Турсага

$\"\"$

-ХООЛОО БУЛААЛГАСАН, ГАЗАР НУТГАА ДЭЭРЭМДҮҮЛСЭН АРД ТҮМЭН ДҮНГЭЭ ТАВИЛАА-

Дөрвөн жил гэдэг чинь, идсэн хүнд бол язартааа таргалж болдог, өлсгөлөн хүнд бол тасраад ойчиж болдог хугацаа юм байна. Тэгж таргалсан хумүүст ард түмэн саяны сонгуулиар дүнгээ тавилаа. МАН-д УИХ-ын 65 суудал, АН-д ес, МАХН-д нэг, хувиараа нэр дэвшигчид нэг суудал олгож Монголын шинэ парламентыг бүрдүүллээ.

Аймаг хотын ИТХ-ыг сонгох сонгууль ч ялгаагүй, МАН-ын үнэмлэхүй ялалт. Ардчилсан намын эрх баригч хэдэн хүн, сонгуульд хийж л болдог бүх луйвраа хийсэн ч ард түмэн хүлээж авсангүй. Яаж сөрөг хүчингүй байхав гэхдээ, бүлэг байгуулахуйц хэмжээний есөн суудал өгөө биз.

Сонгуулийн өмнө эрх баригчид ямар муухай луйвар хийснийг эргэж нэг санацгаая. Америкийн хар машинаар тоолох гэж үхэн хатан зүтгээд бусад намууд болон ард түмний эсэргүүцэлтэй тулгарсан. Тэгээд булхайн программаа хийж чадсангүй. Өнөөх, ард түмнээсээ дөрвөн жил харамласан мөнгөө, ёстой л баруун солгойгүй цацалсан даа.

Бэлэн мөнгө тарааж болохгүй гэсэн хуулиа зөрчөөд, арилжааны банкуудаараа дамжуулан \”Хувьцааны” нэртэй 100-200 мянган төгрөг тараалаа. Сонгуулийн хуулиа зөрчин, өөрсдийнхөө ах дүү төрөл садан голдуухан тойрог байгуулж, тэндээ очин өрсөлдөж байгаа юм. Тэгсэн чинь Р.Гончигдорж Архангайдаа, С.Баярцогт Сэлэнгэдээ, Н.Алтанхуяг Увсдаа, Б.Гарамгайбаатар Хэнтийдээ, Х.Баттулга, Д.Ганбат нар Баянхонгортоо, Ч.Сайханбилэг Баянзүрх дүүрэгтээ, З.Энхболд Баянгол дүүрэгтээ өрсөлдөөд ялагдчихлаа.

Уул нь хуулиараа сонгуулийн тойргийг хүн ам, газар нутгийн байдлыг харгалзан маш нарийн тогтоох учиртай юм. Тэгтэл энэ нөхдүүд алиныг нь ч үл тоомсорлон, зөвхөн хувийн ашиг сонирхолоор хувааж авсан. Тэгсэн хэрнээ ялагдчихаж байгаа юм. Тойрог хэсгүүдийг хувийн ашиг сонирхлоор байгуулсны хор уршиг нь сонгогчдод асар их чирэгдэл учруулсан. Олон зуун гол мөрөн гаталж уул даваа давж санал өгдөг болсноос хүмүүсийн амь нас эрсдсэн тохиолдлууд ч бий.

Сонгуулийн сурталчилгааг хаачихаад байхад, эрх баригч-нэр дэвшигчид хуулиа зөрчин ямар муухай ухуулга сурталчилгаа хийв. УИХ-ны дарга-нэр дэвшигч Зандаахүүгийн Энхболд санал хураах байранд, сонсогчдын дунд Эрдэнэтийн талаар сурталчилгаа хийж, МАН, МАХН-ыг дайрч давшилж байлаа. Ингэж болдог юмуу?!

З.Энхболд гэдэг хүн чинь бусдын л адил нэр дэвшигч, түүнд Монголын хууль үйлчлэх ёстой биз дээ. Хамгийн том луйвар, Эрдэнэтийн 49 хувийг худалдсанаар оноо авна гэж бодсон чинь \”хүзүүгээр нь оосорлох” гогцоо боллоо.

Эрдэнэтийн 49 хувийг Монголдоо биш Монголын нэгэн банкны нэрээр нууц хуйвалдаанаар гадаадынханд, тэр дундаа оффшор бүсийнхэнд өгчихсөн нь илэрч ард түмний эсэргүүцэлтэй тулгарсан юм. Сонгуульд эрх баригчид ялагдах нэг гол нөлөө энэ болсныг үгүйсгэх аргагүй.

