Б.Чулуунтамир: Хулгайн эд зүйл худалдаж авсан иргэнийг нэг жил хүртэл хугацаагаар хорино

Цагдаагийн
ерөнхий газрын урьдчилан сэргийлэх хэлтсийн Чиглэлийн ахлах мэргэжилтэн Цагдаагийн дэд хурандаа Б.Чулуунтамиртай ярилцлаа.

-Хулгайн гэмт хэрэг буурахгүй, жил ирэх тусам
нэмэгдэж байгаа мэдээлэл бий. Шалтгаан нь юу байна вэ?

-Хулгайлах гэмт хэрэг нийт
гэмт хэргийн 38,2 хувийг эзэлж байна. Өмнөх оны мөн үеэс 34 хувиар
өссөн үзүүлэлттэй байгаа. Энэ үзүүлэлтийг сүүлийн арван жилийн
судалгаатай харьцуулаад үзэхээр 2017 онд огцом
өссөн үзүүлэлттэй байна. Монгол Улсад нийт бүртгэгдэж байгаа гэмт
хэргийн 80 гаруй хувийг дөрвөн төрлийн гэмт хэрэг эзэлдэг. Нэгдүгээрт, хулгайлах гэмт хэрэг, хоёрдугаарт, залилан мэхлэх, гуравдугаарт, бусдын биед
гэмтэл учруулах, дөрөвдүгээрт, зам тээврийн гэмт хэргүүд эзэлж байна.
Эдгээрийн дотроос хулгайлах гэмт хэрэг 50 хувийг нь эзэлдэг. Иймээс бид хулгайн
гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг энэ оны эхний ажил болгосон. Хулгайлах
гэмт хэрэг Монгол Улсад хавтгайрсан байна. Одоо бараг эд зүйлээ алдаж үзээгүй
монгол хүн бараг л байхгүй. Иргэд хулгайд эд зүйлээ алдаад цагдаад хандахаар, олдож байгаа зүйл хангалтгүй байдаг.

Иргэд, төрийн болон төрийн
бус байгууллагууд хулгайн гэмт хэргийг жижиг гэж үзээд тоохгүй явсаар
өнөөдөр ийм өндөр хувьд хүрсэн. Монголын хулгайчид гадаад
улс руу гарчихсан байна. Олон жишээ баримт бий. Гадаадын томоохон
дэлгүүрээс хулгай хийгээд боож баглаад
монгол руу ачуулж, брэндийн хувцас гээд зарж борлуулдаг
сүлжээ үүссэн. Энэ нь гадаадын орнуудад монгол хүний үнэлэмжийг бууруулж байгаа. Одоо гадаадын томоохон дэлгүүр \”Монгол хүн орохыг хориглоно\” гээд
хаалган дээр бичдэг болж байна. Энэ асуудалд олон нийтийг болон Засгийн газрын
анхаарлыг хандуулах хэрэгтэй.

 

PC тоглоомонд донтчихсон хүүхэд хулгай хийж байна

 

-Хулгайн гэмт хэрэг ихсэж байгаа
шалтгааны нэг нь Эрүүгийн тухай хуульд орсон өөрчлөлт орсонтой холбоотой байх?

-Хулгайн гэмт хэрэг нэмэгдэж байгаа
үндсэн хоёр шалтгаан бий. Нэгдүгээрт, нийгмийн өөрчлөлт болон
суурь үзүүлэлт. Архидан донтогч, тоглоомонд донтогч, хар тамхи
мансууруулах бодисонд донтогч нар хүслээ хангахын тулд
хулгай хийж мөнгө олдог. Тухайлбал, Мөрдөн байцаах албанд 60 гаруй
машин хулгайлсан 18 настай хүүхдийг шалгаж байгаа. Энэ 60 гаруй машин
хулгайлсан хүүхэд PC тоглоомонд донтчихсон. Энэ
мэт донтолтоос болж хулгайн гэмт хэрэг өсөж байна.

