Монгол Улсад “COVID-19”-ийн халдвар дотоодод дэгдвэл ямар эрсдэл учрахыг АНУ-ын дата шинжээч Роберт Ритц статистик загварчлалын аргаар шинжилсэн байна.
Тэрээр ийнхүү загварчлалыг ашиглан Монгол Улсад “COVID-19” тархах эрсдэлийг тодорхойлсноор хүмүүсийн түгээмэл асуудаг эргэлзээтэй асуултуудад бодит хариулт өгөх боломжтой болох бөгөөд үүнээс сэргийлэх арга хэмжээний талаар нухацтай авч үзэх сэдлийг төрүүлэхийг зорьсон гэдгээ дурдсан байна. Статистик загварчлалын тайлантай танилцах.
Статистик загварчлалын дагуу Монгол Улсад “COVID-19”-ын халдвар тусгаарлалтаас алдагдах эрсдэл 2.8 хувьтай гарсан байна. Өөрөөр хэлбэл, тусгаарлалтын хугацаанд коронавирусийн нийт боломжит халдварын 97.2 хувийг илрүүлэх боломжтой гэжээ.
Тухайлбал, ДЭМБ-ын удирдамжид дэлхийн хэмжээнд “COVID-19”-ийн халдвар авсан нийт өвчтөнүүдийн 80 хувь нь хөнгөн буюу шинж тэмдэггүй өвчилж байгааг тусгасан. Тиймээс манай улс шинж тэмдэггүй өвчтөнүүдээс тогтмол шинжилгээ авч буй. Статистик загварчлалд өнгөрөгч долдугаар сарын 23-нд “The Lancet” сэтгүүлд хэвлэгдсэн Монгол Улс дахь “COVID-19”-ын тархалтын эсрэг авч хэрэгжүүлж буй арга хэмжээнүүдийн талаарх судалгааг үндэслэн тусгаарлалтын 21 хоногийн хугацаанд нэг иргэнд багадаа хоёр удаа шинжилгээ хийнэ гэж тооцсон байна. Мөн хэдий Монгол Улсад ашиглагдаж буй “PCR” оношилгооны мэдрэг байдал хамгийн баталгаатай буюу 100 хувь алдаагүй оношлох хүчин чадалтай ч боломжит алдаа гарах нөхцөлыг харгалзан 99 хувийн мэдрэг буюу хуурамч сөрөг хариу гарах магадлалыгнэг хувь байхаар тооцжээ. Ингээд өгөгдлүүдийг томьёонд шилжүүлэн бодоход 21 хоногийн хугацаанд нэг хүнд хоёр удаа шинжилгээ хийхэд хуурамч сөрөг хариу гарах магадлал 0.0001 эсвэл 0.1 хувьтай гарчээ. Харин гурван удаа шинжилгээ хийхэд энэ тоо 0.0001 эсвэл 1.0000000000000002×10-6 хувь байх юм. Өөрөөр хэлбэл нэг хүнд хийгдэх “PCR” оношилгооны тоог нэгээр нэмэхэд тусгаарлах байраас халдвар алдагдахгүй байх эрсдэл 99.99 хувь болно гэсэн үг аж. Гэсэн ч уг тооцооллын үр дүнд Монгол Улсад халдвар алдагдах эрсдэл бий гэжээ.
Тиймээс долдугаар сарын 28-ны өдрийн байдлаар Монгол Улсад бүртгэгдээд байсан “COVID-19”-ийн нийт 289 тохиолдолтой жиших үүднээс халдвар авсан 300 хүнд 21 хоногийн тусгаарлалтын хугацаанд 2 удаагийн оношилгоо хийх өгөгдлөөр 10 мянган удаагийн загварчлал ачаалахад хүнээс хуурамч сөрөг хариу илэрсэн нэг болон түүнээс дээш хүн тусгаарлалтаас гарах боломжтой гэх үр дүн гарсан байна. Үүнийг нийт загварчлалын өгөгдөлд харьцуулахад Монгол Улсад “COVID-19”-ийн халдвар авсан 300 хүн дунд хоёр удаагийн шинжилгээгээр хуурамч сөрөг хариу илрэх магадлал 2.8 хувь буюу халдвартай нэг хүн тусгаарлалтаас гарах боломжтой гэсэн үг юм.
Хүн огт алдаа гаргахгүй байх магадлал 0 байх боломжгүй. 2.8 хувь гэх тооны хувьд 34 оролдлого тутамд нэг алдаа гарах магадлалтай. Судлаач энэхүү статистик загварчлалын үр дүнд гарсан магадлал нь нийгмийг айдаст автуулах ямар ч зорилго агуулаагүй бөгөөд боломжит эрсдэлийг бууруулж, түүнээс урьдчилан сэргийлэх бэлтгэлээ базаах нь хамгийн зөв алхам болохыг онцолжээ.
