Т.Билгээ: Манай компанийн борлуулж буй нүүрсний үнэ бусад компаниудынхаас өндөр байдаг

$\"\"$

\”Эрдэнэс-Таван
толгой”ХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын үүрэг гүйцэтгэгч Т.Билгээтэй цаг
үеийн асуудлаар ярилцлаа.

-Ярилцлагаа \”Эрдэнэс-Таван толгой”ХК-ийн үйл ажиллагаа
ямар байгаа талаар эхлэе. Олборлолт болон борлуулалт хэр байна вэ?

-Компанийн
үйлажиллагаахэвийн үргэлжилж байна. Бид өнөөдрийн байдлаар компани
үйл ажиллагаа явуулж эхэлснээс хойших 5 жилийн хугацаанд нийт 20.7
сая дахь тонн нүүрсээ олборлож, 18.5 сая тонн нүүрс экспортлоод байна. Он
гарсаар нийтдээ 4.5 сая тонн нүүрсийг нийт 10 гаруй худалдан
авагчдадэкспортлоод байна. 2016 оны эхний найман сарын
байдлаар Гашуунсухайтын боомтоор нийт гарсан нүүрс экспортын 80
орчим хувийг манай компанийн нүүрс эзэлж байна. Энэ бол чамлахааргүй амжилт. Ер
нь эерэг дүр зураг харагдаж байгаа. Энэ жилийн хувьд манай компани 8-10 сая
тонн орчим нүүрс экспортонд гаргах төлөвлөгөөтэй ажиллаж байгаа бөгөөд хоногт
500-600 машин ачиж байна.

-Одоо ямар үнээр нүүрсээ зарж байгаа вэ. \”Энержиресурс” компанийн
гүйцэтгэх захирал Г.Батцэнгэл \”Олон улсын зах зээлээ дагаад зургадугаар сараас
хойш нүүрсний үнийг 15 ам.доллараар өсгөх гэж үзлээ. Гэтэл \”Эрдэнэс-Таван
толгой” улирлаар нь үнээ 25 ам.доллар дээр фикс хийсэн гээд \”янаглаж байна даа” гэж
жиргэжээ. Та үүнд ямар хариулт өгөх вэ?

– Манай
компанийн хувьд Монголоос экспортонд гарч буй нүүрсний үнийг аль болох өсгөх
бодлогыг байнга баримталж ирсэн ба энэхүү ажлын хүрээнд Чалко-ийн гэрээнд хэд
хэдэн удаа нэмэлт өөрчлөлт оруулсны хүчинд тус компанид нийлүүлж буй нүүрсний
үнийг өсгөж чадсан. Дашрамд дурдахад бидний борлуулж буй нүүрсний үнэ
өнөөдрийн байдлаар 20 гаруй хувиар өссөн үзүүлэлттэй байгаа.

Өнөөдрийн
байдлаар манай компани Чалко компанид нүүрсээ гэрээний дагуу тонн тутмыг нь 27
ам.доллараар нийлүүлж байгаа ба энэхүү үнэ бидний урьдчилсан тооцоогоор 10
дугаар сарын 1-ээс өсөж 30 орчим ам.доллар болохоор байгаа. Нүүрсний үнийг
тогтмол нэг үнэ дээр барьдаг гэдэг нь ташаа ойлголт ба одоо мөрдөгдөж буй
гэрээгээр үнэ улирал тутам өөрчлөгдөж байх зохицуулалттай. Тиймээс үнээ тогтмол
нэг үнэ дээр барьдаг гэсэн ярианд үгүй гэж хэлмээр байна. Нүүрсний үнэ
тогтоодог индексийн аргачлалын нэг онцлог нь тус аргачлалын дагуу тооцоолж
гаргасан үнэ улирлаар тооцогдож явдагт байдаг. Нэмж хэлэхэд компанийн
олборлоод олон жил болсон, байгалийн болон бусад хүчин зүйлсээс шалтгаалж
чанарын үзүүлэлтийн өөрчлөлттэй гэсэн мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлттэй,
насжилт өндөртэй, борлогдохгүй 2-3 жил болсон нүүрсний овоолгуудыг гэрээний
дагуу хөндлөнгийн үнэлгээний байгууллагаас тогтоосон зах зээлийн үнээс дээгүүр
үнээр худалдан авагч болон олборлогч компанид төлөх өрөнд төлсөн. Хэрэв
Монголын компаниуд тус үлдэгдэл нүүрсийг 25 ам.доллараар төлбөрөө төлөөд
худалдаж авна гэвэл нээлттэй байгаа болно.

