Цензургүй яриа нэвтрүүлгийн шинэ дугаарт БНН-ын дарга Б.Жаргалсайхан оролцлоо. Сэтгүүлч Мөнхбаясгалан түүнтэй нийгэм, улс төрийн олон асуудлыг сөхөн ярилцсан юм. Б.Жаргалсайханы шударга шулуун, хэлэх гэснээ шууд хэлчихдэг зан, дээр нь хатуу үг хэл олон нийтэд нийцтэй санагддаг гэдгийг хэлэх хүн олон. Тиймээс нэвтрүүлэгт өгсөн түүний ярилцлагаас онцлох, гол бөгөөд сонирхолтой эшлэлүүдийг түүвэрлэн хүргэе.
БОЛОВСРОЛТОЙ, БОЛОВСРОЛГҮЙ ХҮНИЙ ХЭН НЬ ИЛҮҮ САЙН ХУЛГАЙ ХИЙХ БОЛ?
-Миний ээж насаараа хүүхдийн мөрдөн байцаагч, аав маань Аюулаас хамгаалах яаманд нягтлан бодогч байсан. Бид нар тавуулаа. Ямар ч байсан хулгай хийж болохгүй гэдэг шаардлагыг тавьдаг байсан.
-Багадаа ээжийнхээ өвөрт унтаж байсан, ээжийгээ их хайрладаг, ээж нь ч хүүгээ их хайрлаж байсан айлын хүүхэд бол хүнийг их хайрладаг, сэтгэл зөөлөнтэй, сайн хүн болдог. Багадаа ээж аавдаа ад үзэгдэж, шоовдорлогдож байсан, бараг гудамжинд өссөн хүүхдүүд бол хэнийг ч хэзээ ч хайрладаггүй юм билээ. Ямар ч боловсрол эзэмшсэн. Зөв хүмүүжлийг багш биш аав ээж заадаг.
-С.Баяр Олон улсын харилцаагаар төгссөн. Би мундаг боловсролтой л гээд байна. Гэтэл тэр хүн хариуцлагатай байж чадав уу, үгүй юу гэдэг асуудал одоо яригдаад байна шдээ.
-С.Баярцогт Москвад төгссөн байх, Коммунист намын үйлдвэрчний эвлэлийн сургуульд. Оросын Коммунист намын дэргэд байсан үйлдвэрчний эвлэлийн ажилтнууд нь бүгдээрээ хулгайч болсон байна лээ. Дандаа том том компани толгойлоод. Манайх бас тэгэх гээд байгаа байхгүй юу.
-Боловсролоос гадна сэтгэл зүрх бий болгох ажлыг ээж аав нь хийх ёстой. Энэ нь дутахаараа боловсролтой ч бай, боловсролгүй ч бай хулгай хийдэг.
ХӨНГӨН ҮЙЛДВЭР БУЮУ НООС, НООЛУУРЫН ЗАХ ЗЭЭЛИЙГ ДЭМЖИХ ХӨТӨЛБӨРИЙН ТУХАЙ
-АН-ын үед бараг 6 милльяард доллар гаднаас авсан. Тэр мөнгөний хоёр хувийг л хөнгөн үйлдвэрт оруулсан байх. Бусад мөнгө нь барилга, зам болоод явсан. Хагас нь тэр офшор луу чинь орсон. Тэр мөнгийг хайж олоход амархан. Монголбанкинд клирингийн төв ажиллаж байгаа. Бүх арилжааны банкууд гадагшаа мөнгөө шилжүүлэхдээ тэр клирингийн төвөөр дамжуулж дэлхий даяар цацаж байгаа. Ардын намыг өмөөрөхгүй ээ. Ардын нам бас зөндөө авсан.
-Санаагаар болдог бол ойрын хоёр жилийн дотор Монгол Улс тэмээний ноос, сарлагийн хөөвөр, ноолуураараа 100 хувь эцсийн бүтээгдэхүүн хийгээд гадагшаа гаргадаг болох юм бол зөвхөн энэ салбараар 2 милльяард доллар олох боломжтой. Гэхдээ манайхны ихэнх нь их тэнэг. Юмыг аягүй хялбарчилж боддог. Хөөх, ийм их ашиг олох юм уу, за тэгвэл ноолуураар юм хийгээд байя гэж дайрна. Үгүй шдээ. Тэнд уйгагүй, 24 цаг хөдөлмөрлөж байж л тэр чанартай, гуравдагч орны зах зээлд гарч чадахуйц хэмжэний бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэнэ.
