![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2015-10/1445566115_12122542_1612889472306132_234307676050422427_n.jpg "\\"\\"")
Тулалдаанд шархтсан цэрэг эрсийг цаг алдалгүй эмнэлэгт хүргэх зайлшгүй шаардлагатай. Гэхдээ өндөр түвшиний эмнэлэг фронтын шугамаас алс хол байрладаг. Тэгвэл шархдсан цэргүүдийг хамгийн богино хугацаанд цаг агаарын ямар ч нөхцөлд хэрхэн эмнэлэгт хүргэх вэ? Энд би цэргийн хээрийн эмнэлгээс дөрөвдүгээр түвшиний эмнэлэг хүргэх тухай ярьж байгааг анзаарна уу. Америкчууд сүүлийн 25 жил тасралтгүй дайтаж байна. Энэ үндэстэн дайтах тусмаа байлдааны туршлага хуримтлуулж, цэрэг, зэвсэг, техникээ сайжруулж, ялалт, хохиролын аль алиныг нь үзэж байгаа нь үнэн. Сүүлийн 13 жил Афганистанд явуулсан цэргийн ажиллагаанд АНУ-ын 2245 ЦАХ алагдаж, 19934 ЦАХ шархтсан тоо бий. Тийм учраас америкийн цэргийнхэн өөрсдийн олон жилийн дайны туршлагад дээр үндэслэн \”Нисдэг эмнэлгийг” жинхэнэ утгаар нь бий болгож чаджээ. Ингэхдээ америкийн стратегийн цэргийн тээврийн \”С-17 Глобмастер III” онгоцыг эмнэлгийн тусгай тоног төхөөрөмжөөр тоноглоод ашиглаж байна. Энэ онгоц Ирак болон Афганистаны дайны оргил үед тэнд шархдсан цэргүүдийг тээвэрлэн Герман дахь Ландстахл бүсийн эмнэлгийн төв, дараа нь тэндээс америкийн эх газар хүртэл нисдэг байсан.
Онгоцоор шархтан тээвэрлэнэ гэдэг бодож байгаа шиг тийм ч хялбар юм биш. Хамгийн чухал нь суманд оногдсон эсвэл дэлбэрэлтэд өртсөн цэргийг байлдааны талбараас гаргаж эмнэлгийн мэс заслын ширээ хүртэл тээвэрлэх үедээ шархтаны биеийн байдлыг тогтворжуулах явдал юм. Ер нь богино хугацаанд шархтаныг татан гаргах нь хамгийн оновчтой сонголт. Мэдээж шархдсан цэрэгт анхны тусламж үзүүлээд, шаардлагатай эмчилгээ хийгдсэний дараа, дараагийн түвшиний эмнэлэгт хүргэх үед л ийм \”нисдэг эмнэлэг” шаардлагатай болох нь тодорхой.
![\"\"](http://undesten.mn/uploads/posts/2015-10/1445566089_11224481_1612889475639465_4422384213039117307_n.jpg "\\"\\"")
Миний оруулсан зурагнаас \”Нисдэг эмнэлэг”-ийн доторх байдал, дамнуурга дээр хэвтэж буй шархтсан цэргүүдийг харж болно. Шархтаны биеийн байдал маш эмзэг, тийм учраас нарийн эмчилгээ, арчилгаа, сувилгаа шаардлагатай, харин агаарт, өндөрт нисэхэд чичиргээ, хазайлт, агаарын даралт гээд үүсэж болох гэнэтийн асуудал олон бий. Тийм учраас нисгэгч болон эмч нарын хоорондоо шууд холбоотой явах ба агаарын урсгалаас зайлсхийх, хүчтэй чичирхийлэлд орохгүй тулд зарим газар шулуун нисэлгүй тойрох, мөн янз бүрийн маневр хийж нисдэг гэнэ. Мөн өвчтөний биед үүсэж болох даралтаас шалтгаалан онгоцны нислэгийн өндрийг эмч, нисгэгч нар тохируулж нисдэг байх юм.
Шархтанг онгоцод оруулж ирмэгц хүлээн авч сэхээн амьдруулах эмнэлгийн багийнхан ажиллаж эхлэнэ, тэд амьсгал дэмжих зорилгоор инбутаци тавих, мөн чангалуур зэргийг багаж тоноглол ашиглан өвчтөнийг тогтворжуулах арга хэмжээг эхлээд авна. Үүний дараа бусад эмнэлгийн багуудын ажил эхлэдэг. Нислэгийн үед өвчтөний биеийн байдал гэнэт муудсан үед эмч нар цээжинд гуурс тавих, эсвэл цагаан мөгөөрсөн хоолойд зүсэлт хийх зэрэг жижиг мэс ажилбар хийнэ. Гэхдээ онгоцны мэс заслын багт хэвлийн хөндийд мэс засал хийх, цээжний хөндийг нээж зүрхэнд шууд массаж хийх боломжтой тоног, төхөөрөмж бүгд бий. Түлэгдсэн өвчтөнг дааруулахгүйн тулд онгоцны шалыг тусгай материалаар хучиж, дулаацуулах төхөөрөмж суулгаж өгсөн нь онгоцны ачааны хэсгийг тогтмол 32 хэм дулаан байлгах боломжтой болжээ. Хамгийн товчхон хэлбэл онгоцыг өвчтөнд шаардлагатай бүх төрлийн эм, тариа, багаж, тоног төхөөрөмжөөр тоноглосон юм байна.
Онгоцны тухай жаахан тодруулга хийе. \”Боинг” компанийн энэ онгоц нь АНУ-ын Нисэх хүчинд 1993 оноос эхлэн үүрэг гүйцэтгэж байгаа. 53 метр урттай, 128 тонн жинтэй энэ онгоц 102 ЦАХ, \”Апач” загварын 3 нэгж нисдэг тэрэг, эсвэл дамнуургатай 48 шархтанг тээвэрлэж, 8500 метрийн өндөрт, 830 км/цаг хурдтай 10000 км хол зайд нисэж чадна. Онгоцыг агаарт цэнэглэх боломжтой болгосон нь улам хол зайд нислэг үйлдэх боломжийг олгож байгаа юм байна. Дашрамд дурьдахад энэ онгоцтой манай цэргийнхэн хэзээний танил. 2003 онд \”Иракийн эрх чөлөө” ажиллагаанд оролцох монголын цэргийн багийн зэвсэг, техникийг ийм онгоцоор зөөхөд миний бие дотор нь сууж нисээд Кувейт орж байлаа.
Нийтлэлийг бичсэн дэд хурандаа Р.Энхболд