Хоёрдугаарт, эрхзүйн шинэчлэлтэй холбоотой.
Өнгөрсөн 2017 оны долдугаар сарын 1-нээс Эрүүгийн хууль, Зөрчлийн хууль,
Эрүүгийн хэргийг хянан шийдвэрлэх хуулиуд хэрэгжиж эхэлсэн. Энэ хуулиудад зарим бүртгэлийн процессын өөрчлөлт орсон. Өмнө нь өргөдөл
гомдлыг хүлээж аваад, гэмт хэргийг бүрэлдэхүүн байгаа эсэхийг 12 сарын
хугацаанд шалгадаг байсан. Гэмт хэрэг үүсгэх бүрэлдэхүүн байвал эрүүгийн хэрэг
үүсгэдэг, харин бүрэлдэхүүн байхгүй бол эрүүгийн хэрэг үүсгэхээс
татгалздаг байсан юм. Энэ бүрэлдэхүүний гол шинж бол хохирлын хэмжээ. Харин одоо хохирлын хэмжээ 300 мянган төгрөг хүрч
байвал гэмт хэрэг. Харин хохирлын хэмжээ 300 мянга хүрэхгүй байвал гэмт
хэрэг биш, зөрчил гэж үзнэ. Үүнтэй холбоотойгоор хулгайн гэмт хэрэг
өсөж байна.

-Халаасны хулгайгаас болж
өсөж байна уу?

-Халаасны хулгай өсөж байгаа
шалтгаан бол 300 мянган төгрөгөөс доош эд зүйлийг хулгайлбал
хэрэг биш, зөрчил гэж тооцож байгаа. Тэгэхээр бага хэмжээний хулгай хийдэг
хүмүүс жижиг зүйл хулгайлаад байвал гэмт хэрэгтэн болохгүй юм байна гэдэг
ойлголттой болсон. Үүнээс үүдэж энэ төрлийн гэмт хэрэг
идэвхжиж эхэлсэн.

-Хохирлын хэмжээ 300 мянган төгрөгөөс доош бол гэмт
хэрэг биш гэж үзэж байгаа гэхээр жижиг зүйл хулгайлсан этгээд
хуулийн хариуцлага хүлээх үү?

-Хулгайн гэмт хэргийг тогтмол үйлдсэн нь мөрдөн
байцаалтын явцад тогтоох юм бол 5-12 жилийн хорих ял оноодог. Халаасны хулгай
хийж амьдардаг хүмүүс эхний удаа баривчлагдана. Дахин хулгай хийгээд баригдах
юм бол 5-12 хорих ял эдэлнэ. Халаасны хулгайч нар эрхзүйн мэдлэг байхгүй.
Нэг хулгайч нь баригдаж долоон хоног баривчлагдаад гардаг. Бусад хулгайч нар
долоон хоног баривчлагдах юм байна гэж ойлгодог. Үүнээс болж халаасны хулгай
идэвхжиж байна. Иймээс хулгай хийж байгаа этгээдүүдэд хуулийн өөрчлөлт
болон эрхзүйг сурталчлах хэрэгтэй байна. Мөн иргэдийн хандлага бол
сул, зөөлөн байдаг. Иргэд эд зүйлээ хулгайд алдсан ч гэсэн тоодоггүй. Энэ байдал
хулгайч нарыг өөгшүүлж байгаа юм. Одоо 14-60 насны бүх хүмүүс хулгай хийж байна.
Авч болох эд зүйлийг бүгдийг авч байна. Албан байгууллагад ч, гэр бүл дотор ч хулгайч байна. Ер нь хүний эд зүйлийг
зөвшөөрөлгүйгээр хэзээ ч авч болохгүй. Хүний эд зүйлийг зөвшөөрөлгүй
авах юм бол эргээд хариуцлага хүлээнэ гэдгийг бага насны хүүхдээс авахуулаад 60
хүрсэн хулгайч нарт ойлгуулах хэрэгтэй байна. Гадаадын өндөр хөгжилтэй орнуудад
хүний эд зүйлийг зөвшөөрөлгүй авдаггүй. Харин манайд эсрэгээр байна шүү дээ.

-Та сая илрүүлэлт хангалтгүй байгаа гэж
ярилаа. Үүнд юу нөлөөлж байна?