ХАРИУЦЛАГА, САХИЛГА БАТЫГ ЯАЖ БИЙ БОЛГОХ ВЭ
-Асар олон хүн маш их шүүмжлэл гаргадаг. Тэгвэл өөрсдөө, тэр фэйсбүүк, твиттерт ороод байгаа иргэд өөрсдөө хариуцлагатай байж чадав уу? Хүн болгон өөрсдөдөө дүгнэлт хий л дээ.
-МАХН дээр нэг яриа болсон. Жаргалсайхан гэж айхтар дийлдэхгүй дээрэмчин гарах нь. Манайх намын залуучуудаа дэмжиж, бодлогоор хөрөнгөтөн болгох хэрэгтэй юм байна гэж. Тэрний тоонд Сү.Батболд байсан. Тэгээд энэ нөхдийг эвдсэн байхгүй юу.
-Хоёр нарны хооронд явлаа гэдэг шиг Ардын нам-Ардчилсан нам. Ардчилсан нам ба түүний нөхөд Ардын нам. Манай Ардын нам бол Ардчилсан намын спутник шүү дээ. Дэлхий өөрөө сар гэдэг спутниктэй. Ардчилсан нам бол ах нарынхаа үлгэр дуурайллыг барьж яваа улс.
-С.Ганбаатар их хуралд сууж байсан уу. Тэр шударга ёсоо гаргахгүй яасан юм бэ. Яагаад их хуралд сууж байхдаа өлсгөлөн зарлаагүй юм, яагаад тэмцээгүй юм.
-Өнөөдрийн энэ улс төрчид ч гэсэн ер нь ихэнх нь нэлээн оворжоод, нэлээн нас ахиж байгаа юм байна лээ. Энэ улс орныг сэгсэрч тавиад байхгүй болгочих юм бол үр хүүхэд нь, ач гуч нар нь яах юм бол?
ОЮУТОЛГОЙН ЭРГЭН ТОЙРОНД
-Оюутолгойн гэрээг хийх үндсийн үндэс, хууль зүйн орчныг Жаргалсайхан гэдэг хүн Үйлдвэр худалдааны яаманд “нүдний өргөс” мэт жил гаруй хийж байж хууль баталж гаргасан. Өөрөөр хэлбэл, өөрийн хөрөнгөөр хайсан тэр том стратегийн ордыг 34-өөс доошгүй хэмжээний хувийг Монголын төр тохиролцооны журмаар эзэмшиж авна гэж. Нийт ажилчдын 70-80 хувь нь монголчууд байх ёстой гээд хуульчилж гаргаж өгсөн. Гэрээ тэр хуулинд түшиглэж хийгдэх ёстой.
-Рио Тинто шилж шилж байгаад хамгийн өлөн нүдтэй, хамгийн унхиагүй, эх оронч биш, хариуцлагагүй, хувийн шуналтай, тийм хэсэг бүлэг нөхдийг энэ улс төрөөс шүүрдэж авч байгаад тэд нарыг санхүүжүүлээд энэ гэрээ хэлэлцээрүүдийг зөвхөн өөрсдөдөө ашигтай болгож хийлгэх ажлыг хийгээд байхгүй юу даа. Рио тинтод буруу байхгүй, Монголчуудын буруу.
-Би нэг хүнээс санамсаргүй хальт юм сонссон юм. Оюутолгой гэрээг хийж байхад Хонгконгод Их хурлын 45 гишүүн дээр данс нээж өгөөд мөнгө өгсөн гэж. Баримтгүй, гэхдээ би үнэн байх гэж боддог юм. Яагаад их хурлын бүхэл бүтэн 76 гишүүн юу ч болоогүй, юу ч мэдээгүй юм шиг гараа өргөөд, Ч.Сайханбилэг нь яваад л, С.Баярцогт нь гарын үсэг зураад л. Монгол Улсын хөгжлийн гэрээн дээр гарын үсэг зурж байгаа юм байгаа биз дээ. Тэр улсууд яагаад бүлх залгичихсан юм шиг нүд нь юм харахаа болиод, чих нь юм сонсохоо болиод балайртаад, умартаад байгаа юм. Тэгэхээр тэр хүмүүст авлигын чинь хэлтэрхий оччихсон юм шиг байгаа юм.