-\”Эрдэнэс-Таван толгой”компани \”Чалко” болон
арилжааны банкуудад хэдий хэмжээний өртэй байгаа вэ?

-Одоо
арилжааныбанкнуудадямар ч өр байхгүй.Хамгийн сүүлд ХААН
банканд 5 сая ам.доллар төлөөд, өр төлбөрөө барагдуулж, дууссан. Мөн дотоодын
аж ахуйн нэгжүүдэд 60 гаруй тэрбум төгрөгийн өртэй байснаа бүгдийг нь төлж
барагдуулсан байгаа.

2015 онд манай
компани \”Чалко” компанид141 орчим сая ам.долларын урьдчилгаа төлбөрийн
өртэй байсан. Үүнээс 2015 онд 30.5 сая ам.долларын, 2016 оны эхний 8 сарын
байдлаар 28.5 сая ам.долларын, нийт 59 сая ам.долларын нүүрс нийлүүлж,
тус дүнг 100 сая ам.доллар болгож бууруулсан байгаа. \”Чалко”-гийн өрийг
яаралтай төлж барагдуулах нь маш чухал байгаа. Учир нь жилийн 10.4 хувийн
хүүтэй, сард дунджаар нэг сая орчим ам.долларын хүү төлж байна. Төлөвлөгөө
ёсоор явсан тохиолдолд энэ оны сүүл гэхэд Чалко компанийн 350 сая ам.долларын
өр 75 сая ам.доллар болж буурах ба үлдсэнийг нь 2017 онд багтааж бүрэн төлж
барагдуулах боломжтой гэж үзэж байна.

-Баруун Цанхийн олборлогчийн
тендерийг яагаад зарлахгүй байгаа юм бэ. Баруун Цанхид Хятадын компани
нууц гэрээтэйгээр орчихлоо гэсэн хардлага зарим хүний дунд бий болсон
байна?

– Өнөөдрийн
байдлаар зөвхөн Цанхийн Зүүн уурхайн олборлолт, экспорт явж байна. Цанхийн
Баруун уурхайг ашиглах нь компанийн мөнгөн урсгалыг нэмэгдүүлэх, улмаар
алдагдлыг бууруулж, ашигт ажиллагааг нэмэгдүүлэх гол эх үүсвэр байдаг. Би өмнө
нь ч гэсэн хэлж байсанчлан уурхайн үйл ажиллагааг эхлүүлэхээс өмнө бид
хэд хэдэн асуудлыг шийдвэрлэх шаардлагатай байсан. Нэгдүгээрт, нүүрсний
үлдэгдэл овоолгуудыг борлуулах, хоёрдугаарт, зах зээл дэх нүүрсний үнийн
өсөлтийг хүлээх, гуравдугаарт найдвартай худалдан авагч олох буюу эрэлтийг бий
болгох зэрэг асуудлууд байсан.

Өнөөдрийн
байдлаар энэхүү асуудлууд шийдэгдэх шатандаа явж байгаа ба удахгүй Цанхийн
Баруун уурхайн олборлолтын үйл ажиллагааг эхлүүлнэ гэсэн төлөвлөгөөтэйгээр
ажиллаж байна.

Баруун Цанхи
дээр хэн нэгэн этгээд нууц гэрээ байгуулаад орчихсон асуудал огт байхгүй ба
холбогдох эрх бүхий байгууллагуудтай зөвлөлдсөний үндсэн дээр Баруун Цанхийг
эхлүүлэх асуудлыг шийдэх юм. Цанхийн Баруун уурхайн үйл ажиллагааг эхлүүлснээр
шинээр ажлын байр бий болгох, улсын төсөвт төвлөрүүлэх татварын хэмжээг
нэмэгдүүлэх, компанийн ашигт ажиллагааг нэмэгдүүлэх, ханган нийлүүлэгч
компаниудын үйл ажиллагаа сэргэх гэх мэт эдийн засгийн эерэг үр нөлөө ихтэй.

–Манай улсаас импортолж буй нүүрс зорилтот зах
зээлийн нүүрсний үнэ бүрэлдэж тогтоход хэр нөлөөлдөг вэ, танай компани урьд хөршийн коксжих нүүрсний
импортын хэчнээн хувийг бүрдүүлдэг вэ?