-Илрүүлэлт бага байгаа. Гэхдээ дэлхийн
жишигтэй харьцуулбал өндөр үзүүлэлт. Илрүүлэлтэд цагдаа нар нийт хүч
хөрөнгийнхөө 80 хувийг зарцуулдаг. Ингэснээр хулгайн гэмт хэрэг болон
бусад төрлийн гэмт хэрэг буурахгүй байна. Ийм арга барилаар явах юм бол учир
дутагдалтай юм байна гэдгийг цагдаагийн байгууллага хүлээн зөвшөөрч байгаа.
Иймээс энэ оноос эхэлж арга барилаа өөрчилж эхэлж байна. Ерөнхийдөө урьдчилан
сэргийлэх чиглэл рүү хүч хөрөнгөө зарцуулж, таслан зогсоох,
үйлдэгдэхээс өмнөх ажиллагаа руу явъя гэдэг бодлого дээр
тогтсон. Гэмт хэргийг илрүүлэх гээд хүн хүчээ нэмээд байгаа хирнээ хулгай
өмнөх оноосоо өсдөг. Ахиад хүмүүсээ нэмээд яваад байх юм бол хэдэн жилийн
дараа маш олон цагдаа, маш олон гэмт хэрэгтэнтэй нийгэм болох гээд
байна. Ийм болохгүйн тулд хулгайтай доороос тэмцэх хэрэгтэй. Урьдчилан сэргийлэх
чиглэл рүү анхаарч ажиллаж байна.

 

 

Хулгайн гэмт хэрэг 60-70 хувь хүрэхээс өмнө үндэсний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хэрэгтэй
байна

 -Одоо удахгүй сар шинэ болох гэж байна. Манайд
баяр ёслолын үеэр хулгайн гэмт хэрэг нилээд нэмэгддэг. Цагдаагийн байгууллагаас энэ үед хулгайн гэмт хэргийг бууруулах тал дээр ямар ажил хийж байна вэ?

-Хулгайн гэмт хэрэг тогтмол үйлдэгдэж байна.
Жилийн 365 хоногт өдөр шөнөгүй хулгайн гэмт хэрэг үйлдэгддэг. Баяр ёслолын
үеэр хулгай идэвхтэй болдог. Манайд  хулгай гарахгүй өдөр гэж байхгүй. Монгол улс
хулгайд идүүлсэн орон. Эр эмгүй, хөгшин залуугүй хулгай хийж байна. Цагдаа нар
ганцаараа тэмцээд дийлэхгүй байна. 900 мянган цагдаа ажилладаг. Үүнээс
гэмт хэргийн чиглэлд ажилладаг цагдаа мянга орчин байгаа. Үүнээс хулгайн гэмт
хэрэгтэй тэмцдэг нь бүр ч бага. Цагдаа нар ганц хулгайд алдсан гар утасны
араас явдаггүй. Бусад гэмт хэрэг дээр ч бас ажилладаг гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.
Цагдаагийн ажилчдын орон тоог нэмээд хулгайн гэмт хэрэг буурахгүй. Цагдаа нар цаг
наргүй ажилладаг гэдгийг иргэд жаахан ч гэсэн ойлгох хэрэгтэй. Бид одоо цагаан
сарын эргүүлд гарчихсан ажиллаж байна. Манай ард иргэд хулгайчидтай
тэмцэхээс илүүтэй хулгайчдыг өөгшүүлж байгаа. Хулгайн эд зүйл худалдан авч борлуулж
байгаа, мөнгө угааж байгаа этгээдүүдтэй тэмцэх хэрэгтэй. Мөн хулгайн гэмт
хэрэгтэй тэмцэх үндэсний хөтөлбөр хэрэгтэй байна. Энэ хөтөлбөр 1997
онд нэг удаа хэрэгжсэн. 2002 онд Засгийн газрын тогтоолоор хэрэгжиж
байсан. Энэ үед 60 хувьд хүрч байсан хулгай 30 хувь хүртэл буурч, амжилттай
хэрэгжсэн. Одоо хулгайн гэмт хэрэг 60-70 хувь хүрэхээс өмнө үндэсний
хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх хэрэгтэй байна. Гэмт хэрэг гэхээр хар тамхи, мансууруулах бодист анхаарлаа хандуулж байна. Эдгээр гэмт хэргийн гол эх үүсвэр нь хулгайн гэмт хэрэг
гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Хулгай жижиг гэмт хэрэг биш. Хулгайн гэмт хэрэг
багасвал бусад төрлийн гэмт хэрэг багасна. Үндэсний хөтөлбөрийг батлах
хэрэгтэй. Баталчихвал боловсролын байгууллага, хүчний байгууллага, улс
төрийн байгууллага, хүүхдийн байгууллага, залуучуудын хөгжлийн газар юу хийх вэ гэдгийг тэгш
хуваарилаад нэг массаар явбал хулгай буурна. Зохион байгуулалт оруулаад өгөөч
гээд байгаа юм. Түүнээс биш мөнгө нэхээд байгаа зүйл байхгүй.

