Италийн Венеци хот. Бүрэн хөл хорио тогтоож, үдэш комендантын цагтай, цэрэг цагдаагийн буутай эргүүлтэй болжээ. Дэлгүүр орж юм авах гэсэн иргэд хоорондоо 1 метрийн зайтай зогсоно. Оочер олон зуун метр үргэлжилнэ. Хүмүүс чимээгүй дарааллаа хүлээж зогссоор.
Нэг доор 3-4 хүн л хаалгаар оруулж гаргах аж. Өчигдөрхөн 10-аар нь оруулж байсан, өнөөдрөөс хумигдаж байна.
Нэг гэр бүлээс нэг хүн. Хүндэтгэх шалтгаангүй бол гадуур явах хориотой.
Ач холбогдолгүй сэлгүүцэх юм бол торгуулж, баривчлагдана… Өвчтэй хүнд түргэн дуудсан ч тэр бүр ирэхгүй. Өөрийнхөө шинж тэмдэг, зовиураа хэл гээд зөвөлгөө өгнө. Ингэсээр гэртээ нас барагсад ч бий болж эхэллээ. Эрүүл мэндийн салбар ачааллаа нэгэнт даахаа больжээ.
Итали улсад эмчилгээ авах найдваргүй, настай болон хууч өвчтэй иргэдэд хязгаарлагдмал эмчилгээний нөөц бололцоог зарцуулахгүй байх талаар яриа нэгэнт газар аваад байгаа аж.
Венеци хотод амьдарч байгаа хүмүүсийн нийтлэл, мэдээллээс эмхлэн найруулсан болно.Та бүхэн гайхаж байгаа байж магадгүй. Өндөр хөгжилтэй Европын тэргүүлэгч улсын нэг яагаад ийм болов гээд.
За, би тайлбарлах гээд оролдоё.
Юуны өмнө Монгол орны эрүүл мэндийн салбар болон Европын улс орнуудын ижил салбар хоорондоо эрс ялгаатайг ойлгох хэрэгтэй. Бүүр концепцийн хувьд. Тэнд бүх юм төлбөртэйгээс гадна, сүүлийн бараг 20 орчим жил өндөр технологи, судалгаа дээр үндэслэсэн ялан дийлсэн фармацептийн эмнэл зүйн онол үйлчилж ирсэн. Өөрөөр хэлбэл өндөр зардалтай хэвтүүлж эмчилдэг стационар эмнэхүйгээс татгалзаж, өндөр үр дүнтэй эмээр хурдан эмчлэх арга руу шилжиж эхэлсэн.
Ингэснээр олон ортой эмнэлгүүдийг халж, өрхийн эмчийн практик, оношилгооны төвүүд- өвчтөн гэртээ, зөвлөмжийн дагуу эмээ хэрэглэн эдгэх гэдэг систем үйлчилж эхэлсэн.
Өвчтөн дураараа эм авч хэрэглэх гээд байгаа биш л дээ. Гэхдээ үнэтэй, өндөр үр өгөөжтэй гэсэн эмнүүд ээлж дарааллан гарах болсон. Мөн нийт амьдралын чанар эрс дээшилсэн олон арван тайван жилүүдийн ачаар, Европын нийгэм харьцангуй маш ойлгомжтой эрүүл, архаг хууч өвчтэй хэсэг нь ч сайн эмнэл зүй хяналттай, чиглэсэн үйлчилгээ авдаг болж хувирсан.
Энд манай Монгол шиг гэнэт шар өвчин, гэнэт баахан гэдэсний өвчин, элэгний В, Ц вирус, улаан бурхан зэрэг “аймшигт” өвчнүүд байхгүй. Хамгийн сүүлд хэзээ гарсныг нь ч мартсан байсан. Улмаар эмчлэгч эмч нар ч цөөрч, цөөн чанартай хувийн эмнэлэгүүд, хувиараа эмчийн хяналт тавьж үйлчилдэг байгууллагууд их олон болсон.Улсын чанартай маш цөөхөн хэдхэн том эмнэлэг үлдсэн нь цөөхөн ортой. Хэвтэж эмчлэх орны тоо зарим хотод нь 300- 500. Энэ нь хэд хэдэн сая хүн амьдарч байгаа хотуудад бол асар бага тоо.
За ийм улс орнуудад, тухайлан Италид аажуу уужуу тогтвортой амьдралд нь гэнэт мангас- коронавирус үсрэн орж ирсэн нь хэвийн амьдралын хэв загварыг нь тэсэлж орхисон. Эмнэлгүүд нь дороо коллапс болж дүүрсэн. Бүх эрүүл мэндийн салбар нь шоконд орсон. Энэ байдал нь улам хүндрэх хандлагатай.
Дээрээс нь хүн амынх нь 30-35% орчим нь бараг нас тогтсон ахимаг насны хүмүүс. Ямар сайндаа л “Хөгшин Европ” гэж байхав дээ… Өвчлөгсдийн 50% нь 65 аас дээш насныхан.Тэдэн дотор бас архаг хууч өвчтэй иргэд ч цөөнгүй…За тэгээд залуус ч бас биеийн байдал хүндрэх тохиолдол элбэг гарч байгаа.
Ийм байдалд тэд барьц алдахаас ч аргагүй…
Тэгээд бас нэрмээс болсон зүйл нь тэд их цаг алдсан.Хэнэггүй, хөгжил дэвшилдээ бардсан байдал ч бас ажиглагдах шиг болсон. Өвчин хаа хамаагүй ази тивд, хятадад болоод л тэгж байгаад л алга болох юм шиг хандаж хариуцлагатай алхамууд хийгээгүй. Хүний эрх, энх тунх цагийн хэвшмэл дүрэм журамдаа их баригдаж хугацаа харамсалтайгаар алдсан.
Уг нь хятад асар их хохирол амсан байж хожиж өгсөн 2 сар гаруй хугацааг илүү үр дүнтэй зарцуулж болох байсан!
Монгол орны хувьд ч мөн адил.Өвчин гарахгүй гэж найдаж суух биш нэн даруй өрсөж ажиллах хэрэгтэй байгаа юм.Онцгой цаг үе онцгой стандарт бус шийдвэрүүдийг шаарддаг. Тэр манайд их дутагдаж байна даа!Хэрвээ би шийдвэр гаргагч нарын нэг байсан бол нэн даруй авч хэрэгжүүлэх хэд хэдэн зүйл байна! Бурхан хүн төрөлхтнийг, Европчуудыг, Монгол орныг минь энэ аюулаас гэтэлгэж аврах болтугай!
Ayanga Chuluunjav