-Рио тинто бол дэлхийн маш олон оронд уул уурхай, янз бүрийн бизнес хийдэг. Оюутолгой тэдний нэг хэсэг нь. Тэд тэр уурхай, үйлдвэрүүдээ санхүүжүүлэхийн тулд дэлхийн санхүүгийн зах зээлээс аягүй том мөнгө босгож байгаа. Тэр төлөвлөгөөтэй ажлуудаа хийгээд дуусчихсан байгаа. Одоо монголчуудаас болоод л тэрийгээ өөрчилдөг амьтан гарах уу, гарахгүй байх.
-Хэзээ ч үүнээс хойш Монголын дарга нартай хууль зөрчиж хамтран ажиллах хэлэлцээрт орж болохгүй гэдгийг Оюутолгойгийнхонд ойлгуулах хэрэгтэй байна.
ЖАСТ-ЫН Ш.БАТХҮҮ БА ЭРДЭНЭТИЙН 51 ХУВЬ
-Жаст-ын Ш.Батхүү их аятайхан, өглөгч, цайлгандуу залуу, гэхдээ бизнесмэн биш.
-Хэдхэн хүний хүрээнд тохиролцоод л, тэр зээлийг аваад бизнес хийгээд л, хувьдаа ашиг олоод л, ашиг нь бүтээгүй шатсан, заримыг нь идсэн. Ийм л юм болсон байгаа байх гэж би харж байгаа.
-Энэ хүмүүс хэдэн зуун милльяардаар улс орноо өрөнд оруулчихаад, улсын төсвөөр өрөө төлүүлээд явах гэж байна л даа. Энийг далимдуулаад АН чинь архирч эхэлж байгаа юм. 49 хувийг Чоно борооноор гэгчээр сонгуулиар яаг хулгай хийх гэж байсан байхгүй юу.
-Эрүүгийн гэмт хэрэгт нэг хүнтэй хамт явж байгаад нөгөөх чинь хулгай хийчихжээ. Хажууд нь байсантайгаа хам хэргээр шоронд орох ёстой биз дээ. 49 дээр бол тэр үед Засгийн газар толгойлж байсан Ч.Сайханбилэг, өдөр шөнөгүй гэртээ рулит тавьчихаад казино тоглоод байсан Ц.Элбэгдорж гуай, хойноос нь их хурлын дарга байсан том, жижиг хоёр Энхболд бүгд хамсаатнууд.
-Ш.Батхүүгийн авсан зээлийн тухайд хүссэн хүсээгүй бид зээлээ төлөхөөс өөр аргагүй.
-Ер нь 10 саяас дээш долларын үнийн дүнтэй зээлүүдийг гадны банкууд заавал Монголын Засгийн газраар баталгаа гаргуулж байгаа.
БУСАД:
-Иргэн болгон сонгуульдаа хариуцлагатай ордог болчих, мөнгөөр биш. Ингэж чадвал зөв хүмүүс гарч ирнэ. Дээр нь зөв сөрөг хүчин гарч ирэх хэрэгтэй.
-Нефть боловсруулах үйлдвэрийг Энэтхэгийн 1 милл. доллароор барих юм гэнэ. Тэрэн шиг тэнэг юм энэ ертөнц дээр байна уу? Өнөөдөр дэлхий даяараа бүх машины том концернууд энэ хоёр жилийн дотор 10 сая цахилгаан машин үйлдвэрлэх гэж байна. Сая бал чулуугаар батерей гаргасан. Ийм машин хийчихсэн, туршаад 10 минут цэнэглэсэн машин 3000 км явж байна гэж байна шүү дээ. Тийм учраас цаад хөрөнгөтнүүд чинь нефтийн үнэ унагаад байна. Ойрын 3-5 жилийн дотор дэлхийн бүх хөдөлдөг машин, онгоц цахилгаан болох гэж байна. Юун үхсэн баасны нефть мефть боловсруулах.
Ийнхүү түүний нэвтрүүлэгт оролцсон ярилцлагаас онцлох эшлэлүүдийг товч хүргэлээ. Түүний “Манай төр засаг өнөөдөр Монгол хүний тухай ярихаа больчихсон байна лээ. Хэдэн өөрсдөдөө тааруулж бичдэг хуулийнхаа тухай ярьдаг, тэгээд яаж зээл авч хувааж идэх тухайгаа л ярьдаг.” Гэж хэлсэн үг хатуу боловч үнэний хувьтай юм даа.