Ер нь эрх баригчид дэндүү дур зоргоороо аашилсан л даа. \”АН-ынхан бол хүн, бусад нь мал” гэсэн сэтгэлгээгээр бүх зүйлд хандаж байлаа. Бусад намууд, бие даагчдыг

яаж гадуурхаж байв. Над өчнөөн олон баримт бий.

Би ганцханыг нь авъя. МАХН-аас УИХ-д нэр дэвшигчийн баг Дорноговь аймгийн Дэлгэрэх суманд очиж байгаа юм. Сумын засаг дарга, АН-ын гишүүн Батмөнх гэгч нөхөр тэднийг хонуулахаар айлын өвс хурааж байсан, өвс зулаатай, хүн шагайхын аргагүй ганц өрөө зааж өгч байлаа. Тэгсэн чинь АН-ынхны байр гэж ямар тансаг гээ. Ийм л байдлаар бусад нам, жирийн иргэддээ хандаж байсан.

Энэ удаагийн сонгуулийн ялалт, ялагдалд өөр олон тайлбар хэрэггүй. Эрх баригч цөөн хэдэн хүн гэр бүл үр хүүхдүүд, садан төрөл, танил талынхаа нэр дээр компаниуд байгуулж, гадаадад, тэр дундаа оффшор бүсүүдэд данс нээгээд Монголын мөнгийг чихчихсэн, эх орноо өрийн дампууралд хүргэж, ард түмнээ өлсгөлөн гуйланчлалд хүргэсэн гол нөлөө байгаа. Нэг үгээр хэлбэл, Монголоо барууны колони болгох замаар хөтөлж яваад л олон нийт дургүйцлээ.

Би уул нь \”Унасан бөхтэй” барилдах дургүй хүн. Тэгсэн чинь Э.Бат-Үүлээс эхлээд, өнөөх л худал хуурмаг зүйлээрээ ард түмний тархийг угааж эхэллээ. \”Цунами дайрлаа” л гэнэ.

\”Гүжир гүтгэлгээр яллаа” л гэнэ. Өнөөх 40 бидон дээр өөрийгөө матарладаг Д.Ганбат, төмөр зам барина гэж төрийн мөнгөнөөс олон тэр бумыг зувчуулсан гэх бүлэг хүмүүсийн хэрэгт шалгагдаж байсан Х.Баттулга нар нутагтаа очиж өрсөлдөн ялагдчихаад юу гэж гоншигоно гэвээ. Шүүхэд хандлаа ч гэх шиг. Тэгж болохгүй л дээ. Ард түмэн өнөөдөр хэн нь худлаа ярьж гүзээлээд, хэн нь үнэнийг хэлж хад мөргөөд байгааг ойлгох болжээ. Э.Бат-Үүл, Д.Баттулга, Д.Ганбат нараас л тэнэг ард түмэн байв гэж!

Г.Уянга ялагдчихаад хэвлэлийн бага хурал хийж байна. Би түүнийг шудрага эх оронч хүн гэж бодож явсан. Тэгсэн чинь төрийн ордныг бузарласан нэг архичин, тамхичин хүүхнийг өмөөрөөд л нэр хүндээ барлаа шүү дээ. Маргаашаас нь эхлээд хүмүүс ярьж эхлэсэн. \”Жендерийн нэр барьсан энэ хоёрын байгаа царайг!” гэж. Тэгээд л дүнгээ тавьчихлаа. Болоо юм биш үү?!

С.Ганбаатар ялагдчихлаа.Тэр шудрага үнэний төлөө яваагүй, албан тушаалын гуйлгачин байжээ гэдгээ өөрөө зарлачихсан. Нам байгуулчихаад, \”дараа жил Ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөнө” гэсэн ганц үгээрээ танигдана билээ. Энэ хүнд, ард түмэн эх орны хувь заяа хамаагүй, Ерөнхийлөгч болох л хүсэлдээ хөтлөгдөж яваа хүн байна гээд хэзээ ч баллахгүй дүнгээ тавьчих нь тэр. Ийм хүмүүс олон бий. Ялагдчихаад, бурууг бусдаас эрэн уйлагнаад байх хүн ичгэвтэр байдаг л даа. Больж үз.

