“Татварын шинэчлэл-Хувийн хэвшлийн оролцоо” сэдэвт хэлэлцүүлэг боллоо. Тус хэлэлцүүлэг нь Монгол Улсын татварын орчныг сайжруулах, татварын багц хуулийн хэрэгжилтийн талаар хувийн хэвшлийнхний саналыг нэгтгэн холбогдох төрийн байгууллагуудад хүргүүлэн, шийдвэрлүүлэх зорилготой.
Энэ үеэр “Урбанек” ХХК-ийн захирал Б.Лхагважав“Монгол Улсад 1992 оноос хойш татварын тухай хуулийг дөрвөн удаа өөрчилсөн. Хамгийн сүүлд 2019 онд татварын тухай хууль багцаараа өөрчлөгдсөн. Үүний үр дүнг УИХ-аар хэлэлцэж байгаа гэж бодож байна.
Одоогоор татварын дарамт буюу философийн өөрчлөлтийг хийж чадахгүй байна. “Төр байвал татвар байна” гэдэг үгнээс салах ёстой. Грек үгнээс орчуулахдаа төр гэдэг үг оруулчихсан. Харин улс байвал татвар байна гэж ойлгох хэрэгтэй. Төрийн төлөө татвар өгөөгүй шүү дээ. Иргэн бол нийтийн сайн сайхны төлөө татвар төлөх үүрэгтэй.
Гэтэл Монгол Улсын иргэн төрийн төлөө “боол” мэт татвар төлж байгаа хандлагыг өөрчлөх ёстой. Мөн 2016 оны нэгдүгээр сараас мөрдсөн НӨАТ-ын систем бий. Иргэний тусламжтай аж ахуйн нэгжүүд 305 мянган цэгт жилд нэг тэрбум талон хэвлэж байна. Нийт дүнгээр ₮183 их наяд төгрөг тэмдэглэгдэж байгаа. Манай улсын ДНБ ₮70 их наяд шүү дээ.
Уг системийг нэвтрүүлэхийн тулд төр ₮30 тэрбум, ААН-үүд ₮500 тэрбумыг зарцуулсан. Системийн хувьд маш сайн ч хэд хэдэн “дампуу” үйл ажиллагаа явагддаг. Нэгдүгээрт, НӨАТ-ын бүртгэлийг мөнгөн суурьтай болгох ёстой. Хоёрдугаарт, Гааль НӨАТ-ын татвар авдаг байдлаа зогсоох ёстой.
НӨАТ-ыг 5 хувь буулгахаас илүүтэй иргэдэд 50 хувийг нь буцаан олгох ёстой.
Гааль зөвхөн онцгой албан татвар болон бусад татвараа авдаг баймаар байна. Гуравдугаарт, НӨАТ-ын буцаан олголтын хэмжээг нэмэх шаардлагатай.
НӨАТ-ыг 5 хувь буулгахаас илүүтэй иргэдэд 50 хувийг нь буцаан олгох ёстой юм. Манай улсын 1.2 сая иргэн НДШ, ХХОАТ төлж байна. Нэг ёсондоо, ажлаа хийж татвар төлчхөөд, гараад үйлчилгээ авах болгондоо 10 хувийн татвар төлж байна гэсэн үг. Энэ бол маш харгис систем. Мөн ААН-ийн төлж буй НӨАТ-ыг 50 хувь хөнгөлөх шаардлага бий.
Саяхныг хүртэл Эрүүгийн хуульд маш харгис заалт байлаа. ₮10 саяын татварын өртэй бол 5 жилийн хорих ял авах байв. Энэ бол авлигын эх үүсвэр байсан.
Иргэн, ААН-үүдээс нийт 36 хувийн татвар авчхаад ямар ч уян хатан нөхцөлгүй. Жишээ нь, нэг байгууллага ганц барилга дээр ажилладаггүй. Доороо бригадууд авч ажиллуулна. Эцэст нь хөрөнгө оруулагч бүх татвараа төлж өрд ордог. Барилгын яаманд барилгын салбарт байгаа татвар болон нийгмийн даатгалын гажуудлаа засахыг шаардаж байсан ч арга хэмжээ авдаггүй.
Гаднын улсад татварын хувь өндөр байдаг ч буцаан олголтоо ч сайн өгдөг. Гэтэл Монголд энэ систем нь байхгүй. Жишээ нь, орон сууц худалдаж авсан, оюутны сургалтын төлбөр төлсөн буцаан олголтоо авах гэхээр материал бүрдүүлж ир гэдэг. Гэтэл тухайн хүний цалин дээрээс нь автоматаар татчихаад яагаад шууд буцаагаад өгчихдөггүй юм” гэлээ.
