Засгийн газар “Эрүүл мэндээ хамгаалж, эдийн засгаа сэргээх 10 их наяд”-ын дунд хугацааны хөтөлбөр хэрэгжүүлж эхлээд байгаа. Тус хөтөлбөрийн талаар УИХ-ын гишүүн Х.Булгантуяатай ярилцлаа.
-“Эрүүл мэндээ хамгаалж, эдийн засгаа сэргээх 10 их наяд”-ын хөтөлбөрийн үр дүнг та хэрхэн харж байна вэ. Эдийн засгаа сэргээх гол салбарууддаа дэмжлэг үзүүлж чадаж байна уу?
-Дэлхий дахинаа анх ковид эхлэх үед улс орнууд эдийн засаг уу, эрүүл мэнд үү гэдэг сонголтыг хийж байлаа. Бүтэн жилийн дараа харин аль алийг нь ижил авч үзэхгүй бол эдийн засаг ч сөхөрч байна. 10 их наядыг сайн хэрэгжүүлж чадвал маш үр дүнтэй. Энэхүү хөтөлбөрийн таван их наяд нь 2021 онд хэрэгжихээр байгаа. Тус хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхгүй бол 2021 онд эдийн засгийн өсөлт 2.8 хувь, 50 хувь хэрэгжүүлбэл 5.8 хувь, 100 хувь хэрэгжүүлж чадвал 8.8 хувьд хүрэхээр байна.
Гол салбаруудад хүрэхээр төлөвлөгдсөн байна гэж харж байна. Гэхдээ хэрэгжилт нь төлөвлөсөн шиг байх уу гэдэг дараагийн асуудал.
-Орон сууцжуулах хөтөлбөрт гурван их наядыг зарцуулна гэж байгаа. Энэ хөрөнгө оруулалт эргээд валют болоод гарчих юм биш биз дээ?
-Орон сууцжуулах хөтөлбөрийг дэмжих нь барилгын салбарыг дэмжиж буй хэлбэр юм. 2019 оны IV улирлын судалгаагаар энэ салбар нийт 74 мянга орчим ажилчидтай. Тиймээс, нэгд, энэхүү ажлын байрыг хадгалах, хоёрт, ипотекийн зээл нь банкны хувьд хамгийн эрэлт ихтэй, чанар сайтай зээл байдаг гээд эрэлт, нийлүүлэлт сайтай. Манай улс үйлдвэрлэгч улс биш тул ер нь бүхий л салбарыг дэмжихэд гадаад валют болоод гарах байдал их байдаг.
–Ер нь эдийн засаг унасан энэ үед ямар ямар салбартаа хөрөнгө оруулж, дэмжлэг үзүүлэх нь зөв юм бэ?
-Монголбанкны гаргасан судалгаа байдаг. Тухайн салбарыг дэмжихэд бусад салбарт шууд болон шууд бусаар хамгийн сайн нөлөөлдөг салбар нь банк, санхүүгийн салбар гэж гарсан байдаг. Тус хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд банкуудтай хамтарч тэдний бараг найман их наядын эх үүсвэрийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулахыг зорьж байгаа нь үүнтэй ч холбоотой юм. Экспортыг дэмжих жилийн хоёр их наядын репо бүтээгдэхүүн нь экспортлогчдыг дэмжиж эдийн засгийн бусад салбарт нөлөөлөхөд маш чухал юм.
-Энэ хөтөлбөрийн үр дүн хэзээнээс эдийн засагт мэдрэгдэж эхлэх бол?
-Энэ сараас зээлийг гаргаж эхлээд байгаа юм байна. Тэгэхээр хэрэв ковидын хөл хорио гайгүй бол эдийн засагт нөлөөлөл шууд мэдэгдэнэ. Эдийн засаг 2020 оны нэгдүгээр хагаст 9.7 хувь агшсан бол хоёрдугаар хагаст сэргэж жилийн дүнгээр 5.3 хувь гарлаа. Үүнд, гуравдугаар улиралд хөл хориог сулласан их нөлөөлсөн. Тэгэхээр ковидын нөхцөл байдал гайгүй байвал эдийн засаг маш сайн идэвхжих төлөвтэй байна.
-Банкуудын зээл болон гарах ёстой байсан мөнгийг төр менежмент хийж гаргаж байгаа нь хэр зөв шийдвэр вэ?
-Банкууд өөрсдөө зээл гаргахгүй байгаа учраас төр оролцохоос өөр аргагүй болсон. Эдийн засаг эрсдэлтэй тул эрэлт, нийлүүлэлт аль аль талаас зээлийн үйл ажиллагаа зогссон. Зээлийн хүү маш нам байвал харин авах төлөвтэй, эрсдэл арай гайгүй болох тул банк ч өгөх сонирхолтой байсан. Тиймээс төсвөөс зах зээлийн хүү, хөнгөлөлттэй зээлийн хүү хоёрын зөрүүг санхүүжүүлж эдийн засгийг дэмжиж байна. Дэлхийн бараг бүхий л улс орнууд олон янзын байдлаар эдийн засгаа дэмжиж байгаа. Манайхтай төстэй хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаа улс орнууд ч бий.
-Банкууд бага хувийн хүүтэй хөнгөлөлттэй зээл гаргахад төрөөс хүүгийн зөрүүнд татаас өгч байгаа. Тиймээс төр гаргаж байгаа зээлд хяналт тавих боломж бий юү. Зорилтод бүлэгтээ хүрч чадахгүй бол эдийн засагт үзүүлэх үр өгөөж нь бага байх болов уу?
-8 хувийн ипотекийн зээл ч ижил зарчимтай явдаг хөтөлбөр. Үүнд төрөөс хяналт тавьж ямар банкинд өгөх вэ, ямар айл өрхүүдэд өгөх вэ гээд тайлан авдаг байгаа. Ялангуяа сүүлийн дөрвөн жилд үүнийг нэлээд нарийн болгож татвар төлөгчдийн мөнгөөр татаас өгч байгаа тул зорилтот бүлэгт хүрэх ёстой гэдэг журмыг барьж байгаа. Үүнтэй адил тайланг авч харна, ерөнхий журмаа 2 талаасаа тохирно. Гэхдээ энэ ААН, иргэнд өг гэж нөлөөлөх, оролцох ёсгүй.
-Банкуудын мөнгийг эдийн засгийн эргэлтэд оруулна гэхээр мөнгө хэвлэхгүй гэж Сангийн яам болон Монголбанкнаас тайлбарлаад байгаа. Мөнгө хэвлэхгүй байх боломж байх уу. Банкуудын зээл болгож гаргаагүй мөнгө 10 их наяд хүрэх үү?
-10 их наяд энэ жилдээ бүхэлдээ хэрэгжихгүй үе шаттай 3 жилийн хугацаанд хэрэгжихээр байгаа. 2021 онд эдийн засаг хамгийн хүнд байхаар байгаа тул таван их наяд нь 2021 онд гэж төлөвлөгдөж байгаа юм билээ. Ер нь дэлхий дахинаа 2024 оноос л эдийн засаг 2019 оны түвшинд хүрнэ гэсэн хүлээлт байна. Сэхээнээс эдийн засгаа гаргахад гурван жил хэрэгтэй болж таараад байна. Банкууд дээр зээл бараг гарахгүй байгаа тул эх үүсвэр бий. Тиймээс мөнгө хэвлэхгүйгээр энэ хөтөлбөрийг зохион байгуулах боломжтой.
-Ярилцсанд баярлалаа.
