“Хил хязгааргүй сурвалжлагчид” (RSF) байгууллага нь хараат бус “Ноорог” цахим мэдээллийн хэрэгслийн редакцын байранд цагдаагийнхан хойшлуулшгүй ажиллагаа явуулж, ажилтнуудыг нь шөнөжин байцаан, мэргэжлийн техник хэрэгслийг нь хураан авсныг буруушааж байна.
“Ноорог” сайтынхан сонгуулийн тухай баримтат киногоо нээхээр зэхэж байгаа талаар олон нийтэд мэдээлсний дараахан “үндэсний эв нэгдлийг бусниулсан” гэх үндэслэл муутай шалтгаанаар энэхүү дур зоргын ажиллагааг явуулжээ.
2025 оны гуравдугаар сарын 17-ны өдөр Монголын цагдаагийн алба хаагчид тус улсын нийслэл Улаанбаатар хотод үйл ажиллагаа явуулдаг хараат бус “Ноорог” мэдээллийн хэрэгслийн редакцын байранд нэгжлэг хийж, ажлын компьютер, хард диск, гар утас зэргийг хураан авчээ. Мөн тус сайтын багийг бараг бүхэлд нь буюу найман ажилтныг шөнийн 22 цагаас өглөөний 6 цаг хүртэл саатуулан, мэдүүлэг авсан байна.
Анх байцаалт авахдаа сэтгүүлчдийг Монгол Улсын Эрүүгийн хуулийн 12 хүртэл жилийн хорих ялтай “үндэсний эв нэгдлийг бусниулах” зүйл заалтаар буруутган мэдүүлэг авсан боловч албаныхан шалгаж байгаа үндэслэлээ “цахим мөрийтэй тоглоом хууль бусаар зохион байгуулсан”, “хуурамч мэдээлэл тараасан”, “бусдыг амиа хорлоход хүргэсэн” гэх зэргээр үндэслэлээ хэд хэдэн удаа өөрчилсөн.
Улмаар, “үндэсний эв нэгдлийг бусниулсан”, “хуурамч мэдээлэл тараасан” гэх буруутгалыг үгүйсгэсэн.
“Ноорог” сайтын сэтгүүлчдийн хэлж буйгаар, тэднээс зөвхөн мэргэжлийн үйл ажиллагаа, тэр дундаа тус сайтын бэлтгэсэн контентын талаар мэдүүлэг авсан ажээ. Монгол Улсын сонгуулийн талаар хийж буй баримтат киногоо ирэх зургадугаар сард гаргах болсноо зарласантай холбоотойгоор тус ажиллагааг явуулсан гэх хардалт байгаа талаар сайтынхан хэлжээ.
Уг баримтат кинонд сэтгүүлчид 2024 оны УИХ-ын сонгуулийн кампанит ажлын үеэр зургаан өөр иргэнийг дагаж, улс төрийн намууд сонгогчдод хэрхэн нөлөөлдгийг өгүүлсэн аж.
“Илт үндэслэлгүйгээр ийнхүү нэгжлэг хийх нь хүлцэж болшгүй хэрэг бөгөөд эх сурвалжийн нууц, хэвлэлийн эрх чөлөөнд ноцтой халдсан явдал мөн. Монголын эрх баригчдад хандаж, “Ноорог” сайтын багийн эсрэг явуулж буй хууль бус ажиллагааг зогсоохыг, хууль тогтоогчдод хандаж, УИХ-аар хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хуулийн төсөл хэлэлцэгдэх хүрээнд сэтгүүлчдийн эх сурвалжийн нууцлалыг хамгаалах эрхийг бэхжүүлэхийг уриалж байна.”
Седрик Алвиани, RSF-ын Ази, Номхон Далайн асуудал хариуцсан товчооны Захирал
2022 онд үүсгэн байгуулагдсан “Ноорог” мэдээллийн хэрэгсэл нь засгийн газрыг шүүмжилсэн голдуу видео сурвалжилга, эрэн сурвалжлах контент бэлтгэдэг бөгөөд олон нийтийн сүлжээнд хүчтэй байр суурь эзэлжээ. Тус сайт саяхан нийтэлсэн мэдээндээ авлигын эсрэг тэмцэлд ахиц дэвшил гарсан талаарх засгийн газрын мэдэгдлийг тоо баримтаар няцаасан байна.
Хэвлэлийн эрх чөлөө уруудан доройтсоор байна
“Ноорог” сайтад явуулсан ажиллагаа нь RSF-ын Дэлхийн хэвлэлийн эрх чөлөөний индексээр 2020 оноос хойш 36 байр ухарсан үзүүлэлттэй байгаа Монгол Улсад түгшүүрийн хэмжээнд уруудаж байгаа хэвлэлийн эрх чөлөөнд нөлөөлөхүйц явдал боллоо.
Гүтгэсэн гэдгээр шалтаглан сэтгүүлчдийн эсрэг удаа дараа эрүүгийн хэрэг үүсгэж, хэвлэл мэдээлэл нь улс төр, эдийн засгийн эрх мэдэлтнүүдийн гарт их хэмжээгээр төвлөрсөн.
Энэхүү таатай бус орчныг илтгэх бас нэгэн жишээ бол Tac.mn цахим мэдээллийн хэрэгслийн Ерөнхий редактор Аюурзанын Баярмааг мөрдөн шалгаж буй ажиллагаа юм. Шадар сайдын төсвийн хөрөнгийг зүй бусаар зарцуулсан байж болзошгүй хэргийг эрэн сурвалжилсных нь төлөө тус сэтгүүлчид найм хүртэл жилийн хорих ял оногдуулж болзошгүй байна.
Гуравдугаар сарын 21-ний өдөр болсон шүүх хурлаар түүнд холбогдох хэргийг түдгэлзүүлж, тодорхойгүй хугацаагаар хойшлуулсан байна.
Сэтгүүлч Нарангийн Өнөрцэцэгт холбогдох шүүхийн ажиллагаа мөн шүүхийн шударга байдал алдагдсан байх вий гэх айдас дагуулж байна. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх гуравдугаар сарын 8-ны өдөр түүнд уучлал үзүүлсэн хэдий ч хаалттай явагдсан шүүх хурлаар ял оноохоос эхлээд суллагдах хүртэл нөхцөл байдал бүхэлдээ нууц хэвээр байна.
RSF нь үүсээд буй энэхүү санаа зовоосон нөхцөл байдал, мөн Засгийн газраас хэвлэлийн эрх чөлөөний тухай хуулийг шинэчлэхээр төлөвлөж буйтай холбогдуулан Монголын хууль тогтоогчдод сэтгүүлчдийг хамгаалах эрх зүйн орчныг бэхжүүлэх талаар багц зөвлөмж хүргүүлсэн юм.
Монгол Улс 2024 оны Дэлхийн хэвлэлийн эрх чөлөөний индексээр 180 орноос 109-д эрэмбэлэгдсэн. Гүтгэсэн гэдгээр шалтаглан сэтгүүлчдийн эсрэг удаа дараа эрүүгийн хэрэг үүсгэж, хэвлэл мэдээлэл нь улс төр, эдийн засгийн эрх мэдэлтнүүдийн гарт их хэмжээгээр төвлөрсний улмаас тус улсын хэвлэлийн эрх чөлөөний нөхцөл байдал “хүнд” гэсэн ангилалд хамаарч байна.