-Хулгайн гэмт этгээдүүдийн арга нарийсч,
олонх нь бүлэг, зохион байгуулалттай болсон гэдэг. Энэ талаар мэдээлэл өгөөч?

Гурван төрлийн этгээдүүд байдаг. Нэгдүгээрт, гудамжинд зараад явж байгаа зүйлийг авах сонирхолтой иргэд байна.
Нөгөө тал нь ченж, ломбардын этгээдүүд байна. Зах, худалдааны
төвүүдийн үүдээр байгаа ченжүүд цагаандаа гарчихсан. Ямар ч хяналтгүй
утас, алт мөнгөн эдлэл авч байна. Хэнээс юу авч байна гэдгээ мэдэхгүй.
Хямдхан авч байвал болоо. Энэ этгээдүүд хамгийн их ашгийг хүртэж
байгаа. Жишээ нь, сая төгрөгийн гар утсыг хулгайч 200 мянган төгрөгөөр
зарж байна. Харин ченжүүд хулгайн утсыг аваад хэлбэр дүрс, кодыг нь өөрчлөөд 800 мянган төгрөгөөр эзэнд нь буцааж зарна.
Энэ луйварчидтай иргэд, цагдаа болон үйлчилгээ явуулж байгаа зах, худалдааны төвийнхөн тэмцэх хэрэгтэй. Бид 14 хоногийн өмнө Зах, худалдааны төвийн эзэдтэй гэрээ байгуулсан. Та нар үүдэндээ байгаа хүмүүсээ
хөөж явуул. Танай орчинд гэмт хэрэг үйлдэгдэж байна. Хэрэв та нар хөөж
явуулж чадахгүй бол танай байгууллагатай хариуцлага ярина гэсэн гэрээ
хийсэн. Зах, худалдааны төвийн удирдлагууд хөөх ёстой. Цагдаагийн байгууллагаас
тусламж дэмжлэг авмаар байвал ав гэдэг зүйл дээр гэрээ байгуулсан. Ийм
байдлаар таслан зогсоохгүй бол болохгүй байна. Лангуун дээр хулгайн эд зүйл авч
зарсан тохиолдолд түрээсийн гэрээгээ цуцлах хэрэгтэй гэдэг шаардлагыг
цагдаагийн байгууллагаас тавьж байгаа. 

Цагдаа нар хулгайтай тэмцэх чиглэлээр бүх зүйлийг хийж
байна

 -Хулгайн эд зүйл гэдгийг нь мэдсээр байж
худалдаж авдаг иргэд болон ченжүүд
хулгайч нарыг өөгшүүлж байна. Хулгайн эд зүйл худалдаж авч
байгаа ченж нэртэй хүмүүст ямар хариуцлага ногдуулдаг вэ?

