Намрын налгар өдрүүд шувтарч хүйтний улирал эхэлж буй энэ цагт иргэд өвлийн бэлтгэлээ базаадаг. Үүнтэй зэрэгцэн гэр хорооллынхны нүүрс, түлээний эрэлт ч ихэсдэг гэдгийг хэн хүнгүй сайн мэднэ. Энэ долоо хоногт хүйтний эрч чангарах төлөвтэй байгаа. Тиймээс гэр хорооллын иргэд өвөлжилтийн бэлтгэлээ базаахын тулд хуурай мод, сайн нүүрсний эрэлд гардаг уламжлалтай. Бид мод, нүүрсний үнэ ханш ямар байгаа, урьд жилүүдтэй харьцуулахад нэмэгдсэн эсэх, иргэдийн худалдан авалт хэр байгааг сурвалжлахаар “Цайз” захыг зорилоо.
Портер нүүрс 170-360 мянган төгрөгийн хооронд зарагдаж байна
Биднийг өдрийн 15.00 цагийн үед “Цайз” зах дээр очиход, модоо аваарай, нүүрсээ аваарай” гэж хашхирсан хүмүүс зам даган зогсож байсан юм. Тэдний ихэнх нь эмэгтэйчүүд байлаа. Тэд өдөрт “доод тал 5 шуудай, дээд тал нь 15-аас илүүгүй шуудай нүүрс зардаг аж. “Цайз”-д ихэвчлэн Налайхын нүүрс байх бөгөөд модны хувьд нарс мод л элбэг байлаа. Өнөөдрийн байдлаар “Цайз” зах дээр Багануур, Налайхын нүүрс 200-320 мянган төгрөгийн хооронд зарагдаж байв. Тодруулбал, ЗИЛ-130 машин буюу таван тонн нүүрс 600, Багануурын нүүрс портер нь 170, тэвшнээс үл ялиг өндөр нуруулдаж ачсан бол 360 мянга. Харин Налайхын нүүрс портер нь 250-320 мянган төгрөгийн хооронд хэлбэлзэж байна.
Энэ жил Налайхын нүүрсний үнэ жаахан үнийн хөөрөгдөлтэй байгаа гэдгийг нүүрсний ченжүүд хэлж байлаа. Яагаад ийм байгааг лавлахад “Уурхайгаас гарч буй нүүрсний нөөц, жолооч нарын дараалалтай холбоотой” хэмээн тайлбарлав. Шуудай нүүрс жижиглэн нь 4000, бөөний үнэ нь 3000 төгрөгөөр зарагдаж байна. Дээрх үнэ цаашид нэмэгдэх эсэхийг лавлахад “гадаа хүйтэрч цас нэмж орвол нэмэгдэж магадгүй” гэдгийг нүүрсний ченжүүд хэлж байлаа.
40 кг-ын шуудайтай нарс мод жижиг нь 3500, том нь 4500 төгрөгийн үнэтэй байна
“Цайз” зах дээр нүүрс ачсан портер машинуудаас гадна шуудай шуудайгаар нь нарс, мод жирийтэл хураасан модны зах руу орж, үнэ ханшийг нь сонирхлоо.
Энд тэндгүй цахилгаан хөрөө дуугарч, мод түлээ хагалах чимээ сонсогдоно. Банз зүсээд гарсан хаягдлыг энд жиргэж хагалан шуудайлаад, гэр хороолол руу түгээлтэд гаргадаг аж. Ихэвчлэн ийм ажлыг ахимаг насны эрчүүд хийж харагдсан бөгөөд тэд энэхүү ажлыг хийснийхээ хөлсөнд өдөрт 50 мянган төгрөгийн хөлс авдаг гэнэ. Гэхдээ ажиллах орчин нь маш муу, дээрээс нь гадаа хүйтэн, цасан шуурга шуурч нүүр нүдгүй балбана. Энд 40 кг-ын шуудайтай нарс мод жижиг нь 3500 төгрөг, том нь 4500 төгрөгөөр тус тус зарагдаж байлаа. Харин захаас бусад газруудад хамгийн багадаа 1000-1500 төгрөгөөр нэмэгдэж гэр хорооллын иргэдэд хүрдэг байна.
Тус захын нүүрс, мод зардаг н.Батболдоос зарим зүйлүүдийг тодруулсан юм.
