Монгол Манжид 220 жил дарлагдаагүй. Энэ бол Зөвлөлтийн Монгол дахь эрх ашгийг хамгаалах зорилгоор гаргаж ирсэн марксист, коммунист түүх бичлэгийн бүтээсэн хуурамч мэдлэг. Монголчуудыг олон зуун жилийн дарлалаас чөлөөлсөн гавьяатай гэх ойлголт бий болгож Оросыг тахин шүтүүлэх зорилготой бий болгосон мэдлэг.
Монгол, Манжийн харилцааг колоничлол гэдэг нэр томьёог ашиглан тайлбарлах нь тийм ч зохимжтой биш. Колони гэдэг бол “эзэлж аван захиргаандаа оруулсан газар нутаг” гэсэн утгатай, Европ төвтэй ойлголт бөгөөд Европын нөлөө бүхий улс орнууд дэлхийн олон орныг эзлэн авч өөрийн эрх мэдлээ бүрэн тогтоож байсныг хэлдэг. Тухайлбал, Их Британи Энэтхэгийг, Франц Африкийн олон орныг, Испани Өмнөд Америкийг колоничилж байсан сонгодог утгаас өөр Монгол Манжийн харилцаа адилгүй. Монгол ноёд өөрсдийн нутгийг дотооддоо захирах эрхтэй хэвээр байсан, Монголчуудыг хятадчилах, манжчилах бодлого системтэйгээр явуулаагүй, колоничлолд байдаг шиг шууд захиргаа, бүрэн уусгалт байгаагүй гэх мэт олон шалтгааныг дурдаж болно.
Харин аажмаар Манжийн нөлөө Монголд улам бүр нэмэгдэж улмаар бие даасан гадаад бодлогоо алдсан. Энэ бол колоничлол гэж хэлж болох маш том шалтгаан мөн байж болох ч заавал колоничлол гэдэг нэр томьёог хэрэглэх албагүй. Хамгийн чухал нь Манж Монголыг өөрийн “колони” орон гэж нэрлэж байгаагүй. Бүр тодруулбал, Монголын статусыг илэрхийлэхдээ хэзээ ч “колони” гэдэг нэр томьёог хэрэглэж байгаагүй. Эсвэл “колони” гэдэгтэй адил утга дүйх үгээр илэрхийлж байгаагүй.
Тиймээс Манж өөрөө Монголыг колонио гэж бичээгүй байхад Монголчууд бид өөрсдийгөө Манжийн колони байсан гэж хэлээд байх нь хэнд ашигтай болох вэ? Дээр дурдсанчлан Зөвлөлтөд. Түүнчлэн, өөрийгөө Манжийн залгамжлагч улс гэж нэрлэдэг Хятадад ашигтай. Манж Монголыг колоничилж байсан гэж үзвэл залгамжлагч улс болох хятад Монголыг колоничлох эрхтэй мэт болж харагдана. Тиймээс бид ийм эрхийг өөрсдөө бий болгож өгөөд байж болохгүй.
Дараагийн бас нэгэн чухал асуудал бол Манжид 220 жил дарлагдсан гэх нь үнэнд бас нийцэхгүй. Манж Монголыг 220 жилийн туршид дарлах боломж Манжид байгаагүй. Ялангуяа эхний 100 жилд бол бүүр ч боломжгүй байсан. Дарласан гэвэл магадгүй XIX зууны сүүлээс л дарлах маягтай болсон гэж болох юм. Тиймээс дарласан байлаа ч 220 жил лав дарлаж чадахгүй, тэгж удаан дарлуулах ч үгүй байх байсан биз.
Түүнчлэн сүүлийн үеийн түүх, антропологийн судалгаанд Манжийн үед Монголчууд өөрийн гэсэн төртэй байсан гэж үзэж байгаа бөгөөд үүнийг Дэвид Снийт хаангүй буюу “тэргүүнгүй төр” (2007) гэсэн бол Л. Мөнх-Эрдэнэ “тайж нарын засгийн газар” (2021) гэсэн байх жишээтэй.
Иймээс Манжид колоничлогдсон, 220 жил дарлагдсан гэх өгүүлэмж шинжлэх ухаанч биш байхаас гадна үндэстний үзэл санаа бүхий үнэн бодит түүх бичлэгт нийцэхгүй. Тиймээс бид аль болох энэ мэт тогтсон буруу ойлголт, колоничлолын ашиг сонирхолд үйлчилж байгаа мэдлэг ойлголтоос татгалзаж байх нь зүйтэй.
Д.БУМ-ОЧИР