– Манай улсын
хувьд зорилтот зах зээл болох БНХАУ руу жилд 14-20 сая тонн нүүрс экспортолдог
ба коксжих нүүрсний экспортоороо Австрали Улсын араас жагсдаг. Та бүхний мэдэж
байгаачлан тус улсын нүүрсний үнэ тогтох механизм нь төрийнхөө бодлогоос
ихээхэн шалтгаалдаг ба аль нэг улсыг нүүрсний үнэд ямар нэгэн байдлаар нөлөөлөхийг
хориглож, нүүрсний үнэд зохицуулалт хийсээр ирсэн байдаг. Энэ нь тус улсын
дотоодын нүүрс олборлолтоо дэмжих болон хумих бодлогоор илэрдэг. Дашрамд
дурдахад тус улс нь коксжих нүүрсний хамгийн том хэрэглэгч бөгөөд жилд дунджаар
560-650 сая тонн коксжих нүүрс хэрэглэдэг байна. Үүнийхээ 10 ч хүрэхгүй хувийг
импортоор авдаг байхад гадны улс болон компаниуд БНХАУ-ын нүүрсний үнэд
хэрхэн нөлөөлдгийг харж болох байх.

Энэ оны 2
дугаар улирлаас ажиглагдаж буй нүүрсний үнийн сэргэлт нь нэн түрүүнд Хятадын
нүүрсний салбарт явуулж буй төрийн бодлого, тухайлбал олборлолт явуулах өдрийн
тоог жилд 330 хоног байсныг 276 болгож эрс багасгасан болон гаднаас ахиухан
нүүрс импортоор авах сонирхолтой нь холбоотой юм.

Манай компанийн
хувьд сүүлийн 2 жил дараалан тус улсын коксжих нүүрсний нийт импортын 10 гаруй
хувийг дангаараа бүрдүүлсэн байдаг. Өнөөгийн байдлаар манай компани 4.5 сая
тонн нүүрс экспортолж, Монгол Улсын нүүрсний нийт экспортын 40 орчим хувийг
дангаараа бүрдүүлж байна. Манай компанийн араас 2.5 сая тонн нүүрс экспортолж
МАК, 2.1 сая тонн нүүрс экспортолж Саусгобисэндс, 0.9 сая тонн нүүрс экспортолж
Өсөх зоос, 0.7 сая тонн нүүрс экспортолж Энержи ресурс тус тус жагссан
үзүүлэлттэй байна.

– Түрүүний асуулт руугаа эргэн оръё, танай компани Монголын
компаниудын үнээ өсгөх гэсэн оролдлогыг дэмждэггүй, гэж үнэн үү?

– Манай
компанийн хувьд төр засгаас явуулж буй Нэг цонхны бодлогыг байнга дэмжиж ирсэн
ба манай компанийн нүүрс борлуулж буй үнэ үнэндээ Монголын бусад компаниудын
үнээс өндөр байдаг.

Манай компанийн
борлуулж буй нүүрсний үнэ хямдхан байгаа бол биднээс түүхий нүүрсийг өнөөгийн
борлуулж буй зах зээлийн үнээр худалдаж авч болно. \”Эрдэнэс-Таван толгой”
ХК нь дотоодын аж ахуйн нэгжүүдтэй хамтран ажиллахад үргэлж бэлэн, гагцхүү
урьдчилгаа төлбөрийг төлөөд худалдаж авна уу гэсэн шаардлага тавьдаг. Манай
компани 600 орчим ажилтантай, үйл ажиллагаагаа тогтвортой явуулахад
тодорхой хэмжээний эргэлтийн хөрөнгө шаардлагатай шүү дээ.

Нүүрсний үнэ
өндөр байх нь бидэнд ч гэсэн ашигтай тул үнийг албаар доогуур барих сонирхол ч,
боломж ч манай компанийн хувьд байхгүй.

– Танай компани нүүрсээ угааж зарвал илүү ашигтай ажиллана,
гэсэн яриа байдаг юм байналээ, энэ хэр үндэслэлтэй вэ?

– Энэхүү
асуудлыг манай компани судлаагүй биш, судалж үзсэн байдаг. Өнөөгийн нөхцөлд
нүүрсээ угааж борлуулах нь илүү ашигтай гэж үзэж байгаа бол манай компаниас
түүхий нүүрс худалдаж аваад угаах үйлдвэрүүдэд угаалгаад цааш нь борлуулах нь
дотоодын компаниудад нээлттэй гэдгийг дахин хэлмээр байна.