Монголын ард түмэн асар их итгэл хүлээлгэж эр зориг гаргаж шинэ парламентаа бүрдүүллээ. АН-ынхны сөхрүүлсэн төрийг Монгол Ардын нам л өндийлгөж босгох байх гэж итгэсэндээ 65 суудал харамгүй хайрлалаа. Энэ их итгэлийг даахын төлөө 65 хүн ачааны хүндийг үүрч зүтгэх ёстой.

Сөрөг хүчин болгон тавьж байгаа AH, МАХН, бие даагч нэг хүнд өндөр хариуцлага шаардлага ноогдож байгаа. Өшөө авах байдлаар биш, өргөж дэмжих байдлаар төрдөө зүтгэ гэж сонгосон нь магад. АН-ын есөн хүн дотор их мөнгөөр, арга замаар гарч ирсэн ганц нэг хүн байхыг үгүйсгэхгүй. Явцын дунд танигдана хэмээн хүмүүс ярьж байна.

Ж.Батзанданг ард түмэн сонгосон. Оффшорынхоо хуулийг батлуулж, гадаадын банк, оффшор бүсүүдэд нуусан асар их мөнгийг оруулж ирэхэд хүчин зүтгээрэй гэсэн ард түмний даалгавар байх. Ухаантнууд ярихдаа \”Монголын мөнгөний тал хувь нь, магадгүй ихэнх тал нь цөөн хэдэн хүний болон гэр бүлийнхнийх нь нэр дээр гадаадын банкуудад, тэр дундаа оффшор бүсүүдэд нууцаар хадгалагдаж байгаа. Түүнийг оруулж ирвэл багахан хэсгээр нь энэ их өрийг дарчихна” гэх юм билээ. Ж.Батзанданг хуульч хүний хувьд энэ чиглэлээр ухаан зоригоо дайчлах \”хүн гэж л ард түмэн сонгосон байх.

Хувиараа нэр дэвшсэн 70 гаруй хүнээс ганцхан гавьяат жүжигчин С.Жавхланг ард түмэн УИХ-д сонголоо. Д.Сүхбаатарын талбайд үсээ хусах хүртлээ бухимдан тэмцэж явсныг нь, эрх баригчид цуглуулж чадаагүй дэлхийн монголчуудыг төв талбайдаа цуглуулж баяр наадам хийснийг нь ард түмэн мартахгүй л дээ. Тэгээд л шудрага үнэний төлөөх тэмцлээ үргэлжлүүл хэмээн сонгосон байх.

УИХ-д сонгогдсон 76 эрхэм маань саяхан гишүүний түр үнэмлэхээ хүндэтгэлтэйгээр хүлээж авлаа. Энэ үнэмлэхийг гардаж авсан олон хүн үг хэлнэ билээ. АН-аас нэр дэвшиж, Сэлэнгээс сонгогдсон Д.Эрдэнэбат \”50 хувь нь Ардчилсан намыг дэмжиж байгаа гэдгийг санаж яв!” хэмээн зуунга байдлаар хэлсэн үг хүмүүсийн сэтгэлд эмзэглэл төрүүлэх шиг болсон. Ийм хандлагууд ард түмний дотор ч тааралдаж л байх юм.

Хүмүүс: Наадуул чинь одоо гадаадын тансаг орд харш, эдлэн газрууд руугаа явна. Тэндээ дөрвөн жил тарвалзаад, хорин оны сонгуулийн өмнө хоосон богц ганзагалсан, инээж хөхөрсөн амьтад орж ирнэ. Өнөөдөр эд явлаа ч, өмөг түшиг ганц хүн нь үлдэж байгаа. Тэр нь Цахиагийн Элбэгдорж гэх юм. Энэ хүн үндсэн хуулиар \”Монголын ард түмний эв нэгдлийг илэрхийлэгч мөн”. Гэтэл сүүлийн долоон жилд энэ хүн Монголын ард түмний эв нэгдлийг илэрхийлэгч байж чадсан уу. Чадаагүй. Ардчилсан намын ерөнхийлөгч байсан гэхэд нэг их хилсдэхгүй болов уу.

Монгол Улс нам эвслээрээ, аймаг сумаараа, баян хоосноороо, баруун зүүнээрээ, баг дүүргээрээ хүртэл талцсан ард түмэн болсон. Ерөнхийлөгч маань барууныг даган баясагч, түүний бодлогыг дуулгавартай хэрэгжүүлэгч болсон. Ард түмэнтэйгээ зөвлөдөг, ярьдаг юм байхгүй, сонгуулийн босгон дээр хүртэл АНУ-ын төрийн нарийн бичгийн дарга Жон Керриг урьж ’’зөвлөгөө авах”-даа хүрлээ.

