чийгшил, гэрийн дулаан, ПМ2.5 агууламжийн дундаж

Зураг 2. Харьцуулалт …

Зураг 3. 2-р үе шатанд
хамрагдсан 60 айлын зуухны төрлөөс хамаарч ПМ2.5ын агууламжийг 30 минутын
дунджаар харуулсан байна.