Ер нь угаах
үйлдвэр барьж байгуулах нь зайлшгүй шаардлагатай. Энэ нь манай компанийн
цаашдын хөгжил дэвшлийн гол зорилтуудын нэг мөн. Гэхдээ өнгөрсөн 5 жилийн
хугацаанд олон улсын нүүрснйи зах зээл сайнгүй, тогтмол уналттай байсныг хүн
бүр мэдэж байгаа. Түүнчлэн энэ хэмжээний төслийг хэрэгжүүлэхэд цаг хугацаа
болон маш их хөрөнгө оруулалтыг татан төвлөрүүлэх шаардлагатай.

– Танай компани ашигтай ажиллаж чадаж байгаа юу?

– Компанийн үйл
ажиллагааг жилээр төлөвлөж явдаг бөгөөд хагас жилийн байдлаар манай компанийн
үйл ажиллагаа алдагдалтай гарсан нь оны эхний хагаст нүүрсний нийлүүлэлт, үнэ
бууралттай байсантай холбоотой юм.

Тухайлбал, 2016
оны эхний хагас жилийн коксжих нүүрсний дундаж борлуулалтын үнэ 24.1 ам.доллар,
харин дундаж борлуулалтын өртөг 25.7 ам.доллар гарсан тул компанийн нийт
алдагдал хагас жилийн байдлаар 10 орчим тэрбум төгрөг болсон.

Компани эхний
хагас жил хэдийгээр алдагдалтай ажилласан ч тус хугацаанд 620 гаруй ажилтны
цалинг тасралтгүй олгож ажлын байраар хангаж ажилласан. Мөн Улсад 25.8 тэрбум
төгрөгийн татвар, хураамжийг төвлөрүүлсэн.

2016 оны 3
дугаар улирлын үнэ 27 ам.доллар, 4 дүгээр улирлын үнэ 30 орчим ам.доллар буюу
борлуулалтын өртгөөс өндөр зарагдах төлөвтэй байгаа тул сүүлийн хагас жилийн
компанийн нийт ашиг эерэг дүнтэй гарах, цаашид компани ашигтай ажиллах
боломжийг бүрдүүлэхийн төлөө манай хамт олон ажиллаж байна.

–Таныг АТГ-аас шалгаж эхэллээ
гэсэн мэдээлэл зарим мэдээллийн хэрэгслээр гарсан байна. Энэ тухайд та тайлбар
хэлэхгүй юу?

– Би мэдэхгүй
байна, тийм зүйл байхгүй. Би ажлаа тэмүүлэлтэйгээр хийж , аливаа ажлыг
хуулийн дагуу шийдвэрлэхийн төлөө ажилладаг. Миний хувьд \”Эрдэнэс-Монгол”
ХХК-д ажиллах хугацаандаа Таван толгой, Оюутолгой зэрэг стратегийн ач холбогдол
бүхий ордыг ашиглахтай холбоотой төслүүд, охин компаниудын засаглалыг
бэхжүүлэх, өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлэх тал дээр ажиллаж ирсэн. \”Эрдэнэс-Таван
толгой” ХК-ийн Гүйцэтгэх захирлын үүрэг гүйцэтгэгчээр 2015 оны 11 дүгээр сард
томилогдон ажилласнаас хойш компанийн тасралтгүй үйл ажиллагааг хангах, өртөг
зардлыг бууруулах, өр төлбөрийг барагдуулах, гэрээ хэлцэлтэй холбоотой
хуримтлагдсан олон асуудлыг шийдвэрлэсэн. \”Эрдэнэс-Таван толгой” ХК-д эдийн
засгийн таагүй энэ үед аль болох зардлаа бууруулж, ашигтай ажиллах бүхий л
боломжийг эрэлхийлэн ажиллаж байна.Гэтэл бодит байдлыг мэдэхгүйгээр
компанийн үйл ажиллагаа болон энд ажиллаж буй хүмүүсийн талаар нийтэд байнга
ташаа мэдээлэл хүргэж, гүтгэх хандлага байгаад харамсалтай санагддаг. Миний
хувьд ажлаас чөлөөлөгдөх хүсэлтээ өгсөн бөгөөд цаашид \”Эрдэнэс Монгол”
компанидаа ажиллах хүсэлтэй байгаагаа холбогдох хүмүүст уламжилсан байгаа,
удахгүй шийдэгдэх байх. \”Эрдэнэс-Таван толгой” ХК-ийн одоо байгаа болон шинээр
томилогдох хамт олон цаашдаа компаниа Монголын тэргүүний уул уурхайн компанийн
түвшинд хүргэж сайн ажиллана гэдэгт итгэлтэй байна.