-Хуулийн хариуцлага хүлээлгэнэ. Иргэн
гудамжинд явж байгаад хулгайн эд зүйл худалдаж авах юм бол
зургаан сараас нэг жил хүртэл хорих ялаар шийтгүүлнэ. Харин байнга хулгайн зүйл
худалдаж авдаг ченж мэтийн этгээдүүдэд таван жилийн хорих ял
оноодог. Бүр зохион байгуулалттай хулгай хийлгэж худалдаж авдаг бол
5-12 жилийн ял өгнө гээд заачихсан байгаа. Иймээс
иргэд гудамжинд хямд үнээр зарагдаж байгаа эд зүйлийг худалдан
авахгүй байх хэрэгтэй. Мөн ломбардын үйл ажиллагааны стандартад 2017 оны арванхоёрдугаар сард өөрчлөлт оруулсан. Энэ өөрчлөлт
нэгдүгээр сарын 1-нээс хэрэгжиж эхэлсэн. Ломбардад тавьж байгаа
эд зүйлийн зургийг аваад тавьсан хүний цээж зургийг авч, цахимд бүртгэж байгаа.
Ийм сан, стандарттай болохыг баталж өгсөн. Өнөөдөр цагдаагийн
байгууллага ломбардаа шалгаад эхэлчихсэн. Цагдаа нар хулгайтай тэмцэх
чиглэлээр бүх зүйлийг хийж байна. Аргаа бараад гудамжинд тавьсан автомашины
бүтээлэг дээр дугаарыг нь будгаар бичиж байна. Үүнийг цагдаа хийх ёстой
юу. Иргэн хүн өөрөө эд зүйлээ яагаад хамгаалж болдоггүй вэ? Иргэн хүн өөрийнхөө
эд хөрөнгийг хамгаалах ёстой гэдгээ мэдэх хэрэгтэй байна. Хулгайчаас эд
зүйлээ хамгаалах олон арга байна шүү дээ. Тухайлбал, гэрт тавьдаг төхөөрөмж,
малын хүзүүнд зүүдэг төхөөрөмж гэх мэт зөндөө зүйл байна. Иргэн
эхлээд эд зүйлийг хамгаалах талаар анхаарах шаардлагатай. Мөн төрийн
болон төрийн бус байгууллагууд урьдчилан сэргийлэх хууль дээр үүрэг
хүлээсэн байдаг. Байгууллага дотроо гэмт хэргийн орчингүй байх
ёстой гээд заачихсан байгаа. Иймээс бүх байгууллагууд гэмт хэрэг гаргахгүй байх
чиглэлийн ажил хийх ёстой гээд хуулинд заасан байгаа. Хуулиа
биелүүлж ажилламаар байна. Ганцхан цагдаа хийх ёстой гэдэг
сэтгэлгээнээс салах хэрэгтэй.

-Сүүлийн жилүүдэд насанд хүрээгүй хүүхдүүд
хулгайн хэрэг хийх нь ихэссэн. Та сая дурдлаа?

-Гэр бүл нь тогтсон хүүхдүүд хулгай хийдэггүй.
Очих орон гэргүй, бүтэн өнчин, хагас өнчин, сургуульд сурдаггүй, хараа хяналт
тавих хүнгүй хүүхдүүд хулгай хийж байна. Энэ хүүхдүүдэд цагдаагийн байгууллага ганцаараа хяналт тавихгүй. Хараа хяналтгүй хүүхдүүдэд хяналт
тавина гээд төрөөс их мөнгө авсан төрийн бус
байгууллага баймаар байна. Эдгээр байгууллагууд ажлаа хийх ёстой.
Цагдаагийн байгууллагад хараа хяналтгүй хүүхдийн бүртгэл бүгд бий. Хүүхдийн
төлөө ажиллана гээд төрөөс мөнгө авч байгаа байгууллагууд ажлаа хиймээр байна.

-Хараа хяналтгүй хүүхдүүд хулгайн гэмт хэрэг
хийгээд ирсэн тохиолдолд танайхаас хүүхдийн төлөө
байгууллага руу ханддаг уу?

-Тухай бүрт мэдэгдлийг хүүхэд
хамгааллын газар руу явуулдаг. Тэд нар авах ёстой арга хэмжээгээ
авдаг байх.

-Цаг үеийн тулгамдсан асуудлаар мэдээлэл өгч ярилцсанд баярлалаа.

Н.Алтанцэцэг