Хэнтий аймагт барьж буй “Мянганы суут хүн, Их эзэн-Чингис хаан” түүхийн аялал жуулчлалын үндэсний хүрээлэн байгуулах зургаан цогцолборын бүтээн байгуулалт 40-50 хувийн гүйцэтгэлтэй байна.
Бүтээн байгуулалтыг 2023 он гэхэд бүрэн дуусгаж ашиглалтад оруулахаар төлөвлөжээ. “Их Монгол Улс Монголын Эзэнт гүрэн”, “Чингис хаан”, “Шихихутаг-Нууц товчоо”, “Хүлэг Боорчи-Андлалын өргөө”, “Монголын нууц товчоон” түүхэн аялал жуулчлал, “Далд уурхай сургалт судалгаа, аялал жуулчлалын төв”-ийн зургаан томоохон цогцолборыг Хэнтий аймгийн Биндэр, Дадал, Норовлин, Батноров, Бэрх, Дэлгэрхаан суманд байгуулж байгаа.
Аялал жуулчлалын үндэсний хүрээлэнд “Чингис хаан”, “Хүлэг баатар Боорчи-Андын барилдлага”, “Шихихутуг-Их засаг хууль”, “Эзэнт гүрэн -Их хуралдай” зэрэг зургаан цогцолбор сүндэрлэнэ.
“Их эзэн-Чингис хаан” цогцолбор
Улаанбаатараас 600 км зайтай Хэнтий аймгийн Дадал суманд, Азийн хөгжлийн банкны санхүүжилтээр барих цогцолбрын зураг төслийн ажлыг одоогоор хийж байна. Үндсэн байгууламж нь 4000 м2 талбайтай цогцолборыг 2023 онд ашиглалтад оруулна.
Энд тахилын сүм, үзэсгэлэнгийн танхим, кафе, музей, дижитал үзмэр, бэлэг дурсгалын дэлгүүр, 250 хүний багтаамжтай амфитеатр гэсэн хэсгүүд байх юм. Цогцолборыг Их Монгол Улсын хаадын тамгыг тэнгэрийн бэлгэдэл болгон агаарт харагдах байдлаар 36 метр өндөр хэмжээтэй босгох юм.
“Хүлэг баатар Боорчи-андын барилдлага” цогцолбор
“Хүлэг баатар Боорчи 2 Андын барилдлага” цогцолбор Хэнтий аймгийн Батноров суманд барьж байна. Энэ цогцолборын гол хэсэг болох “Андын барилдлага” өргөө газраас доош гурван метр, газраас дээш 18, нийт 21 метрийн өндөртэй . Харьцуулбал зургаан давхар барилгатай дүйцэхүйц хэмжээтэй. Энэ өргөө дуулга тулган золгож, тэнгэрийн нэрийг барин андгайлж байгаа хоёр баатрыг илэрхийлжээ.
Байгууламжийн гаднах дүр зураг Бөртэ чоно, Гуа маралыг билэгдсэн хоёр чоно тэнгэр өөд цоройж байгааг илэрхийлнэ. Өргөө дотор өв соёлын музей байгуулж 13-р зууны үеийн ховор үзмэрүүдийг анх удаа дэлгэхээр төлөвлөсөн.
“Шихихутаг- Их засаг хууль” цогцолбор
“Шихихутуг- Их засаг хууль” цогцолбор Хэнтий аймгийн Норовлин суманд баригдана. Цогцолборын гол бэлэгдэл болсон хөшөөг жигүүрт мориор дүрсэлсэн. Тус цогцолборын барилга нь 60 метр урт, 9 метр өндөртэй өвөрмөц хийц бүхий байгууламж байх юм.
“Шихихутуг” цогцолбор номын сан, ёслол хүндэтгэлийн өргөө, музей зэрэг хэсгүүдтэй. Энэ онд багтаж музейн сургалт судалгааны төвийн барилгын ажил, гадна шугам сүлжээ зэргийг хийж дуусгахаар төлөвлөсөн бөгөөд ажлын гүйцэтгэл 50 хувьтай байна.
“Монголын нууц товчоо” цогцолбор
“Монголын нууц товчоо” цогцолборыг Хэнтий аймгийн Дэлгэрхаан суманд барьж байна. 27 метр өндөртэй энэ цогцолбор есөн давхар байшинтай тэнцэхүйц хэмжээтэй. Дотор нь “Монголын нууц товчооны Дэлхийн ном” музей байгуулж, нууц товчооны 30 хэлээр хэвлэсэн 300 гаруй номыг дэлгэх юм.
Эзэн Чингисийн “Аураг” ордон байсан Хөдөө аралд архелогийн судалгааны төвийн үзэсгэлэнгийн танхим, Ауруг ордын туурь, Монголын нууц товчоо дурсгалын хөшөө, Цагаан сүргийн тахилгын өргөө зэргийг Монголын нууц товчоо цогцолборт шийдэж өгөх аж.
“Их хуралдай” цогцолбор
Хэнтий аймгийн Биндэр суманд энэхүү цогцолборыг барьж байна. Нийт 125 га газрыг хамруулан байгаль орчны унаган төрхийг тодотгож, МУУГЗ Д.Төртогтох зохиомжийг нь гаргажээ. Их Монгол Улс гал голомтоо бадраасан энэ нутагт есөн хөлт цагаан тугийн билэгдэлт байгууламж барих юм.
Цогцолборын гол өргөө нь 21 м өндөр, 300 хүний багтаамжтай, мөнгөлөг цагаан ордон байна.
Монгол Улсын урлагийн гавъяат зүтгэлтэн Д.Төртогтох хэлэхдээ “Монгол Улсад байх хамгийн их сийлбэртэй бүтээн байгуулалт хуримын ордон байдаг бол удахгүй хамгийн их угалз, сийлбэртэй бүтээн байгуулалтаар “Их хуралдай цогцолбор нэрлэгдэнэ” гэжээ.
“Монголын далд уул уурхайн музей, сургалт, судалгаа, аялал жуулчлалын төв” цогцолбор
Хэнтий аймгийн Бэрх тосгонд энэхүү цогцолбор байгуулна. УУХҮЯ цогцолборыг хариуцаж байгаа. Бэрхийн уурхайн уулын цех, үйлдвэрт ашиглаж байсан босоо ам, өргөх байгууламж, баяжуулах цех, тэдгээрт хадгалж үлдсэн техник, тоног төхөөрөмж, уурхайн бусад хэсгийн барилга, байгууламжуудаас гадна салбарын инженер техникийн ажилтнуудыг бэлтгэж байсан туршлага, түүхэнд үндэслэн энэ цогцолборыг байгуулахаар болжээ.
Засгийн газраас Монголд аялах гадаадын жуулчдын тоог нэг саяд хүргэх, салбарын орлогыг 1,1 тэрбум ам.доллар буюу 2,8 их наяд төгрөгт хүргэх зорилгоор төслийг эхлүүлжээ. 2024 онд 110 мянга орчим жуулчин хүлээн авч, энэ бүс нутагт 450 ажлын байр бодитоор бий болгож, 3000 хүний амьжиргаанд нөлөөлөх төсөөлөлтэй байгаа аж.
