Нийтийн тээврийг ухаалаг болгоно гээд гайхуулж байсан цаг саяхан. Үүнийг хэрэгжүүлэхээс өмнөхөн иргэдээ яаж төлөвшүүлж энэ үйлчилгээнд дасгана даа гэж санаа зовох хүн олон байсныг мэдэх юм байна. Гэтэл санасныг бодвол урд хаалгаар орж, картаа уншуулаад хойд хаалгаар буудаг дадлыг манайхан тун хурдан эзэмшсэн. Энэ үйлчилгээнд ч ам сайтай байгаа. Олон нийтийн зүгээс ямар нэг хүндрэл асуудал үүсгээгүй гэж хэлж болно. Харин иргэдийг яах бол гэж эргэлзэж байсан өнөөх санаачлагчид өөрсдөө төлөвшиж өгөхгүй гурван жилийг үдэх гэж байна. Эсвэл гэрээт борлуулагчдад асуудал байна уу гэдгийг шууд хэлэхэд бас төвөгтэй юм. Шулуухан хэлэхэд гайхалтай ойлгомжгүй үйлчилгээтэй байгууллагаар “Улаанбаатар смарт карт” компанийг тодруулж болно. Анзаараад байхад нийтийн тээврээр зорчигчдын бараг л тал хувь нь бэлэн мөнгөөр зорчиж байгаа харагдана. Хянагчтай жолооч хууль журам хэлээд тэр зорчигчийг буулгана, хянагчгүй нь дуугүйхэн мөнгө аваад өнгөрөөнө. Жолооч ийм байдлаар өдөрт 70-аад мянган төгрөг олдог гэж байгаа. Гэхдээ энэ боломж хаанаас үүдэлтэй вэ гэдгийг ухаж үзье.
Өнөөдөр U money карт цэнэглэдэг газрууд гэвэл ихэвчлэн ТҮЦ-үүд байдаг. Зорчигч картаа алдсан, хаяж үрэгдүүлсэн, шинээр авах тохиолдолд карт цэнэглэдэг газруудаас худалдан авах боломжтой хэмээн тайлбарладаг. Гэвч бодит байдал дээр тэнд карт байнга “дууссан” байдаг. Мөн карт авъя гэж олон хүн ирдэггүй учир борлуулалт муутай барааг байлгаад байх сонирхол ч ТҮЦ-ийнхэнд байдаггүй гэж байгаа. Борлуулалт их, бага байхаас үл хамааран энэ картыг байнгын бэлэн байдалд л байлгамаар байгаа юм. Үгүй бол алх, эсвэл таксид гэсэн хоёр сонголттой үлдэнэ. Бэлэн мөнгөөр нийтийн тээвэрт сууж болдог гэж зарим хүмүүс хэлэх байх. Тэгвэл хяналт улам чангарч байгааг дуулгая. Камерыг бааз дээр нь хүн хянаж байгаа бол шалгагч нар жолоочийг дэргэдээс нь хянадаг. Тэгэхээр картгүй хүн алхаж цаг алдахгүй, таксидаж зарлага гаргахгүйн тулд картын л эрэлд хатаж таарна.
Гудамжаар холхин яваа олны дундаас нийтийн тээврийн үйлчилгээний чанар чансааг асуухад олон зүйлийг ярина. Карттай холбоотой асуудлаар ч “Улаанбаатар смарт карт” компанийн цахим хуудсанд иргэд тодорхой зүйлүүдийг бичсэн байна. Жишээ нь “2018.03.31-нд хураалгасан картаа авах гэж “Баасан гарагийн үдээс хойш ир” гэж хүлээсээр яваад сар гарангийн дараа л дахин шинээр авч байна. Нэг салбарынх нь хаалгыг татахаар тийшээ яв,тийшээ яв гээд л явуулаад байна. Анх очиход л хэлж болох байсан юмыг 4 удаа очиж байж сонсох хэрэгтэй болж байгаа нь үнэхээр бухимдмаар. Бас “ХБИ”-картыг заавал “Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн”-ий үнэмлэхтэй хамт авч явна гэдэг мэдээллээ яагаад иргэддээ бүрэн ойлгуулж болдоггүй юм бэ? Үйлчилгээ, хариуцлагаа сайжруулж нэмэгдүүлээч ээ гэж хүсье.” гэжээ. Энэ бол нэг л хүний санал хүсэлт.
