Монголын эрүүл мэндийн тогтолцоо АНУ-аас хамаагүй сайн гэдгийг ам бардам хэлнэ

Америк сайхан орон. Гэхдээ эрүүл мэндийн тогтолцооны хувьд Монгол хамаагүй илүү. Энд өвдвөл маш их төлбөрийг эрүүл мэнддээ төлнө. Энэ нь нийгмийн дундаж, жирийн давхаргад том ачаа болдог.
Саяхан танил Америк найз маань мөрөө эвгүй болгоод түргэн тусламжийн өрөөнд очоод үйлчилгээ авчээ. Тэгээд мөрний үений зураг, шинжилгээ гэх мэт үзлэг хийлгээд л гарахад $50,000 төлбөрт унасан байна. Уг нь сайн даатгалтай, боломжийн ажилтай хүн. Тэгсэн ч гэсэн энэ бол Америк хүндээ ч их өндөр өртөг. Шууд май гээд төлж дийлэхгүй учир, зээл авахаас өөр аргагүйд л хүрч байна. Өмнөөс нь би их санаа зовсон. Хаусны лизинг, их сургуулийн төлбөрийн зээлийн ачаан дээрээ ийм том өрөнд орчихлоо гээд л халаглаад, хэлэх үгээ олохгүй, өвдсөндөө өөрийгөө буруутгаад сууж байна.
Би энд даатгал төлөөд Монголд жил бүр хийлгэдэг үзлэгүүдээ хийлгэх гэхэд төрөл бүрийн үзлэг болгонд дунджаар 1 сар орчим хүлээхээр цаг өгдөг. Тэгээд нэг дор олон үзлэгт хамруулж өгнө гэж байхгүй. Аль болох олон удаа ирүүлэх системтэй. Учир нь очих тоолонд үзлэгийн мөнгө гэж авна. Маш их сунжирсан. За, тэр нь дүүрч, үзлэгээ л хийлгэе гэхэд тэнгэрт хадсан. Ходоодны өнгөт дуранг Монголд $100-р хийлгэдэг бол энд бүтэн ходоодыг харахад $10,000 орчим болно. Эсвэл хэсэгчилж харна, тэр нь $3000 болно. Даалгалтай бол 50%-ийг төлнө.
Монголд жилд 2 удаа хийлгэдэг эмэгтэйчүүдийн тольтой үзлэг, өнгөт дуран манайд бол 100 мянган төгрөг болдог бол энд $1500. Тэр үзлэгийг хийлгэх гэж эмчийн тодорхойлолт бичиг авна, сар гаран хүлээнэ.
Энэ өндөр өртөг Америкчууд өндөр цалин авдаг учраас түүндээ дүйцсэн өртөг биш, угаасаа л эндэхийн хүмүүсдээ ч хэтийдсэн өртөг. Дундаж давхаргын Америк гэр бүлийн жилийн орлого $60,000. Өөрөөр хэлбэл нэг сарын орлого $5000. Эндээсээ татвар төлнө, муж болгон өөр, багадаа 20% буюу $1000, залуу хүмүүс ихэвчлэн түрээсийн байранд амьдарна (хаустай бол моргаж төлнө), дунджаар $1000, машины лизинг, их сургуульд төрийн зээлээр сурсан бол сар бүрийн төлбөр төлнө, багадаа $500, тэгээд хэдэн ам бүлтэйгээсээ шалтгаалаад амьдрах зардал $1500, цаана нь аар саар зүйлд зарцуулах $1000 үлдэнэ. Энэ бол үнэхээр өөдрөг хүний тооцоолол. Хувцас хунар, сүмд явдаг бол сүмийн хандив, гадуур заримдаа хооллоно гээд л үлдсэн хэдээс чинь явж өгнө. Монголд хүмүүс амьдралдаа сарын орлогоо хүргэх гэж яаж тооцоо хийж, зүтгэдэг, энд мөн л адил. Харин ч энд ядарлаа гээд гүйгээд очиход аав ээж, ах дүү нар нь тэр бүр хүлээж авахгүй. Тэгэхээр нөгөө ходоодоо дурандуулахад төлөх $10,000 бол эндэхийн гайгүй амьдралтай нэг өрхийн бүтэн хоёр сарын орлого. Та хадгаламжгүй бол тэгээд л зээл авна гэсэн үг.
Монголд хийлгэдэг жил тутмын нарийн үзлэг бол энд хийгдэхгүй. Энд жил тутмын үзлэг нь маш ерөнхий, цус, шээсний шилжилгээнээс тэр бүр хэтрэхгүй.
Монголд бол түргэн дуудахад төлбөр төлөхгүй учир хүссэн үедээ л үйлчилгээ авна. Энд бол түргэн дуудвал тэгээд бөөн төлбөрт унана. Хамт жүдод явдаг байсан найз охин маань эрхий хуруугаа хугалаад, хуруу нь арагшаа эргэчихсэн санжигнаад түргэн дуудалгүй түргэний өрөө рүү өөрөө явж очиход аав нь заавал түргэнд очих хэрэг байна уу гээд загнаж байсан. Түргэний өрөөнд 2, 3 цаг хүлээнэ. Хүлээлгийн өрөөнд хүлээсээр байгаад нас барах тохиолдлууд бас гардаг.
Монголд маань хэрэглэгдэж байгаа тоног төхөөрөмж яг энд байдагтай ижил брэнд бас орчин үеийнх. Тэгээд өртөг нь хамаагүй бага. Энд бол тэр ижил тоног төхөөрөмжийг ажиллуулсан хөлс 40, 50 дахин өндөр өртөгтай байна.
Харамсалтай нь ихэнх Америкчууд энэ эрүүл мэндийн тогтолцоогоо дэлхийн хаана ч ийм л байдаг гэсэн буруу ойлголттой. Харин Монголд ийм байдаг гэж хэлбэл бүр гайхаад, танай улсад түргэн дуудахад төлбөр авдаггүй юм уу, танайд ходоодны өнгөт дуран $100 байдаг юм уу гээд нүд нь орой дээр гарна. Монголд ажиллаж байсан хэд хэдэн найз маань Монголд буцаж ирж иж бүрэн шинжилгээ хийлгээд, шинжилгээний дүн болон зургаа аваад явж байсныг би мэднэ. Гэтэл манайхан бол гадагшаа үзүүлбэл дээр л гэдэг. Монгол эмч нарын чадварын тал дээр би муу гэж огт хэлэхгүй. Ялангуяа одоо улам л сайжирч байгаа. Дээрээс нь ардын уламжлалт анагаах ухаан, бариа засал, тан эмчилгээний хувилбар бас Монголд сайн хөгжсөн байдаг нь том давуу тал.
Эцэст нь дүгнэхэд эрүүл мэндийн системийн хүртээмж, түргэн шуурхай байдлын хувьд Монгол хамаагүй сайн гэдгийг энд ам бардам хэлмээр байна даа.
ЭРҮҮЛ ЭНХ АМЬДАРЦГААЯ!
Ц.Солонго
Калифорниа муж