-Түлээ, нүүрс өдөртөө хэр зарагдаж байна?
-Одоохондоо арай нэвсийсэн их цас ороогүй байгаа болохоор наймаа, арилжаа муутай л байна. Өдөрт 10-аад нүүрс, 3-4 мод л зарагддаг.
-Ойрын хэд хоногоос улам хүйтэрнэ гэсэн тэгэхээр иргэдийн хэрэгцээ арай их байх болов уу?
-Тэгж магадгүй л юм.. Гэхдээ цас их хэмжээгээр орсон үед мод нүүрсний гүйлгээ жаахан нэмэгддэг. Цаашдаа цаг агаар улам хүйтэрвэл түлээ нүүрсний үнэ өсөх нь дамжиггүй. Тийм болохоор гайгүй зарагдах л байх.
-Бусад захуудад нүүрс түлээний үнэ ямар байгаа бол?
-Ялгаагүй ээ. Бусад захуудад бүгдээрээ адилхан үнэтэй байгаа.
-Танай мод хэдэн төгрөгийн үнэтэй байна вэ?
-Том шуудай мод 4500 төгрөгийн үнэтэй. Налайхын нүүрс шуудайтай нь 4000 төгрөгөөр зарж байгаа. Гэхдээ иргэдийн худалдан авалт өнгөрсөн жилийнхээс муу байна гэв.
Нүүрс, модны шуудай урд хөршөөс орж ирдэг гэв
Нүүрс түлээ ууталдаг шар, саарал шуудайнуудыг хаана хийдэг, хаанаас оруулж ирдэг болохыг худалдаачдаас асуухад “Монголд энэнийг оёдоггүй юм. Энд зарагдаж байгаа бүх шуудай урд хөршөөс орж ирдэг. Бид шуудай авах болохоороо утасдаад авчруулдаг. Шуудай зардаг хүмүүс заримдаа өөрсдөө шуудайгаа авчирч бөөнддөг юм. Монгол улс өөрөө ямар шуудай хийж чадах биш гэж байлаа.
Ингэж явахдаа мод ууталж, нүүрс савладаг зарим иргэдтэй таарсан юм. Энд нүүрс зарж буй хүмүүсийн ихэнхи нь бүгд хүний зүйл дээр зогсдог аж. Цаад эзэд нь өөр зүйл хийж явдаг гэнэ. Нэг талаараа энэхүү бизнес нь ихээхэн ашиг олдог аж. Нэг шуудай нүүрсийг хэдэн төгрөгөөр ууталдаг тухай асуухад 300-400 төгрөгөөр л ууталдаг ш дээ гэж хариуцсан эзэн нь хэлж байлаа.
Эцэст нь тэмдэглэхэд, нийслэлийн иргэд идэх мах, түлэх нүүрсээ хэд дахин нугарсан үнээр авч хэрэглэдэг жишиг тогтоод уджээ. Малын мах гэхэд хэд хэдэн ченжийн rap дамжин үнэ нь нэмэгдсээр хэрэглэгчийн гарт очдог бол нүүрс ч мөн адил энэ мэт нүүрсний ченжүүдийн гараас гар дамжин ханш нь өссөөр гэр хорооллын иргэдэд хүрч байна. Цаашид хүйтний эрч өнөөдрийнхөөс чангарах үед өнөөх нүүрсний үнэ дахин өсдөг бичигдээгүй хууль үйлчлэх нь гарцаагүй. Тэр үед нийслэлийн иргэдийн ихэнхийг эзлэх гэр хорооллын 215,000 иргэд өвлийг гал алдалгүй давахын тулд нүүрс, мод түлээ, хаягдал дугуй, хог новш гээд янз бүрийн зүйлс түлэхээс өөр аргагүйд хүрэх болов уу. Хэдийгээр Нийслэлийн агаарын бохирдлыг бууруулах газраас иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд агаарын бохирдлын эсрэг өөрийн хувь нэмрийг оруулж, сайжруулсан түлш хэрэглэхийг уриалж байгаа боловч тэр нь ямар ч үр дүнгээ өгөхгүй байгаа бөгөөд утаагүй зуухны төсөл бүрэн зогсч, захууд болон түлээ худалдаалах цэгт шахмал түлш борлуулах нэг ч цэг байхгүй байхад, энэ өвөл өтгөн хар утаанаас сална гэж санахын ч хэрэггүй бололтой.