Картын хэрэглээ хэвшихгүй байна гэж мянгантаа үглэж дуулж байгаа ч Нийтийн тээврийн газар, “Улаанбаатар смарт карт” компанийн зүгээс хэрэглэгчдэд ойртуулах талаар ямар нэг дорвитой арга хэмжээ авалгүй өдийг хүрлээ. Харин зорчигчдоос орж ирж байгаа бэлэн мөнгийг өөрсдийн халаас руу шууд чиглүүлэх ажлыг гаргууд сайжруулж байгаа юм. Сүүлийн үед хяналтынхан өдөрт дансандаа 100 мянган төгрөгтэй карттай гарна. Бэлэн мөнгө барьж орж ирсэн зорчигчийн мөнгийг нь авч өмнөөс нь картаа уншуулах маягаар ажиллах болсон аж. Энэ нь мөн чанартаа жолооч нарын авдаг байсан бэлэн мөнгийг л хурааж буй хэрэг болохоос зорчигчдыг картаар үйлчлүүлэхэд хэвшүүлэх ажилд огт хамаагүй зүйл. Зарим нь картгүй бол бүр хөөж буулгана.
Ард иргэд л буруутай мэт ухуулж, харанхуй бүдүүлгээр харагдуулахыг хичээж, цахим орчноор картаар үйлчлүүлэхийг уриалах зэрэг энэ үйлдэл нь үнэндээ өөрсдийгөө муухай харагдуулахгүйг хичээх, бусдад буруугаа чихэх тун чиг өрөвдөлтэй арга юм. Уг нь хэрэглэгчдийн зүгээс хэцүү зүйл шаардаагүй. U money картын борлуулалтыг өргөжүүлж, тоо хэмжээг нь нэмэгдүүлэхэд л нийтийн тээврийн ухаалаг үйлчилгээний асуудалд нэлээд өөрчлөлт гарч, нааштай байдлаар шийдэгдэнэ.
Үүн дээр бас нэг асуудал нэмж дурьдахад, нийслэлээс ТҮЦ-үүдийг буулгаж байгаа, гэтэл картаа хаана цэнэглүүлэх вэ гэдэг асуудлыг бодолцох хэрэгтэй болж байна. Мөн карт цэнэглэгч гэрээтэй үйлчилгээний газрууд нь хаалттай байх тохиолдол цөөнгүй гардаг. Энэ үед өөр сонголтыг хийх боломж, нөхцлийг бүрдүүлэх тал дээр анхаарах шаардлагатай. Өөрөөр хэлбэл, нэг байршилд хоёр цэгт цэнэглэлт хийдэг болох нь иргэдэд болон нийтийн тээврийн үйлчилгээнд хүндрэл үүсгэхгүй байх боломжтой. Эсвэл зөвхөн нийтийн тээврийн картын үйлчилгээнд зориулсан тусгай бүхээг ажиллуулах юм бол энэ асуудал зүгширч, зөв гольдролоороо явах гарц байна.
Нийтийн тээврийг ухаалаг болгоно гэсэн албатнууд өөрсдөө ухаалаг байж бусдын хэрэгцээ шаардлагыг олж харж, шуурхай хүртээмжтэй байдлаар хөдлөх хэрэгтэй. Энэ бол зах зээлийн энгийн зарчим. Харин тэд чухам яагаад картын хэрэглээг өргөжүүлэхгүй байгаа нь сонин. Тэд яагаад асуудал өөрсдөд нь байна гэдгийг олж харахгүй байгаа нь гайхмаар. Эсвэл мэдсэн ч мэдээгүй дүр эсгэхийн цаана ямар нэгэн зорилго нуугдаж байна уу, мэдэхгүй юм. Янз бүрийн картыг нэвтрүүллээ, сим картанд холбогдлоо л гэж байна. Сайшаалтай хэрэг. Гэвч тэр бүгдийг иргэдийн гарт ойртуулах ажлыг орхигдуулаад байгаагаа нэг анзаараасай. Зориудаар карт авдаггүй зорчигч байхгүй. Үүгээр би хүртээмжийн асуудлыг л сануулахыг зорилоо.