Учир нь хуурамч сөрөг гарч, тусгаарлах байрнаас халдвартай нэг хүн л гарахад нийгэмд халдвар тарах эрсдэлтэй. Тиймээс Роберт Ритц,
1. Хэрэв хэн нэгэн карантинаас орговол яах вэ,
2. Монгол Улс гуравдугаар сард хилийн хориг тогтоохоос өмнө халдвар тархсан байвал яах вэ,
3. Халдвартай нүүдлийн шувуу хөдөө орон нутгийн иргэдэд халдвар тараавал яах вэ гэх гурван нөхцөлийг үндэслэн дахин загварчлал хийж үзсэн аж. Тэрээр эдгээр гурван нөхцөлийг халдвар тархах боломжит хувилбарууд бус хийсвэр сэтгэлгээгээр авч үзсэн гэдгээ онцлон тэмдэглэсэн байна.
Ингээд хэрэв халдвартай зөвхөн нэг иргэн хөл хорионоос зугтсан тохиолдолд 10 өдрийн дотор дангаараа 12 хүнд халдвар тараана. Халдвар авсан бусад хүмүүс цааш халдвар тархаах замаар 56 өдрийн дотор нийт өвчлөлийн тоо 229887-д хүрнэ гэх дүн гарсан байна. Өөрөөр хэлбэл ердөө нэгхэн буруу алхам, нэг л алдаа гарахад хоёр сар хүрэхгүй хугацаанд Монгол Улсын нийт хүн амын 7 хувь, нийслэлийн иргэдийн 15.3 хувь нь коронавирусийн халдвар авах боломжтой гэсэн үг юм. Уг загварчлалд коронавирус тархалтын хурдыг ДЭМБ-ын албан ёсны тайланд тусгасан “R0” тэнцүү 2-4-ийн хооронд гэх тоог хамгийн багаар “R2” буюу халдвар авсан нэг хүн цаашид хоёр хүнд халдвар тараана гэж тооцсон байна.
Мөн коронавирусийн халдвартай нийт өвчтөнүүдийн 80 хувь нь шинж тэмдэггүй балархай хэлбэрээр, 20 хувь нь шинж тэмдэгтэй хүнд хэлбэрээр өвчилж буй. Тиймээс загварчлалын дагуу халдвар авсан 229887 хүний 183909 нь шинж тэмдэггүй, үлдсэн 45997 нь шинж тэмдэгтэй өвчтөн байх юм.
Харин хоёр дахь нөхцөл буюу Монгол Улс гуравдугаар сард хилийн хориг тогтоохоос өмнө халдвар тархсан байвал яах вэ гэх асуултад тухайн үед манай улсад халдвар алдагдсан байх боломжгүй гэх үр дүн гарсан байна. Учир нь Франц иргэн тусгаарлагдах хүртлээ гурав хоногийн хугацаанд 100 орчим хүнтэй контакт үүсгэсэн ч үүнээс 20 хоногийн дараа Монгол Улсад ямар ч халдвар бүртгэгдээгүй юм. Өмнөх загварчлалын дагуу авч үзвэл хэрэв Франц иргэн бусдад халдвар дамжуулсан тохиолдолд 20 хоногийн дотор нийт өвчлөлийн тоо 148 болох аж.
Тэрээр үүнийг батлахын тулд Үндэсний статистикийн хорооны нас барсан иргэдийн бүртгэлийг авч үзсэн байна. Монгол Улсын хэмжээнд бүртгэгдсэн дундаж нас баралтын тоог сар бүрээр нь 2020 оны нэгээс зургадугаар сартай харьцуулахад дунджаас доогуур төвшинд байсан аж.
Эцэст нь, Халдвартай нүүдлийн шувуу хөдөө орон нутгийн иргэдэд халдвар тараавал яах вэ гэх нөхцөлийг авч үзэхдээ нэгд, халдвар авсан анхны хүн аймгийн төвд амьдардаг. Хоёрт, халдвар авсан хүн гэрээсээ огт яваагүй долоо хоногт гэрийн гишүүдээс бусад хоёр гаднын хүнтэй уулзсан гэх өөр өөр хувилбаруудыг загварчлал болгон авч үзсэн байна.
Ингээд тусгаарлалтаас хүн оргох нөхцөлд ашигласан өгөгдлүүд дээр аймгийн төвийн хүн амыг дунджаар 12000, нийслэлтэй харьцуулахад жижиг газар хэн халдвар авсан гэдгийг илүү хурдан хугацаанд мэдэх боломжтой гэх зэрэг нөхцөлүүдийг нэмж тооцоолоход 20 хоногийн дотор 141 хүн халдвар авна гэх үр дүн гарчээ. Харин хөдөөгийн малчин өрхийн нэг хүн халдвар авсан тохиолдолд 10 хоногийн дараа нийт 1.5 хүн халдвар авна гэх үр дүн гарсан байна.
Эх сурвалж: ITOIM.MN