Тэр нь, Орос Хятад хоёр хөршийн маань хооронд \”яс хаячихаад” яваад өгч байгаа юм. АН-ын сонгуульд зориулж хэдий юм өгснийг мэдээгүй. Ямарч л байсан америк зочин бөгс далдрангуут л арилжааны банкууд бэлэн мөнгө тараагаад эхэлсэн. Хүмүүс бол Жон Керригийн өгсөн мөнгө гэж харддаг л юм билээ.

Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж маань Монголын хуулиудыг уландаа гишгээд АНУ-ын \”эдийн засгийн алуурчин” Ж.Капла нарыг уучлал нэрээр ялаас чөлөөлж, луйварынх нь 35 тэрбум төгрөгийг ч авч чадалгүй явуулж байсан.

Ерөнхийлөгчийнхөө тамгын газрыг гадаадын тагнуул орогнодог газар болгосон, тагнуулыг нь шийтгэсэн атлаа орогнуулсан эздэд нь хариуцлага тооцолгүй,харин УИХ-ын сонгуульд нэр дэвшүүлээд явуулж байгаа, тэд нь ард түмний итгэлийг даалгүй ялагдаж байгаа зэргийг харахад энэ ерөнхийлөгч хэний даалгавраар юу хийгээд байна гэж бодогдоход хүрдэг юм.

Өнөөдөр Ц.Элбэгдорж гэж хүн Ерөнхийлөгчийнхөө бүрэн эрхийг эдлээд, Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдлын Зөвлөлийг толгойлсон хэвээр байгаа. Хууль хяналтын бүх байгууллага, гол албан тушаалтан хүмүүс эрх мэдэлд нь, харцаар нь хөдөлж байгаа нь нууц биш. Ийм нөхцөлд МАН-ын байгуулж байгаа УИХ, Засгийн газар хэр зэрэг үр бүтээлтэй, бие даасан бодлого явуулж болдог юм болдоо гэсэн эргэлзлэл олон хүнд байдаг юм байна.

Даан ялангуяа олон улсын хүрээнд үйл ажиллагаагаа явуулахад саад бэрхшээл учрах вий гэсэн болгоомжлол ч байх шиг байна. Сүүлийн дөрвөн жилд ард түмэндээ мэдэгдэхгүй, эрх баригчдын хүрээнд, гадаад түншүүдтэйгээ сэм хуйвалдан Дубай, Вашингтон, Нью-Йорк, Лондон, Берлин, Парис, Сөүлд… шийдчихсэн олон асуудал бий.

АСЕМ-ын дээд хэмжээний уулзалтаас эхлээд л. Цаана нь дааж давшгүй их өр бий. Шинэ Засгийн газар маань хоосон банк ч хүлээн авч магадгүй. Тэр болгон л ард түмний сэтгэлийг зовоож байгаа юм. Түрүүчийн УИХ, Засгийн газрын үед эрх мэдэлтнүүдийн \”Уяаг нь уртасгаж, угаадсыг нь нэмж” суусан, АН-ын угшилтай Ерөнхийлөгчөөс их зүйл шалтгаална гэдгийг хэлэхэд илүүдэхгүй бол уу. Асар их итгэл зоригоор ард түмэн маань МАН-д 65 суудал өгчихлөө. Төр засгаа эмхлэн байгуулж байгаа.

Монголчууд, тураалдаа ороод ясан дээр тохоотой арьс болсон малыг турсага гэдэг юм. Үүнтэй зүйрлэвэл Монгол Улс, Монголын ард түмэн сүүлийн дөрвөн жилд турсага болчихоод байгаа. Энэ турсагыг тэнхрүүлэн авна уу, тэр чигт нь хаяна уу гэдэг торгон мөч дээр Ардын нам Засгийн эрхийг авлаа. Ард түмэн өлөн нүдээр ширтэж байгаа.

УИХ, Засгийн газраа яаж байгуулахаас нь эхлээд, Чингисийн монголыг турсага болгосон хүмүүстэй яаж хариуцлага тооцох нь вэ гэдгийг маш нарийн ажиглаж байгаа.

Улс орон, ард түмнийхээ хувь заяаны төлөө дорвитой зүйл хийхгүй бол өвгөн сэтгүүлч надаас эхлээд сөрөг байр сууринд л зогсох байхдаа.

Г.ЖАМЬЯН

(Монгол улсын соёлын гавъяат зүтгэлтэн)

Share Tweet