Урвагч

 

Өөрийн өчүүхэн эрх ашиг, хөрөнгө, зоорь, амь насныхаа төлөө Монгол үндэснийхээ язгуур эрх ашгийн эсрэг харийн улс төр болон эдийн засгийн хүчинтэй сүлбэлдэн үйл ажиллагаа явуулсан хүнийг Монгол үндэстнээсээ урвасан гэж үздэг. 

 

Язгуур эрх ашиг гэдэгт:

– Монгол улсын тусгаар тогтнол, хил хязгаарын бүрэн бүтэн байдал,

– Бүх Монгол туургатны эв нэгдэл,

-Монголын агуу их түүх,

– Монгол ёс зүй, соёл

– Монгол хүний удмын сан, оюун ухаан, эрүүл мэнд, зэрэг хамаарагдана. Иймд бидний үйлдэл бүр зөвхөн Монголын эрх ашигт нийцвэл зохилтой. 

Tvvхэнд Монгол үндэснээсээ урван тэрсэлсэн зарим нэгний тухай энд өгүүлсүй. (өмнө нь нэр бүхий 2 хүний тухай өгүүлснийг уншссан биз)

 

Сандуй

Сандуй нь Монголын хүрээнд сууж байсан Манж Чин улсын сүүлийн амбан сайд байсан хүн юм. Сандуй нь 1876 онд Өвөр Монголын Шулуун цагаан хошуунд төржээ. Тэрээр бага залуугаасаа Манжийн албанд зүтгэсэн байна. Сандуй Хөх хотод дэд жанжны алба хашиж байхдаа Mонголын засаг захиrгааны хувaapийг өөрчлөх caнал гаргаж, Монголыг нэг сайдаар тэргүүлсэн 4 аймагт хуваах, тус тусдаа үйл ажилгаагаа явуулдаг 12 хороо байгуулж нэгтгэн захирах хэрэгтэй хэмээн Бээжинд мэдүүлж байжээ. Энэ нь уг чанартаа Монгол төрийг устгах гэсэн санаа байв. Сандуйн Монгол төрийг устгах санааг Богд хаан хэдийнэ мэдсэн байлаа.

Энэ хүний цус нь Монгол боловч эхлээд манж дараа нь хятад болсон хүн. Байдал төрх нь ямаан омогтой, дээрэнгүй зантай хүн байсан гэж тэмдэглэгдэн үлджээ.

Ийм хүн Ар Монголын Хүрээнд суух амбан сайдаар 1909 оны 11-р сард томилогдон, 1910 оны 3 сард ирж албаа авчээ. Хүрээнд ирсэн даруйдаа л Манж чин улсын бодлогыг монголд хүчээр хэрэгжүүлэхээр улайрав.

Тэр хорь гаруй төсөл хэрэгжүүлeхээр оролдов. Үүнд: Цэргийн сурган бэлдэх газар байгуулах, түүнд хятад сургагч нарыг өnдөр хөлсөөр ажиллуулах, зөвхөн хятад хэл заах сургууль байгуулах, эргүүл хороо, мод бэлтгэх газар, тэмээн жингийн татварын албыг хаших газар байгуулах, Дундад эргэн улсын үндсэн хуулийг мөрдүүлэх алба байгуулах, үүний зардал мөнгийг нэн даруй гаргуулах гэх мэт олон зүйл санаачилсан байна. Энэ бүгд Зөвхөн Монголын эсрэг чигглэсэн арга хэмжээнүүд байсан байна. Энэ бүхэнд Монгол хүн бүр дургүйцсэн бөгөөд Богд хаан ч илт илэрхийлж байв.

Хүрээнд байсан Оросын мэдээлэгч Хлебников гэгч 1910 оны 11 сарын 20-нд Хиагтын комиссар Хитровод бичсэн захидалдаа: \”…нэг удаа Сандо амбан Богд гэгээнд бараалхан очиход гэгээн эхнэртэйгээ сууж байв. Амбаныг ороход эхнэр нь босож хүндэтгэл үзүүлээгүй аж. Сандо амбан илт таагүй байхыг ажигласан Богд мэдээд, Энэ бол гэгээн миний эхнэр тул босох албагүй гэж түүнд хэлсэн байна. Хариуд нь амбан, \”Гэгээн та эхнэр авах ёсгүй” гэж сөргөөв. Үүнээс хойш тэдний харилцаа эрс хүйтэрсэн нь магад” гэжээ.

1911 оны 12 сарын 1 нд Халхын Түр засгийн газраас Түшээт хан аймгийн чуулган дарга Чагдаржав, мөн аймгийн жанжин чин ван Ханддорж, Сэцэн хан аймгийн чуулганы дэд дарга Гомбосүрэн, тус аймгийн жанжин Гомбосүрэн, ван Цэрэнсодном, гүн Намсрай, Да лам Цэрэнчимэд нар Манжийн Сандо амбаныг 3 хоногийн dotor Монгол газар улс орноос гарч явахыг тулган шаарджээ. Сандо амбан мөн өдрөө Оросын консулд очиж хамгаалалт хүсch, консулын байранд хоноод 12 сарын 4nd Хиагтаар дамжин Манжуур буцжээ. Замдаа Японы судвалжлагчид өгсөн ярицлагадаа tereer Монголд нэг ч өдөр амар тайван байж үзээгүй дарамтанд байсан гэж гомдоlлосон байдаг.

Монголоос хөөгдөж буцсаны дараа 1920 оны 9 сард Манжуурын захирагч маршал Жан Золингийн дэмжлэгтэйгээр Бээжин дэх Ажилчин ба цагаачдын товчооны даргаар томилогдcon. 1921 оны 12 сард Иргэний хорооны дарга, 1922 оны 6 сард Өлсгөлөнтэй тэмцэх хорооны захирал, мөн оны 10 сард Маршалын коллежийн Чианчунаар томилогдон ажиллажээ. Жан маршлаас хойш тэр хэнч биш болсон Сандогийн амьдралын сүүлийн жилүүдийн тухай баримт мэдээлэл ч алга. Одоо түүнийг дурсах хүн хятад оронд байдaггүй ч биз. Зөвхөн Монгол түмэн урвагч Сандуй ( Сандо) гэж л мэднэ.

Урвагчдын хувь тавьлан тийм л байдаг.

( үргэлжлэл бий)

 

Модун Хүннү